اسماعیل بن ابیرافع
اسماعیل بن ابیرافع از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: اسماعیل بن ابیرافع در تراجم و رجال - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
اسماعیل بن عون بن علی بن عبیدالله بن ابیرافع قرشی هاشمی، مولی پیامبر(ص)[۱]، که در اسناد گوناگون با عناوین اسماعیل بن ابیرافع[۲]، اسماعیل بن الحکم الرافعی[۳] و اسماعیل رافعی[۴] نیز یاد شده است. برخی علما وی را با اسماعیل بن رافع مدنی که در رجال شیخ طوسی از اصحاب امام سجاد(ع) شمرده شده، منطبق کردهاند[۵]. وی به دلیل افتادگی در اسناد، با دو یا سه واسطه از امام علی(ع)[۶] و پیامبر(ص)[۷] و از محدثانی همچون عبدالله بن محمد بن عمر بن علی بن ابیطالب(ع)[۸] حدیث آموخته و روایت کرده است. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان عبیدالله بن عبدالرحمن بن موهب[۹] و ابوغسان میباشند[۱۰].
نام این راوی در کتب رجالی قدما توصیف نشده و به دلیل فقدان جرح و تعدیل صریح، از راویان مهمل شمرده میشود. بر اساس گزارش منابع، نجاشی برای ابورافع تنها دو فرزند به نامهای علی و عبیدالله نام برده[۱۱] و در کتب انساب نیز فرزندی بیواسطه به نام اسماعیل برای ابورافع گزارش نشده است[۱۲]؛ لذا انتساب وی در اسناد به جدش بازمیگردد. در تعیین هویت دقیق او، احتمال اتحاد وی با اسماعیل بن الحکم الرافعی که نجاشی عنوان کرده بسیار قوی است[۱۳]. به تصریح مزی، وی عزیزالحدیث بوده و روایات بسیار اندکی از او نقل شده است[۱۴]. با وجود مهمل بودن شخص وی، علامه بحرالعلوم خاندان او، آل ابیرافع، را از رفیعترین بیوت شیعه و از قدیمیترین مؤمنان معرفی کرده که بزرگانی از ایشان کاتب و از شیعیان خاص امام علی(ع) بودهاند[۱۵]. همچنین وی در طبقه حسین بن زید بن علی بن الحسین قرار دارد که از امام صادق(ع) روایت کرده است[۱۶].[۱۷]
منابع
پانویس
- ↑ تهذیب الکمال، ج۳، ص۱۶۲، ش۴۷۱.
- ↑ ر.ک: أ. منابع شیعی: الفوائد الرجالیه، ج۱، ص۲۰۳- ۲۱۲.
ب. منابع سنی: أنساب الأشراف، ج۱، ص۴۷۷، ش۹۶۴؛ تاریخ الإسلام، ج۲، ص۸۳؛ ج۹، ص۲۷۹؛ الإصابة فی تمیز الصحابه، ج۷، ص۱۱۳؛ تهذیب الکمال، ج۳، ص۱۶۲، ش۴۷۱؛ ابن شبه، تاریخ المدینه، ج۱، ص۱۰۵؛ تقریب التهذیب، ج۱، ص۹۸، ش۴۷۳. - ↑ «أخبرنا محمد بن جعفر قال: حدثنا أحمد بن محمد بن سعید قال: حدثنا أبو الحسین أحمد بن یوسف الجعفی قال: حدثنا علی بن الحسن بن الحسین بن علی بن الحسین بن علی بن أبی طالب(ع) قال: حدثنا إسماعیل بن محمد بن عبد الله بن علی بن الحسین قال: حدثنا إسماعیل بن الحکم الرافعی، عن عبد الله بن عبید الله بن أبی رافع، عن أبیه، عن أبی رافع قال: دخلت علی رسول الله(ص) و هو نائم أو یوحی إلیه...»؛ رجال النجاشی، ص۴، ش۱؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۲۱، ش۱۲۸۹.
- ↑ رجال النجاشی، ص۲۸، ش۵۳.
- ↑ رجال الطوسی، ص۱۱۰، ش۱۰۷۱؛ تنقیح المقال فی علم الرجال، ج۱۰، ص۸۹.
- ↑ «حَدَّثَنَا الْحَاکِمُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْحَافِظُ إِمْلَاءً فِی ذِی الْقَعْدَةِ سَنَةَ ثَمَانٍ وَتِسْعِینَ وَثَلَاثِ مِائَةٍ، ثَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ الْقَزَّازُ، ثنا أَبُو عَلِیٍّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِیدِ الْحَنَفِیُّ، ثنا عُبَیْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَوْهَبٍ، أَخْبَرَنِی إِسْمَاعِیلُ بْنُ عَوْنِ بْنِ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی رَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَلِیٍّ، عَنْ أَبِیهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ(ع)»؛ المستدرک علی الصحیحین، ج۱، ص۲۲۲؛ الطبقات الکبری، ج۲، ص۲۶.
