احمد بن اسماعیل کاتب

آشنایی اجمالی

احمد بن اسماعیل الکاتب^[۱] از راویان حدیث است که به واسطه پدرش از امام باقر(ع) روایت کرده است^[۲]. وی افزون بر امام معصوم، از محدثانی همچون پدرش اسماعیل حدیث آموخته و روایت کرده است^[۳]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان عمرو بن عثمان می‌باشند^[۴].

وضعیت این راوی در کتب رجالی قدما ذکر نشده و از راویان مجهول یا مهمل به شمار می‌آید؛ چنان‌که منابع متأخر نیز تنها به ذکر نام وی بسنده کرده‌اند^[۵]. همچنین روایات دیگری نیز به این نام ثبت شده است که دلیل روشنی بر اتحاد آنها با این راوی وجود ندارد^[۶].^[۷]

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲

پانویس

↑ ر.ک: جامع الرواة، ج۱، ص۴۳؛ تنقیح المقال، ج۵، ص۳۲۳، ش۷۹۴؛ معجم رجال الحدیث، ج۲، ص۵۸، ش۴۴۶؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۲۶۳، ش۷۲۷.
↑ «وَ بِاسْنَادِهِ إِلَی أَحْمَدَ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الْکَاتِبِ [عَنْ أَبِیهِ] قَالَ: أَقْبَلَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ(ع) فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ فَنَظَرَ إِلَیْهِ قَوْمٌ مِنْ قُرَیْشٍ فَقَالُوا هَذَا إِلَهُ أَهْلِ الْعِرَاقِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لَوْ بَعَثْتُمْ إِلَیْهِ بَعْضَکُمْ فَسَأَلَهُ فَأَتَاهُ شَابٌّ مِنْهُمْ فَقَالَ لَهُ یَا عَمِّ مَا أَکْبَرُ الْکَبَائِرِ فَقَالَ شُرْبُ الْخَمْرِ فَأَتَاهُمْ فَأَخْبَرَهُمْ فَقَالُوا لَهُ عُدْ إِلَیْهِ فَلَمْ یَزَالُوا بِهِ حَتَّی عَادَ إِلَیْهِ فَسَأَلَهُ فَقَالَ لَهُ أَ لَمْ أَقُلْ لَکَ یَا ابْنَ أَخِ شُرْبُ الْخَمْرِ إِنَّ شُرْبَ الْخَمْرِ یُدْخِلُ صَاحِبَهُ فِی الزِّنَاءِ وَ السَّرِقَةِ وَ قَتْلِ النَّفْسِ ﴿...ٱلَّتِى حَرَّمَ ٱللَّهُ إِلَّا بِٱلْحَقِّ...﴾ «و آن کس را که خداوند (کشتن او را) حرام کرده است جز به حق مکشید...» سوره انعام، آیه ۱۵۱؛
وَ فِی الشِّرْکِ وَ تَاللَّهِ أَفَاعِیلُ الْخَمْرِ تَعْلُو عَلَی کُلِّ ذَنْبٍ کَمَا تَعْلُو شَجَرَتُهَا عَلَی کُلِّ شَجَرَةٍ» تفسیر کنز الدقائق، ج۱۲، ص۵۰۳، به نقل از: ثواب الاعمال، ص۲۴۵: «أَبِی قَالَ حَدَّثَنِی سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِی إِبْرَاهِیمُ بْنُ هَاشِمٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الْکَاتِبِ قَالَ:...»
الموسوعة الرجالیة، ج۴، ص۳۹.
↑ رجال الطوسی، ص۱۲۵، ش۱۲۴۹.
↑ ر.ک: الخصال، ج۱، ص۱۰۸، ح۷۴؛ کامل الزیارات، ص۳۱۹، ح۲؛ الکافی، ج۷، ص۲۴۶، ح۸؛ من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۵۷۱، ح۴۹۵۲؛ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۲، ص۵۰۳.
↑ ر.ک: جامع الرواة، ج۱، ص۴۳؛ تنقیح المقال، ج۵، ص۳۲۳، ش۷۹۴؛ معجم رجال الحدیث، ج۲، ص۵۸، ش۴۴۶؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۲۶۳، ش۷۲۷؛ الکافی، ج۶، ص۴۲۹، ح۳؛ من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۵۷۱، ح۴۹۵۲.
↑ أبوالفرج المعافی (القاضی بن زکریا بن یحیی بن حمید بن حماد الحریری) در سال ۳۹۰ (ق) وفات کرده (تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۲۳۰، ش۷۱۹۹) و روایتش از احمد بن اسماعیل الکاتب که بر طبق این روایت، در زمان هارون الرشید (۱۷۰ - ۱۹۳ق) زندگی می‌کرده غیر ممکن است، مگر آنکه قائل به سقط واسطه بعد از احمد بن اسماعیل گردیم، چنان که روایت سید مرتضی در أمالی آن را تأیید می‌کند.
دلائل الإمامة، ص۳۱۹ - ۳۲۰، ح۲۶۴؛ کشف الغمة، ج۲، ص۲۱۸ و۲۵۰.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲، ص۸۶-۸۹.

