ابن رسته
آشنایی اجمالی
احمد ـ ابن رسته (پس از ۲۹۳ ه)
ابوعلی احمد بن عمر بن رسته، ابن رسته. وی ایرانی و زادگاهش اصفهان بود. مدتی از عمر خود را در آن دیار زیست. سپس در سال ۲۹۰ ه عازم سفر حج شد و کتاب معروف خود «الاعلاق النفیسه» را در این زمان نگاشت[۱]. خود او ضمن وصف اصفهان مینویسد که از مردم آن دیار است. ابن رسته در سال ۲۹۰ ه در موسم حج در مکه بوده و مطالبی راجع به کتیبههای مسجدالنبی و درهای آن در کتاب خود آورده است. خاورشناسان و محققان تا اواسط سده ۱۹ میلادی، ابن رسته را نمیشناختند و با کتاب وی آشنایی نداشتند. وی جغرافیدان بود و کتابش را در این باره تألیف نمود. در مورد تاریخ نگارش کتاب، بین مورخان اختلاف است و آن را بین سالهای ۲۹۰ تا ۳۱۰ ه میدانند[۲]. برخی نیز نگارش کتاب را پس از سال ۳۱۰ ه دانسته اند[۳]. کتاب وی در هفت مجلد و شامل تقویم بلدان، وصف شهرها، کشورها با مقدمه ای در افلاک و کره زمین بود که فقط جزء هفتم آن موجود است[۴].
منابع، ابن رسته را استاد قزوینی میدانند،؛ چراکه وی در تألیف دو کتاب خویش یعنی «آثار البلاد و اخبار العباد» و کتاب «عجائب المخلوقات» از کتاب ابن رسته متأثر بوده است[۵]. به گفته ابونعیم اصفهانی، ابن رسته نوه دختری محمد بن مغیرة بن سلم بن ابی مریم (م ۲۳۱ ه) بود و از جدش و نیز از ابراهیم هروی و ابوایوب سلیمان بن داوود شاذکونی (م ۲۳۴ ه) دانش آموخته و روایت کرده است. محمد بن احمد بن ابراهیم قاضی و سلیمان بن احمد هم راوی اویند[۶]. ذهبی میگوید: ابوالشیخ انصاری (م ۳۶۹ ه) در ایام مرگش از ابوعلی حدیث فرا گرفته است[۷] که با توجه به تاریخ درگذشت ابن رسته، نمیتواند درست باشد. ابومنصور نصر (م۳۳۵ ه)، ابوالفضل بندار بن نصر صحاف (م ۳۳۶ ه) و ابوبکر محمد بن نصر مودب (م پس از ۳۵۰ ه) همگی از موالی ابن رسته شمرده شده اند[۸]. ابونعیم مرگ ابن رسته را در سال ۲۹۳ ه میداند[۹]، ولی محققان تاریخ وفات او را بین سالهای ۲۹۰ تا ۳۰۰ ه دانستهاند[۱۰]..[۱۱]
منابع
جمعی از پژوهشگران، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی ج۱
پانویس
- ↑ الأعلام ج۱، ص۱۸۵
- ↑ دائرة المعارف بزرگ اسلامی ج۳، ص۵۵۳
- ↑ تاریخ الادب العربی (بروکلمان) ج۴، ص۲۳۹
- ↑ لغت نامه دهخدا ج۱، ص۲۷۷
- ↑ الاعلاق النفیسه، ترجمه قره چانلو، مقدمه، ص۵
- ↑ ذکر اخبار اصبهان ج۱، ص۱۰۵
- ↑ سیر اعلام النبلاء ج۱۶، ص۲۷۷
- ↑ ذکر اخبار اصبهان ج۱، ۲۳۶ و ج۲، صص۲۹۰ و۳۳۱
- ↑ ذکر اخبار اصبهان ج۱، ۱۰۵
- ↑ دائرة المعارف بزرگ اسلامی ج۳، ص۵۵۳
- ↑ جمعی از پژوهشگران، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی، ج۱، ص ۱۱۱.