اسحاق بن عمار صیرفی

آشنایی اجمالی

ابو یعقوب اسحاق بن عمار بن حیان صیرفی کوفی مولی بنی‌تغلب که در شمار راویان طبقه پنجم جای دارد^[۱]، از اصحاب امام صادق و امام کاظم(ع) بود^[۲]. وی از آن دو بزرگوار روایت کرده است^[۳]. اسحاق بن عمار افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون ابوبصیر، ابن ابی‌یعفور و کاهلی حدیث آموخته و روایت کرده است^[۴]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان حماد بن عثمان، ابان بن عثمان، عبدالله بن جبله و عبدالرحمان بن سالم می‌باشند^[۵].

درباره شخصیت اسحاق بن عمار، میان علما و رجال‌نویسان اختلاف است: برخی چون علامه حلی و مقدس اردبیلی وی را فطحی‌مذهب دانسته و مدعی شده‌اند که او با اسحاق بن عمار ساباطی یک نفر است^[۶]. در مقابل، بزرگانی چون شیخ بهایی^[۷]، وحید بهبهانی^[۸]، علامه مامقانی^[۹] بر تعدد این دو شخصیت و وثاقت وی تأکید کرده‌اند. نجاشی نوشته است: اسحاق بن عمار از شیوخ شیعه، فردی موثق و برخاسته از خاندانی بزرگ از شیعیان بود^[۱۰]. همچنین بنابر حدیثی از امام صادق(ع) نقل شده که فرمود: خداوند دنیا و آخرت را برای او و برادرش جمع کرده است^[۱۱].

وی در حدود زمان امامت امام کاظم(ع) درگذشت^[۱۲] و کتاب نوادر از آثار اوست^[۱۳].^[۱۴]

جستارهای وابسته

اسماعیل بن عمار صیرفی (برادر)
محمد بن اسحاق بن عمار صیرفی (فرزند)

