ابراهیم بن عقبه

آشنایی اجمالی

«ابراهیم بن عقبه»^[۱] خزاعی^[۲] یا ربعی^[۳] از اصحاب امام هادی(ع) بوده و از آن حضرت روایت کرده است^[۴]؛ علی بن ریان نیز حدیثی را نقل کرده که دلالت دارد ابراهیم بن عقبه، امام جواد(ع) را نیز درک کرده است^[۵]. ابراهیم بن عقبه افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون محمد بن میسر، اسماعیل بن سهل، اسماعیل بن عباد، زکریا^[۶]، عمرو بن عثمان^[۷]حدیث آموخته و روایت کرده است. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان سهل بن زیاد، سلمة بن خطاب^[۸]، معاویة بن حکیم و محمد بن حسین^[۹] می‌باشند.

نام ابراهیم بن عقبه در کتب رجالی قدما ذکر نشده و جرح و تعدیلی درباره وی صورت نگرفته است. با این حال، متأخران درباره او اختلاف‌نظر دارند؛ برخی فقها چون صاحب معالم و سید عاملی وی را مهمل دانسته‌اند^[۱۰]، اما در مقابل، بزرگانی چون علامه مامقانی^[۱۱]، علامه امین^[۱۲] و آیت‌الله خویی^[۱۳] بر وثاقت او تأکید کرده‌اند. شناخت جایگاه حدیثی او از راه‌های غیرمستقیم نظیر وثاقت و جلالت شاگردانش همچون احمد بن محمد بن خالد برقی، یعقوب بن یزید و علی بن مهزیار که از وی روایت کرده‌اند، ممکن است. علاوه بر این، محتوای روایات وی بر حسن عقیده و ثبات قدمش دلالت دارد؛ چنان‌که او در مکاتبه‌ای با امام هادی(ع) موضع خود را در بیزاری از ممطوره یا همان سگ‌های باران‌خورده آشکار ساخته و از آن حضرت درباره نفرین بر آنان در نماز کسب تکلیف کرده است^[۱۴].

از تاریخ وفات وی گزارشی ثبت نشده^[۱۵] و اثری نیز به او نسبت داده نشده است^[۱۶].

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۱

پانویس

↑ ر.ک: رجال البرقی، ص۵۸؛ رجال الکشی، اختیار معرفة الرجال، ص۴۶۰، ح۸۷۵ و ص۴۶۱، ح۸۷۹؛ رجال الطوسی، ص۳۸۳، ش۵۶۳۶؛ نقد الرجال، ج۱، ص۷۴، ش۱۰۳؛ جامع الرواة، ج۱، ص۲۸؛ إکلیل المنهج، ص۸۵، ش۴۴؛ طرائف المقال، ج۱، ص۲۷۳، ش۱۸۲۵؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۷۵، ش۳۴۲؛ معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۲۳۶، ش۲۱۵؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۲۴۵، ش۱۵۳.
↑ «عَنْهُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ الْخُزَاعِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ سُلَيْمَانَ قَالَ: رَأَيْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا(ع) بِخُرَاسَانَ فِي رَوْضَةٍ وَ هُوَ يَأْكُلُ الْكُرَّاثَ...»؛ المحاسن، ج۲، ص۵۱۳، ح۶۹۲.
↑ «ما رواه علی بن الریان قال کتب بعض أصحابنا بید إبراهیم بن عقبة الربعی أباجعفر(ع) یسأله عن الصلاة علی الخمرة المدنیة...»؛ (منتهی المطلب (ط.ق) ج۱، ص۲۵۲) یادآوری می‌شود که در چاپ جدید منتهی المطلب (ج ۴، ص۳۶۵) سند حدیث بدین صورت آمده است: کتب بعض أصحابنا بید إبراهیم بن عقبة إلیه یعنی أباجعفر(ع)....
↑ ر.ک: رجال الطوسی، ص۳۸۳، ش۵۶۳۶؛ رجال البرقی، ص۵۸.
↑ الکافی، ج۳، ص۳۳۱، ح۷.
↑ الخصال، ج۲، ص۳۹۰، ح۸۲.
↑ تهذیب الأحکام، ج۱، ص۳۱۴، ح۹۱۲؛ ج۷، ص۲۵۶ - ۲۵۷، ح۱۱۰۹؛ ج۱۰، ص۵۸، ح۲۱۱.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۲، ص۵۷؛ ج۱۳، ص۴۸.
↑ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۴۱۱، ح۱۴۳۰؛ ج۷، ص۲۵۶ - ۲۵۷، ح۱۱۰۹؛ ج۱۰، ص۵۸، ح۲۱۱.
↑ ر.ک: استقصاء الإعتبار، ج۳، ص۴۵۷؛ مناهج الأخیار، ج۱، ص۲۶۷.
↑ تنقیح المقال، ج۴، ص۱۹۲ - ۱۹۳، ش۳۹۹.
↑ أعیان الشیعه، ج۲، ص۱۸۳، ش۲۸۶.
↑ فإن إبراهیم بن عقبة و إن لم یوثق فی کتب الرجال و لکنه من رجال کامل الزیارات؛ (موسوعة الإمام الخوئی، ج۲۷، ص۱۹؛ ج۲۸، ص۱۲۵).
↑ رجال الکشی، اختیار معرفة الرجال، ص۴۶۰، ح۸۷۵؛ «حَمْدَوَيْهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ، قَالَ:، كَتَبْتُ إِلَيْهِ يَعْنِي أَبَا الْحَسَنِ(ع) جُعِلْتُ فِدَاكَ قَدْ عَرَفْتَ بُغْضَ هَذِهِ الْمَمْطُورَةِ أَ فَأَقْنُتُ عَلَيْهِمْ فِي صَلَاتِي قَالَ نَعَمْ اقْنُتْ عَلَيْهِمْ فِي صَلَاتِكَ» فرقة واقفیه مراد است که از آنها به کلاب ممطورة تعبیر شده است.
↑ ر.ک: الموسوعة الرجالیة، طبقات رجال الکافی، ص۳۰.
↑ جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری، ج۱ ص۴۰۹-۴۱۸.

