احمد بن حسین بن سعید اهوازی

مقدمه

احمد بن الحسین بن سعید بن حماد اهوازی، مکنی به ابوجعفر و ملقب به دندان^[۱] از محدثان طبقه هفتم^[۲] است. وی از اصحاب هیچ کدام از ائمه معصومین(ع) ذکر نشده و روایتی نیز از آن بزرگواران نقل نکرده است^[۳]، بلکه تنها دوران سه امام، یعنی امام رضا(ع)، امام جواد(ع) و امام هادی(ع) را درک کرده است^[۴]. احمد بن الحسین از محدثانی همچون علی بن حکم، علی بن مهزیار^[۵]، علی بن میسر و عثمان بن عیسی^[۶] حدیث آموخته و روایت کرده است^[۷]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان سعد بن عبدالله اشعری، محمد بن حسن صفار، محمد بن علی بن محبوب و محمد بن احمد بن یحیی بن عمران اشعری می‌باشند^[۸].

درباره شخصیت احمد بن الحسین بن سعید، میان علما و رجال‌نویسان اختلاف است: برخی چون علمای قم، نجاشی و شیخ طوسی وی را محدثی ضعیف و غالی دانسته و مدعی شده‌اند که احادیث او شناخته شده و در عین حال منکر است^[۹]. شیخ طوسی، نجاشی، ابن بابویه و ابن‌داوود نیز نام وی را در زمره ضعفا آورده و علامه حلی در پذیرش روایات او توقف کرده است^[۱۰]. در مقابل، بزرگانی چون ابن‌غضائری، وحید بهبهانی و علامه شوشتری بر سلامت احادیث وی از غلو تأکید کرده‌اند^[۱۱]. ابن‌حجر نیز او را از بزرگان شیعه و دارای تألیفات فراوان شمرده است^[۱۲]. طبق بررسی‌ها و با توجه به نقل راویانی که در اعلا درجه اعتبار و وثاقت‌اند (مانند سعد بن عبدالله اشعری) از وی، روشن می‌گردد که احادیث او عاری از غلو است و اتهام غلو صرفاً ناشی از رویکرد خاص قمیین در آن دوران بوده است؛ از این رو تضعیفات آنان درباره وی اعتبار چندانی ندارد^[۱۳].

درباره زمان دقیق وفات وی اطلاعی در دست نیست ولی به تصریح کتاب هدیة العارفین وی در حدود سال ۳۰۰ قمری در شهر قم درگذشته است^[۱۴]؛ آثاری نظیر الاحتجاج، الانبیاء، المثالب و المختصر فی الدعوات به او نسبت داده شده است^[۱۵].^[۱۶]

جستارهای وابسته

حسین بن سعید اهوازی (پدر)
حسن بن سعید اهوازی (عمو)