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۳

پانویس

↑ الموسوعة الرجالیه، ج۴، ص۶۳.
↑ رجال البرقی، ص۲۸ و ۴۷؛ رجال الطوسی، ص۱۶۲، ش۱۸۳۱.
↑ ر.ک: رجال النجاشی، ص۷۱، ش۱۶۹.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۳، ص۳۳۴، ۴۳۶، ج۶، ص۳۶۳، ج۷، ص۲۸۹، ج۸، ص۳۴۰.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۱، ص۸۳، ج۲، ص۸۳، ۳۳۷، ۳۴۹، ۳۷۸ و ۴۴۷، ج۳، ص۴۳۶، ج۵، ص۲۸۱ و ۵۸۰، ج۶، ص۳۶۳، ۳۹۴، ج۷، ص۳۹۲، ۴۰۳، ۴۷۴.
↑ خلاصه الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۲۰۰.
↑ مشرق الشمسین، ص۲۷۷.
↑ تعلیقة علی منهج المقال، ص۸۴.
↑ تنقیح المقال، ج۹، ص۱۵۵، ش۱۹۸۹.
↑ ر.ک: أ. منابع شیعی: رجال البرقی، ص۲۸ و۴۷؛ رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ص۴۰۲ (ح ۷۵۲) و ۴۰۹ (ح۷۶۸ - ۷۶۹)؛ رجال النجاشی، ص۷۱، ش۱۶۹؛ رجال الطوسی، ص۱۶۲ (ش ۱۸۳۱) و ۳۳۱ (ش۴۹۲۴)؛ ابن داود، الرجال، ص۵۲ (ش۱۶۱) و۴۲۶ (ش۴۹)؛ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۲۰۰، ش۱؛ إیضاح الإشتباه، ص۹۳، ش۳۹؛ التحریر الطاووسی، ص۳۸، ش۲۱-۲۲؛ نقد الرجال، ج۱، ص۱۹۵، ش۴۲۶؛ جامع الرواه، ج۱، ص۸۲؛ إکلیل المنهج، ص۱۳۳، ش۱۳۶؛ سید بحرالعلوم، الفوائد الرجالیه، ج۱، ص۳۰۳؛ منتهی المقال، ج۲، ص۲۲، ش۳۰۴؛ تعلیقة علی منهج المقال، ص۸۴؛ طرائف المقال، ج۱، ص۴۰۴، ش۳۲۲۳؛ تنقیح المقال، ج۹، ص۱۳۳، ش۱۹۸۸؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۷۵۷، ش۷۱۹؛ أعیان الشیعه، ج۲، ص۹۲؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۵۷۲، ش۲۰۲۱؛ معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۲۲۲، ش۱۱۶۴، تهذیب المقال، ج۳، ص۳، ش۱۶۷. ب. منابع سنی: لسان المیزان، ج۱، ص۳۶۷، ش۱۱۴۷.
↑ رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ص۴۰۲، ح۷۵۲.
مقصود از اسحاق بن عمار، به قرینه اسماعیل بن عمار، اسحاق بن عمار بن حیان صیرفی کوفی است.
فی إسحاق و إسماعیل إبنی عمار دلالت این روایت بر درستی عقیده اسحاق بن عمار بسیار روشن است، چون فطحی مذهب، آخرتی ندارد، تا امام صادق(ع) بفرماید که خداوند خوشبختی دنیا وآخرت را برایشان جمع کرده است. (ر.ک: رجال الکشی، إختیار معرفه الرجال، ج۲، ص۷۰۵، ح۷۵۲).
↑ «... عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَمِعْتُ الْعَبْدَ الصَّالِحَ يَنْعَى إِلَى رَجُلٍ نَفْسَهُ فَقُلْتُ فِي نَفْسِي وَ إِنَّهُ لَيَعْلَمُ مَتَى يَمُوتُ الرَّجُلُ مِنْ شِيعَتِهِ فَالْتَفَتَ إِلَيَّ شِبْهَ الْمُغْضَبِ فَقَالَ يَا إِسْحَاقُ قَدْ كَانَ رُشَيْدٌ الْهَجَرِيُّ يَعْلَمُ عِلْمَ الْمَنَايَا وَ الْبَلَايَا وَ الْإِمَامُ أَوْلَى بِعِلْمِ ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْحَاقُ اصْنَعْ مَا أَنْتَ صَانِعٌ فَإِنَّ عُمُرَكَ قَدْ فَنِيَ وَ إِنَّكَ تَمُوتُ إِلَى سَنَتَيْنِ وَ إِخْوَتَكَ وَ أَهْلَ بَيْتِكَ لَا يَلْبَثُونَ بَعْدَكَ إِلَّا يَسِيراً حَتَّى تَتَفَرَّقَ كَلِمَتُهُمْ وَ يَخُونُ بَعْضُهُمْ بَعْضاً حَتَّى يَشْمَتَ بِهِمْ عَدُوُّهُمْ فَكَانَ هَذَا فِي نَفْسِكَ فَقُلْتُ فَإِنِّي أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ بِمَا عَرَضَ فِي صَدْرِي فَلَمْ يَلْبَثْ إِسْحَاقُ بَعْدَ هَذَا الْمَجْلِسِ إِلَّا يَسِيراً حَتَّى مَاتَ...»؛ الکافی، ج۱، ص۴۸۴، ح۷.
«عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ، قَالَ:، كُنْتُ عِنْدَ أَبِي الْحَسَنِ(ع) جَالِساً حَتَّى دَخَلَ عَلَيْهِ رَجُلٌ مِنَ الشِّيعَةِ، فَقَالَ لَهُ يَا فُلَانُ جَدِّدِ التَّوْبَةَ أَوْ أَحْدِثْ عِبَادَةً فَإِنَّهُ لَمْ يَبْقَ مِنْ أَجَلِكَ إِلَّا شَهْرٌ، قَالَ إِسْحَاقُ، فَقُلْتُ فِي نَفْسِي وَا عَجَبَاهْ كَأَنَّهُ يُخْبِرُنَا أَنَّهُ يَعْلَمُ آجَالَ شِيعَتِهِ أَوْ قَالَ آجَالَنَا، قَالَ، فَالْتَفَتَ إِلَيَّ مُغْضَباً، فَقَالَ: يَا إِسْحَاقُ وَ مَا تُنْكِرُ مِنْ ذَلِكَ! وَ قَدْ كَانَ الْهَجَرِيُّ مُسْتَضْعَفاً وَ كَانَ عِنْدَهُ عِلْمُ الْمَنَايَا وَ الْإِمَامُ أَوْلَى بِذَلِكَ مِنْ رُشَيْدٍ الْهَجَرِيِّ، يَا إِسْحَاقُ أَمَا إِنَّهُ قَدْ بَقِيَ مِنْ عُمُرِكَ سَنَتَانِ، أَمَا إِنَّهُ يَتَشَتَّتُ أَهْلُ بَيْتِكَ تَشَتُّتاً قَبِيحاً وَ يُفْلَسُ عِيَالُكَ إِفْلَاساً شَدِيداً»؛ رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ص۴۰۹، ح۷۶۸.
↑ ر.ک: رجال النجاشی، ص۷۱، ش۱۶۹.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۳، ص۴۸۰-۴۸۷.