[1] ر.ک: رجال البرقی، ص۵۸؛ رجال الکشی، اختیار معرفة الرجال، ص۴۶۰، ح۸۷۵ و ص۴۶۱، ح۸۷۹؛ رجال الطوسی، ص۳۸۳، ش۵۶۳۶؛ نقد الرجال، ج۱، ص۷۴، ش۱۰۳؛ جامع الرواة، ج۱، ص۲۸؛ إکلیل المنهج، ص۸۵، ش۴۴؛ طرائف المقال، ج۱، ص۲۷۳، ش۱۸۲۵؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۷۵، ش۳۴۲؛ معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۲۳۶، ش۲۱۵؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۲۴۵، ش۱۵۳.

[2] «عَنْهُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ الْخُزَاعِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ سُلَيْمَانَ قَالَ: رَأَيْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا(ع) بِخُرَاسَانَ فِي رَوْضَةٍ وَ هُوَ يَأْكُلُ الْكُرَّاثَ...»؛ المحاسن، ج۲، ص۵۱۳، ح۶۹۲.

[3] «ما رواه علی بن الریان قال کتب بعض أصحابنا بید إبراهیم بن عقبة الربعی أباجعفر(ع) یسأله عن الصلاة علی الخمرة المدنیة...»؛ (منتهی المطلب (ط.ق) ج۱، ص۲۵۲) یادآوری می‌شود که در چاپ جدید منتهی المطلب (ج ۴، ص۳۶۵) سند حدیث بدین صورت آمده است: کتب بعض أصحابنا بید إبراهیم بن عقبة إلیه یعنی أباجعفر(ع)....

[4] ر.ک: رجال الطوسی، ص۳۸۳، ش۵۶۳۶؛ رجال البرقی، ص۵۸.

[5] الکافی، ج۳، ص۳۳۱، ح۷.

[6] الخصال، ج۲، ص۳۹۰، ح۸۲.

[7] تهذیب الأحکام، ج۱، ص۳۱۴، ح۹۱۲؛ ج۷، ص۲۵۶ - ۲۵۷، ح۱۱۰۹؛ ج۱۰، ص۵۸، ح۲۱۱.

[8] تفسیر کنز الدقائق، ج۱۲، ص۵۷؛ ج۱۳، ص۴۸.

[9] تهذیب الأحکام، ج۵، ص۴۱۱، ح۱۴۳۰؛ ج۷، ص۲۵۶ - ۲۵۷، ح۱۱۰۹؛ ج۱۰، ص۵۸، ح۲۱۱.

[10] ر.ک: استقصاء الإعتبار، ج۳، ص۴۵۷؛ مناهج الأخیار، ج۱، ص۲۶۷.

[11] تنقیح المقال، ج۴، ص۱۹۲ - ۱۹۳، ش۳۹۹.

[12] أعیان الشیعه، ج۲، ص۱۸۳، ش۲۸۶.

[13] فإن إبراهیم بن عقبة و إن لم یوثق فی کتب الرجال و لکنه من رجال کامل الزیارات؛ (موسوعة الإمام الخوئی، ج۲۷، ص۱۹؛ ج۲۸، ص۱۲۵).

[14] رجال الکشی، اختیار معرفة الرجال، ص۴۶۰، ح۸۷۵؛ «حَمْدَوَيْهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ، قَالَ:، كَتَبْتُ إِلَيْهِ يَعْنِي أَبَا الْحَسَنِ(ع) جُعِلْتُ فِدَاكَ قَدْ عَرَفْتَ بُغْضَ هَذِهِ الْمَمْطُورَةِ أَ فَأَقْنُتُ عَلَيْهِمْ فِي صَلَاتِي قَالَ نَعَمْ اقْنُتْ عَلَيْهِمْ فِي صَلَاتِكَ» فرقة واقفیه مراد است که از آنها به کلاب ممطورة تعبیر شده است.

[15] ر.ک: الموسوعة الرجالیة، طبقات رجال الکافی، ص۳۰.

[16] جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری، ج۱ ص۴۰۹-۴۱۸.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]