[1] ر.ک: جامع الرواة، ج۱، ص۴۳؛ تنقیح المقال، ج۵، ص۳۲۳، ش۷۹۴؛ معجم رجال الحدیث، ج۲، ص۵۸، ش۴۴۶؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۲۶۳، ش۷۲۷.

[2] «وَ بِاسْنَادِهِ إِلَی أَحْمَدَ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الْکَاتِبِ [عَنْ أَبِیهِ] قَالَ: أَقْبَلَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ(ع) فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ فَنَظَرَ إِلَیْهِ قَوْمٌ مِنْ قُرَیْشٍ فَقَالُوا هَذَا إِلَهُ أَهْلِ الْعِرَاقِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لَوْ بَعَثْتُمْ إِلَیْهِ بَعْضَکُمْ فَسَأَلَهُ فَأَتَاهُ شَابٌّ مِنْهُمْ فَقَالَ لَهُ یَا عَمِّ مَا أَکْبَرُ الْکَبَائِرِ فَقَالَ شُرْبُ الْخَمْرِ فَأَتَاهُمْ فَأَخْبَرَهُمْ فَقَالُوا لَهُ عُدْ إِلَیْهِ فَلَمْ یَزَالُوا بِهِ حَتَّی عَادَ إِلَیْهِ فَسَأَلَهُ فَقَالَ لَهُ أَ لَمْ أَقُلْ لَکَ یَا ابْنَ أَخِ شُرْبُ الْخَمْرِ إِنَّ شُرْبَ الْخَمْرِ یُدْخِلُ صَاحِبَهُ فِی الزِّنَاءِ وَ السَّرِقَةِ وَ قَتْلِ النَّفْسِ ﴿...ٱلَّتِى حَرَّمَ ٱللَّهُ إِلَّا بِٱلْحَقِّ...﴾ «و آن کس را که خداوند (کشتن او را) حرام کرده است جز به حق مکشید...» سوره انعام، آیه ۱۵۱؛
وَ فِی الشِّرْکِ وَ تَاللَّهِ أَفَاعِیلُ الْخَمْرِ تَعْلُو عَلَی کُلِّ ذَنْبٍ کَمَا تَعْلُو شَجَرَتُهَا عَلَی کُلِّ شَجَرَةٍ» تفسیر کنز الدقائق، ج۱۲، ص۵۰۳، به نقل از: ثواب الاعمال، ص۲۴۵: «أَبِی قَالَ حَدَّثَنِی سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِی إِبْرَاهِیمُ بْنُ هَاشِمٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الْکَاتِبِ قَالَ:...»
الموسوعة الرجالیة، ج۴، ص۳۹.

[3] رجال الطوسی، ص۱۲۵، ش۱۲۴۹.

[4] ر.ک: الخصال، ج۱، ص۱۰۸، ح۷۴؛ کامل الزیارات، ص۳۱۹، ح۲؛ الکافی، ج۷، ص۲۴۶، ح۸؛ من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۵۷۱، ح۴۹۵۲؛ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۲، ص۵۰۳.

[5] ر.ک: جامع الرواة، ج۱، ص۴۳؛ تنقیح المقال، ج۵، ص۳۲۳، ش۷۹۴؛ معجم رجال الحدیث، ج۲، ص۵۸، ش۴۴۶؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۲۶۳، ش۷۲۷؛ الکافی، ج۶، ص۴۲۹، ح۳؛ من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۵۷۱، ح۴۹۵۲.

[6] أبوالفرج المعافی (القاضی بن زکریا بن یحیی بن حمید بن حماد الحریری) در سال ۳۹۰ (ق) وفات کرده (تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۲۳۰، ش۷۱۹۹) و روایتش از احمد بن اسماعیل الکاتب که بر طبق این روایت، در زمان هارون الرشید (۱۷۰ - ۱۹۳ق) زندگی می‌کرده غیر ممکن است، مگر آنکه قائل به سقط واسطه بعد از احمد بن اسماعیل گردیم، چنان که روایت سید مرتضی در أمالی آن را تأیید می‌کند.
دلائل الإمامة، ص۳۱۹ - ۳۲۰، ح۲۶۴؛ کشف الغمة، ج۲، ص۲۱۸ و۲۵۰.

[7] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲، ص۸۶-۸۹.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]