[1] الموسوعة الرجالیه، ج۴، ص۶۳.

[2] رجال البرقی، ص۲۸ و ۴۷؛ رجال الطوسی، ص۱۶۲، ش۱۸۳۱.

[3] ر.ک: رجال النجاشی، ص۷۱، ش۱۶۹.

[4] تفسیر کنز الدقائق، ج۳، ص۳۳۴، ۴۳۶، ج۶، ص۳۶۳، ج۷، ص۲۸۹، ج۸، ص۳۴۰.

[5] تفسیر کنز الدقائق، ج۱، ص۸۳، ج۲، ص۸۳، ۳۳۷، ۳۴۹، ۳۷۸ و ۴۴۷، ج۳، ص۴۳۶، ج۵، ص۲۸۱ و ۵۸۰، ج۶، ص۳۶۳، ۳۹۴، ج۷، ص۳۹۲، ۴۰۳، ۴۷۴.

[6] خلاصه الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۲۰۰.

[7] مشرق الشمسین، ص۲۷۷.

[8] تعلیقة علی منهج المقال، ص۸۴.

[9] تنقیح المقال، ج۹، ص۱۵۵، ش۱۹۸۹.

[10] ر.ک: أ. منابع شیعی: رجال البرقی، ص۲۸ و۴۷؛ رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ص۴۰۲ (ح ۷۵۲) و ۴۰۹ (ح۷۶۸ - ۷۶۹)؛ رجال النجاشی، ص۷۱، ش۱۶۹؛ رجال الطوسی، ص۱۶۲ (ش ۱۸۳۱) و ۳۳۱ (ش۴۹۲۴)؛ ابن داود، الرجال، ص۵۲ (ش۱۶۱) و۴۲۶ (ش۴۹)؛ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۲۰۰، ش۱؛ إیضاح الإشتباه، ص۹۳، ش۳۹؛ التحریر الطاووسی، ص۳۸، ش۲۱-۲۲؛ نقد الرجال، ج۱، ص۱۹۵، ش۴۲۶؛ جامع الرواه، ج۱، ص۸۲؛ إکلیل المنهج، ص۱۳۳، ش۱۳۶؛ سید بحرالعلوم، الفوائد الرجالیه، ج۱، ص۳۰۳؛ منتهی المقال، ج۲، ص۲۲، ش۳۰۴؛ تعلیقة علی منهج المقال، ص۸۴؛ طرائف المقال، ج۱، ص۴۰۴، ش۳۲۲۳؛ تنقیح المقال، ج۹، ص۱۳۳، ش۱۹۸۸؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۷۵۷، ش۷۱۹؛ أعیان الشیعه، ج۲، ص۹۲؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۵۷۲، ش۲۰۲۱؛ معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۲۲۲، ش۱۱۶۴، تهذیب المقال، ج۳، ص۳، ش۱۶۷. ب. منابع سنی: لسان المیزان، ج۱، ص۳۶۷، ش۱۱۴۷.

