خزیمة بن معمر خطمی انصاری
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. خزيمة بن معمر خطمی انصاری از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: خزيمة بن معمر خطمی انصاری در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
وی با کنیه ابو معمر و از تیره بنیخطمه، از قبیله اوس است[۱]. صحابهنگاران[۲] نامش را در کتابهای خود آوردهاند. ابن حبان[۳] او را صحابی مدنی شمرده که حدیثش نیز نزد آنان محفوظ مانده است. این عبارت اشاره دارد که وی مانند برخی دیگر از صحابه از مدینه خارج نشده است، اما بغوی[۴] در صحابی بودن او تردید داشته و مغلطای[۵] نام او را در صحابی اختلافی آورده است. علت این شک و تردید، ضعف بسیاری است که در تنها روایت او به نقل از محمد بن منکدر وجود دارد. بر اساس این روایت، خزیمه میگوید: زنی رجم شد یا زنی را رجم کردم (عبارت "رجمت امرأة" هر دو محتمل است). مردم گفتند که اعمالش باطل شد. این سخن که به گوش پیامبر(ص) رسید، فرمود: این مجازات، کفاره او خواهد بود و بدون این گناه محشور خواهد شد.
در این روایت دو مطلب وجود دارد که تردید بغوی را تقویت میکند و بلکه احتمال اینکه مدخل مورد بحث همانا خزیمة بن ثابت بوده باشد بعید نیست؛ نخست درباره سند روایت است که صحابهنگاران مزبور[۶] این روایت را از طریق یحیی بن عبد الحمید حمانی از منکدر نقل کردهاند که هر دو تضعیف شدهاند[۷]. به ویژه که ابن حجر[۸] و ابن عبدالبر[۹] معتقدند روایت یاد شده تنها از طریق منکدر بن محمد بن منکدر گزارش شده است؛ هر چند جبران ضعف حمانی به دلیل نقل روایت مزبور از طریق عبدالله بن نافع زبیری و معن بن عیسی[۱۰] امکان دارد، اما تضعیف منکدر بر حال خود باقی است و از همین رو، ابن عبدالبر[۱۱] روایت مزبور را بسیار مضطرب[۱۲] دانسته و این نشان میدهد که هر سه طریق مساوی هستند.
مطلب دوم اینکه ابن حجر[۱۳] میگوید: اسامة بن زید بر خلاف طرق سهگانه، روایت یاد شده را به نقل از محمد بن منکدر از خزیمة بن ثابت ذوالشهادتین از رسول خدا(ص) نقل کرده و این بهتر است. مؤید این نظر، روایات مشابه آن به نقل از خزیمة بن ثابت از پیامبر(ص) است که فرمود: «القتل کفارة» و یا هر کس به جهت گناهی، حد بر او جاری شد آن حد برایش کفاره خواهد بود[۱۴]. بنابراین، با توجه به اضطراب روایت از یکسو و نقل اسامه از سوی دیگر، بعید نمینماید که شخص مورد بحث خزیمة بن ثابت بوده و راوی دچار توهم شده باشد، به ویژه آنکه او نیز از تیره خطمه و به خطمی منسوب است[۱۵].[۱۶]
جستارهای وابسته
منابع
پانویس
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۳۱؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۱۷۴.
- ↑ بنگرید: ادامه مدخل.
- ↑ ابن حبان، کتاب الثقات، ج۳، ص۱۰۸.
- ↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۲۵۴.
- ↑ مغلطای، الإنابة الی معرفة المختلف فیهم من الصحابه، ج۱، ص۲۰۸.
- ↑ نیز بنگرید: ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۴۴.
- ↑ هیثمی، مجمع الزوائد، ج۶، ص۲۶۵.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۲۴.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۳۱.
- ↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۲۵۴؛ أبو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۹۲۱.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۳۱.
- ↑ روایاتی که از هر حیث با هم مساوی بوده و مُرَجَّح نداشته و قابل جمع نباشند. اضطراب به دوگونه در سند و متن است؛ نورالدین عتر، منهج النقد، ص۴۳۳.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۴۴.
- ↑ بنگرید: ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۹۱۷-۹۱۸.
- ↑ ر.ک: مدخل مربوط.
- ↑ هدایتپناه، محمدرضا، مقاله «خزيمة بن معمر خطمی انصاری»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۲۴۲-۲۴۳.