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲

پانویس

↑ إبن منظور می‌نویسد: و الدنین و الدندن و الدندنة: صوت الذباب و النحل و الزنابیر و نحوها من هینمة الکلام الذی لا یفهم؛ و أنشد: کدندنة النحل فی الخشرم. الجوهری: الدندنة أن تسمع من الرجل نغمة و لا تفهم ما یقول، و قیل: الدندنة الکلام الخفی. و سأل النبی(ص)، رجلاً: ما تقول فی التشهد؟ قال: أسأل الله الجنة و أعود به من النار، فأما دندنتک و دندنة معاذ فلا نحسنها، فقال(ع): حولهما ندندن، و روی: عنهما ندندن؛ لسان العرب، ج۱۳، ص۱۶۰.
ثعالبی می‌نویسد: "الدندنة و هی أن یتکلم الرجل بالکلام تسمع نغمته و لا تفهمه لأنه یخفیه... ثم النغم و هو جرش الکلام و حسن الصوت؛ ثم النبأة و هی الصوت لیس بالشدید؛ ثم النأمة (من النئیم، و هو الصوت الضعیف؛ فقه اللغة، ص۱۸۹.
و اما وجه ملقب شدن راوی به دندان مشخص نیست. یکی از محققان می‌نویسد: و لم یظهر وجه هذا اللقب، إلا أن یکون باعتبار عبادته و دوام ذکره، أو کثرة روایاته أو مشایخه أو اختلافها؛ تهذیب المقال، ج۳، پانوشت ص۲۵۶، ش۱۸۱.
↑ ر.ک: الموسوعة الرجالیة، ج۷، ص۵۳.
↑ ر.ک: رجال الطوسی، ص۴۱۲، ش۵۹۷۳ و ۴۱۵، ش۶۰۰۶.
↑ ر.ک: طوسی، الفهرست، ص۱۴۹، ش۲۳۰؛ رجال الطوسی، ص۳۵۵، ش۵۲۵۷ و ۳۸۵، ش۵۶۶۹.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۴، ص۵۲۲ - ۵۲۳؛ جمال الأسبوع، ص۲۸۳؛ علل الشرائع، ج۱، ص۱۴۲، ح۶؛ الأمالی (صدوق)، ص۲۳۶ - ۲۳۷، ح۱؛ فلاح السائل، ص۴۳.
↑ ثواب الأعمال، ص۱۹۶ و ۲۵۸.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۴، ص۵۲۲ - ۵۲۳؛ جمال الأسبوع، ص۲۸۳؛ علل الشرائع، ج۱، ص۱۴۲، ح۶؛ صدوق، الأمالی، ص۲۳۶ - ۲۳۷، ح۱؛ فلاح السائل، ص۴۳؛ ثواب الأعمال، ص۱۹۶ و ۲۵۸؛ الخصال، ج۱، ص۸۷، ح۲۰ و۲۳۰، ح۷۱؛ ج۲، ص۳۶۴-۳۶۵، ح۵۸، ۳۸۳، ح۶۰، ۴۱۴، ح۴، ۵۹۹، ح۲ و ۶۰۲، ح۷.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۴، ص۵۲۲ - ۵۲۳؛ ثواب الأعمال، ص۱۹۶؛ فلاح السائل، ص۴۳؛ جمال الأسبوع، ص۲۸۳؛ عیون أخبار الرضا(ع)، ج۱، ص۱۱۲ - ۱۱۳، ح۲.
↑ رجال النجاشی، ص۷۷، ش۱۸۳؛ طوسی، الفهرست، ص۵۵، ش۶۷.
↑ "روی عنهما محمد بن أحمد بن یحیی، و هما ضعیفان، ذکر ذلک إبن بابویه" رجال الطوسی، ص۴۱۲، ش۵۹۷۳ - ۵۹۷۴ و ص۴۱۰، ش۶۲۳؛ رجال النجاشی، ص۳۴۸، ش۹۳۹؛ إبن داوود، الرجال، ص۴۱۸ - ۴۱۹، ش۲۱؛ رجال العلامة الحلی، خلاصة الأقوال، ص۲۰۲، ش۸.
↑ "حدیثه فیما رأیته سالم، والله أعلم" ابن غضائری، الرجال، ص۴۱، ش۱۲.
"فالظاهر صحة روایته و إن قلنا بتحقق غلوه" قاموس الرجال، ج۱، ص۴۳۷، ش۳۴۶.
ر.ک: تعلیقة علی منهج المقال، ص۶۵.
↑ "أحمد بن الحسین بن سعید بن حماد بن مهران أبوجعفر الأهوازی، من کبار الشیعة یلقب دندان کان کثیر التصانیف، قال أبوجعفر الطوسی: و ذکروا أنه غال و حدیثه یعرف و ینکر، أخذ عن أکثر شیوخ أبیه" لسان المیزان، ج۱، ص۱۵۷، ش۵۰۵.
↑ ر.ک: الکافی، ج۵، ص۱۱۱، ح۵؛ صدوق، الأمالی، ص۵۴، ح۱، ۲۳۶ - ۲۳۷، ح۱ و ۳۰۶، ح۱۳؛ جمال الأسبوع، ص۱۸۵ و ۲۸۳؛ الخصال، ص۷۸، ح۲۱ و ۲۳۰، ح۷۱؛ و...؛ أعیان الشیعة، ج۲، ص۵۶۵، ح۳۷۰۸.
↑ هدیة العارفین، ج۱، ص۳۷۶.
↑ ر.ک: طوسی، الفهرست، ص۵۵-۵۶، ش۶۷؛ رجال النجاشی، ص۷۷ - ۷۸، ش۱۸۳؛ معالم العلماء، ص۱۲، ش۵۷.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲، ص۲۲۸-۲۳۱.

[1] إبن منظور می‌نویسد: و الدنین و الدندن و الدندنة: صوت الذباب و النحل و الزنابیر و نحوها من هینمة الکلام الذی لا یفهم؛ و أنشد: کدندنة النحل فی الخشرم. الجوهری: الدندنة أن تسمع من الرجل نغمة و لا تفهم ما یقول، و قیل: الدندنة الکلام الخفی. و سأل النبی(ص)، رجلاً: ما تقول فی التشهد؟ قال: أسأل الله الجنة و أعود به من النار، فأما دندنتک و دندنة معاذ فلا نحسنها، فقال(ع): حولهما ندندن، و روی: عنهما ندندن؛ لسان العرب، ج۱۳، ص۱۶۰.
ثعالبی می‌نویسد: "الدندنة و هی أن یتکلم الرجل بالکلام تسمع نغمته و لا تفهمه لأنه یخفیه... ثم النغم و هو جرش الکلام و حسن الصوت؛ ثم النبأة و هی الصوت لیس بالشدید؛ ثم النأمة (من النئیم، و هو الصوت الضعیف؛ فقه اللغة، ص۱۸۹.
و اما وجه ملقب شدن راوی به دندان مشخص نیست. یکی از محققان می‌نویسد: و لم یظهر وجه هذا اللقب، إلا أن یکون باعتبار عبادته و دوام ذکره، أو کثرة روایاته أو مشایخه أو اختلافها؛ تهذیب المقال، ج۳، پانوشت ص۲۵۶، ش۱۸۱.