[11] رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ص۴۰۲، ح۷۵۲.
مقصود از اسحاق بن عمار، به قرینه اسماعیل بن عمار، اسحاق بن عمار بن حیان صیرفی کوفی است.
فی إسحاق و إسماعیل إبنی عمار دلالت این روایت بر درستی عقیده اسحاق بن عمار بسیار روشن است، چون فطحی مذهب، آخرتی ندارد، تا امام صادق(ع) بفرماید که خداوند خوشبختی دنیا وآخرت را برایشان جمع کرده است. (ر.ک: رجال الکشی، إختیار معرفه الرجال، ج۲، ص۷۰۵، ح۷۵۲).

[12] «... عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَمِعْتُ الْعَبْدَ الصَّالِحَ يَنْعَى إِلَى رَجُلٍ نَفْسَهُ فَقُلْتُ فِي نَفْسِي وَ إِنَّهُ لَيَعْلَمُ مَتَى يَمُوتُ الرَّجُلُ مِنْ شِيعَتِهِ فَالْتَفَتَ إِلَيَّ شِبْهَ الْمُغْضَبِ فَقَالَ يَا إِسْحَاقُ قَدْ كَانَ رُشَيْدٌ الْهَجَرِيُّ يَعْلَمُ عِلْمَ الْمَنَايَا وَ الْبَلَايَا وَ الْإِمَامُ أَوْلَى بِعِلْمِ ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْحَاقُ اصْنَعْ مَا أَنْتَ صَانِعٌ فَإِنَّ عُمُرَكَ قَدْ فَنِيَ وَ إِنَّكَ تَمُوتُ إِلَى سَنَتَيْنِ وَ إِخْوَتَكَ وَ أَهْلَ بَيْتِكَ لَا يَلْبَثُونَ بَعْدَكَ إِلَّا يَسِيراً حَتَّى تَتَفَرَّقَ كَلِمَتُهُمْ وَ يَخُونُ بَعْضُهُمْ بَعْضاً حَتَّى يَشْمَتَ بِهِمْ عَدُوُّهُمْ فَكَانَ هَذَا فِي نَفْسِكَ فَقُلْتُ فَإِنِّي أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ بِمَا عَرَضَ فِي صَدْرِي فَلَمْ يَلْبَثْ إِسْحَاقُ بَعْدَ هَذَا الْمَجْلِسِ إِلَّا يَسِيراً حَتَّى مَاتَ...»؛ الکافی، ج۱، ص۴۸۴، ح۷.
«عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ، قَالَ:، كُنْتُ عِنْدَ أَبِي الْحَسَنِ(ع) جَالِساً حَتَّى دَخَلَ عَلَيْهِ رَجُلٌ مِنَ الشِّيعَةِ، فَقَالَ لَهُ يَا فُلَانُ جَدِّدِ التَّوْبَةَ أَوْ أَحْدِثْ عِبَادَةً فَإِنَّهُ لَمْ يَبْقَ مِنْ أَجَلِكَ إِلَّا شَهْرٌ، قَالَ إِسْحَاقُ، فَقُلْتُ فِي نَفْسِي وَا عَجَبَاهْ كَأَنَّهُ يُخْبِرُنَا أَنَّهُ يَعْلَمُ آجَالَ شِيعَتِهِ أَوْ قَالَ آجَالَنَا، قَالَ، فَالْتَفَتَ إِلَيَّ مُغْضَباً، فَقَالَ: يَا إِسْحَاقُ وَ مَا تُنْكِرُ مِنْ ذَلِكَ! وَ قَدْ كَانَ الْهَجَرِيُّ مُسْتَضْعَفاً وَ كَانَ عِنْدَهُ عِلْمُ الْمَنَايَا وَ الْإِمَامُ أَوْلَى بِذَلِكَ مِنْ رُشَيْدٍ الْهَجَرِيِّ، يَا إِسْحَاقُ أَمَا إِنَّهُ قَدْ بَقِيَ مِنْ عُمُرِكَ سَنَتَانِ، أَمَا إِنَّهُ يَتَشَتَّتُ أَهْلُ بَيْتِكَ تَشَتُّتاً قَبِيحاً وَ يُفْلَسُ عِيَالُكَ إِفْلَاساً شَدِيداً»؛ رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ص۴۰۹، ح۷۶۸.

[13] ر.ک: رجال النجاشی، ص۷۱، ش۱۶۹.

[14] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۳، ص۴۸۰-۴۸۷.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]