- ↑
« مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الْقُرَشِیِّ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبِی رَافِعٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص): إِنَّ جَبْرَئِیلَ(ع) نَزَلَ عَلَیَّ بِکِتَابٍ فِیهِ خَبَرُ الْمُلُوکِ مُلُوکِ الْأَرْضِ قَبْلِی وَ خَبَرُ مَنْ بُعِثَ قَبْلِی مِنَ الْأَنْبِیَاءِ وَ الرُّسُلِ وَ هُوَ حَدِیثٌ طَوِیلٌ، قال فیه(ع): إن عیسی بن مریم أتی بیت المقدس. فَمَکَثَ یَدْعُوهُمْ وَ یُرَغِّبُهُمْ فِیمَا عِنْدَ اللَّهِ ثَلَاثاً وَ ثَلَاثِینَ سَنَةً حَتَّی طَلَبَتْهُ الْیَهُودُ وَ ادَّعَتْ أَنَّهَا عَذَّبَتْهُ وَ دَفَنَتْهُ فِی الْأَرْضِ حَیّاً وَ ادَّعَی بَعْضُهُمْ أَنَّهُمْ قَتَلُوهُ وَ صَلَبُوهُ وَ مَا کَانَ اللَّهُ لِیَجْعَلَ لَهُمْ سُلْطَاناً عَلَیْهِ وَ إِنَّمَا شُبِّهَ لَهُمْ وَ مَا قَدَرُوا عَلَی عَذَابِهِ وَ دَفْنِهِ وَ لَا عَلَی قَتْلِهِ وَ صَلْبِهِ. لِأَنَّهُمْ لَوْ قَدَرُوا عَلَی ذَلِکَ کَانَ تَکْذِیباً لِقَوْلِهِ تَعَالَی ﴿بَلْ رَفَعَهُ اللَّهُ إِلَيْهِ﴾»
به قرینه طریق نجاشی در ترجمه أبو رافع و دیگر اسناد، افتادگی در سند احتمال داده میشود و صحیح آن اسماعیل بن الحکم، عن عبدالله بن عبیدالله بن ابی رافع، عن أبیه، عن ابی رافع است.
«حَدَّثَنَا أَبِی وَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالا حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الْقُرَشِیِّ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبِی رَافِعٍ عَنْ أَبِیهِ أَبِی رَافِعٍ»؛ تفسیر کنز الدقائق، ج۳، ص۵۸۲، به گزارش از کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۲۲۴، ح۲۰. - ↑ مزی: عبدالله بن محمد بن عمر بن علی بن أبی طالب... روی عنه: إسماعیل بن عون بن عبیدالله بن أبی رافع، و حسین بن زید بن علی بن الحسین بن علی بن أبی طالب؛ تهذیب الکمال، ج۱۶، ص۹۳، ش۳۵۴۶.
- ↑ تاریخ الإسلام، ج۲، ص۸۳؛ ابن شبه، تاریخ المدینه، ج۱، ص۱۰۵؛ الطبقات الکبری، ج۲، ص۲۶.
- ↑ الفوائد الرجالیه، ج۱، ص۲۱۲ - ۲۱۴.
- ↑ أبو رافع مولی رسول الله(ص) و اسمه أسلم... و ابناه عبیدالله و علی کاتبا أمیر المؤمنین(ع)؛ رجال النجاشی، ص۴، ش۱.
- ↑ ر.ک: أنساب الأشراف، ج۱، ص۴۷۷، ش۹۶۴؛ تاریخ الإسلام، ج۹، ص۲۷۹؛ الإصابة فی تمیز الصحابه، ج۷، ص۱۱۳.
- ↑ اسماعیل بن الحکم الرافعی من ولد أبی رافع مولی رسول الله(ص) له کتاب؛ رجال النجاشی، ص۲۸، ش۵۳.
- ↑ و هو عزیز الحدیث.... روی له النسائی فی الیوم و اللیلة هذا الحدیث الواحد؛ تهذیب الکمال، ج۳، ص۱۶۲، ش۴۷۱.
- ↑ الفوائد الرجالیه، بحر العلوم، ج۱، ص۲۰۳-۲۱۲.
- ↑ ر.ک: رجال النجاشی، ص۵۲، ش۱۱۵.
- ↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۳۶-۴۲.