[2] ر.ک: الموسوعة الرجالیة، ج۷، ص۵۳.

[3] ر.ک: رجال الطوسی، ص۴۱۲، ش۵۹۷۳ و ۴۱۵، ش۶۰۰۶.

[4] ر.ک: طوسی، الفهرست، ص۱۴۹، ش۲۳۰؛ رجال الطوسی، ص۳۵۵، ش۵۲۵۷ و ۳۸۵، ش۵۶۶۹.

[5] تفسیر کنز الدقائق، ج۱۴، ص۵۲۲ - ۵۲۳؛ جمال الأسبوع، ص۲۸۳؛ علل الشرائع، ج۱، ص۱۴۲، ح۶؛ الأمالی (صدوق)، ص۲۳۶ - ۲۳۷، ح۱؛ فلاح السائل، ص۴۳.

[6] ثواب الأعمال، ص۱۹۶ و ۲۵۸.

[7] تفسیر کنز الدقائق، ج۱۴، ص۵۲۲ - ۵۲۳؛ جمال الأسبوع، ص۲۸۳؛ علل الشرائع، ج۱، ص۱۴۲، ح۶؛ صدوق، الأمالی، ص۲۳۶ - ۲۳۷، ح۱؛ فلاح السائل، ص۴۳؛ ثواب الأعمال، ص۱۹۶ و ۲۵۸؛ الخصال، ج۱، ص۸۷، ح۲۰ و۲۳۰، ح۷۱؛ ج۲، ص۳۶۴-۳۶۵، ح۵۸، ۳۸۳، ح۶۰، ۴۱۴، ح۴، ۵۹۹، ح۲ و ۶۰۲، ح۷.

[8] تفسیر کنز الدقائق، ج۱۴، ص۵۲۲ - ۵۲۳؛ ثواب الأعمال، ص۱۹۶؛ فلاح السائل، ص۴۳؛ جمال الأسبوع، ص۲۸۳؛ عیون أخبار الرضا(ع)، ج۱، ص۱۱۲ - ۱۱۳، ح۲.

[9] رجال النجاشی، ص۷۷، ش۱۸۳؛ طوسی، الفهرست، ص۵۵، ش۶۷.

[10] "روی عنهما محمد بن أحمد بن یحیی، و هما ضعیفان، ذکر ذلک إبن بابویه" رجال الطوسی، ص۴۱۲، ش۵۹۷۳ - ۵۹۷۴ و ص۴۱۰، ش۶۲۳؛ رجال النجاشی، ص۳۴۸، ش۹۳۹؛ إبن داوود، الرجال، ص۴۱۸ - ۴۱۹، ش۲۱؛ رجال العلامة الحلی، خلاصة الأقوال، ص۲۰۲، ش۸.

[11] "حدیثه فیما رأیته سالم، والله أعلم" ابن غضائری، الرجال، ص۴۱، ش۱۲.
"فالظاهر صحة روایته و إن قلنا بتحقق غلوه" قاموس الرجال، ج۱، ص۴۳۷، ش۳۴۶.
ر.ک: تعلیقة علی منهج المقال، ص۶۵.

[12] "أحمد بن الحسین بن سعید بن حماد بن مهران أبوجعفر الأهوازی، من کبار الشیعة یلقب دندان کان کثیر التصانیف، قال أبوجعفر الطوسی: و ذکروا أنه غال و حدیثه یعرف و ینکر، أخذ عن أکثر شیوخ أبیه" لسان المیزان، ج۱، ص۱۵۷، ش۵۰۵.

[13] ر.ک: الکافی، ج۵، ص۱۱۱، ح۵؛ صدوق، الأمالی، ص۵۴، ح۱، ۲۳۶ - ۲۳۷، ح۱ و ۳۰۶، ح۱۳؛ جمال الأسبوع، ص۱۸۵ و ۲۸۳؛ الخصال، ص۷۸، ح۲۱ و ۲۳۰، ح۷۱؛ و...؛ أعیان الشیعة، ج۲، ص۵۶۵، ح۳۷۰۸.

[14] هدیة العارفین، ج۱، ص۳۷۶.

[15] ر.ک: طوسی، الفهرست، ص۵۵-۵۶، ش۶۷؛ رجال النجاشی، ص۷۷ - ۷۸، ش۱۸۳؛ معالم العلماء، ص۱۲، ش۵۷.

[16] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲، ص۲۲۸-۲۳۱.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]