اسماعیل بن ابی‌حسن

آشنایی اجمالی

اسماعیل بن ابی‌الحسن^[۱] راوی ناشناخته‌ای در کتب رجالی است که تنها سه روایت از وی در آثاری چون الکافی^[۲] به ثبت رسیده است؛ وی با واسطه از امام صادق(ع)^[۳] و بدون واسطه از امام رضا(ع)^[۴] روایت نموده و قاسم بن محمد از او حدیث نقل کرده است. درباره هویت وی، احتمال اتحاد او با «اسماعیل بن ابراهیم»^[۵] و همچنین به قرینه همراهی نزدیک، احتمال تطبیق وی بر «اسماعیل بن موسی بن جعفر» که از پدرش^[۶] و برادرش امام رضا(ع) روایت کرده است^[۷]، مطرح می‌باشد^[۸].

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴

پانویس

↑ ر.ک: تنقیح المقال، ج۹، ص۳۷۶، ش۱۳۶۶؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۶۱۱، ش۲۱۶؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۱۶، ش۱۲۸۵؛ مسند الامام الرضا(ع)، ج۲، ص۵۲۰، ش۵۹.
↑ الکافی، ج۲، ص۹۶، ح۱۵.
↑ «أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ عِیسَی بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبِی الْحَسَنِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(ع) قَالَ: مَنْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِ بِنِعْمَةٍ فَعَرَفَهَا بِقَلْبِهِ فَقَدْ أَدَّی شُکْرَهَا» تفسیر کنز الدقائق، ج۷، ص۳۳، ج۱۰، ص۲۴۶.
↑ الثاقب فی المناقب، ص۱۸۴؛ الخرائج و الجرائح، ج۱، ص۳۴۰.
↑ «أَبِی رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوْهَرِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی مُعَاوِیَةَ الْأَشْتَرِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(ع) یَقُولُ مَنْ شَکَا إِلَی مُؤْمِنٍ فَقَدْ شَکَا إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ شَکَا إِلَی مُخَالِفٍ فَقَدْ شَکَا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ»؛ معانی الأخبار، ص۴۰۷، ح۸۴.
↑ اسماعیل بن موسی الکاظم(ع) هزار حدیث از پدر بزرگوارش نقل کرده که با عنوان الجعفریات و الاشعثیات معروف است.
آقابزرگ تهرانی می‌نویسد: "وَهِیَ أَلْفُ حَدِیثٍ بِإِسْنَادٍ وَاحِدٍ عَظِیمِ الشَّأْنِ... وقد روی جمیعها الشریف السید الأجل إسماعیل بن الإمام موسی بن جعفر(ع) عن أبیه موسی عن أبیه جعفر عن آبائه(ع) ولذا یقال له الجعفریات" (به اعتبار اینکه تمام آنها را از امام صادق(ع) نقل کرده است.
"ویرویها عن الشریف إسماعیل ولده أبو الحسن موسی بن إسماعیل بن موسی بن جعفر ویرویها عن أبی الحسن موسی الشیخ أبو علی محمد بن محمد بن الأشعث الکوفی ولذا یقال لها الأشعثیات...". الذریعة إلی تصانیف الشیعه، ج۲، ص۱۱۰.
↑ «أَبِی رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ(ع) قَالَ: سُئِلَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ(ع) مَا بَالُ الْمُتَهَجِّدِینَ بِاللَّیْلِ مِنْ أَحْسَنِ النَّاسِ وَجْهاً قَالَ لِأَنَّهُمْ خَلَوْا بِاللَّهِ فَکَسَاهُمُ اللَّهُ مِنْ نُورِهِ»؛ علل الشرایع، ج۲، ص۳۶۵.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۳۳-۳۵.

[1] ر.ک: تنقیح المقال، ج۹، ص۳۷۶، ش۱۳۶۶؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۶۱۱، ش۲۱۶؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۱۶، ش۱۲۸۵؛ مسند الامام الرضا(ع)، ج۲، ص۵۲۰، ش۵۹.

[2] الکافی، ج۲، ص۹۶، ح۱۵.

[3] «أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ عِیسَی بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبِی الْحَسَنِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(ع) قَالَ: مَنْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِ بِنِعْمَةٍ فَعَرَفَهَا بِقَلْبِهِ فَقَدْ أَدَّی شُکْرَهَا» تفسیر کنز الدقائق، ج۷، ص۳۳، ج۱۰، ص۲۴۶.

[4] الثاقب فی المناقب، ص۱۸۴؛ الخرائج و الجرائح، ج۱، ص۳۴۰.

[5] «أَبِی رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوْهَرِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی مُعَاوِیَةَ الْأَشْتَرِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(ع) یَقُولُ مَنْ شَکَا إِلَی مُؤْمِنٍ فَقَدْ شَکَا إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ شَکَا إِلَی مُخَالِفٍ فَقَدْ شَکَا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ»؛ معانی الأخبار، ص۴۰۷، ح۸۴.

[6] اسماعیل بن موسی الکاظم(ع) هزار حدیث از پدر بزرگوارش نقل کرده که با عنوان الجعفریات و الاشعثیات معروف است.
آقابزرگ تهرانی می‌نویسد: "وَهِیَ أَلْفُ حَدِیثٍ بِإِسْنَادٍ وَاحِدٍ عَظِیمِ الشَّأْنِ... وقد روی جمیعها الشریف السید الأجل إسماعیل بن الإمام موسی بن جعفر(ع) عن أبیه موسی عن أبیه جعفر عن آبائه(ع) ولذا یقال له الجعفریات" (به اعتبار اینکه تمام آنها را از امام صادق(ع) نقل کرده است.
"ویرویها عن الشریف إسماعیل ولده أبو الحسن موسی بن إسماعیل بن موسی بن جعفر ویرویها عن أبی الحسن موسی الشیخ أبو علی محمد بن محمد بن الأشعث الکوفی ولذا یقال لها الأشعثیات...". الذریعة إلی تصانیف الشیعه، ج۲، ص۱۱۰.

[7] «أَبِی رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ(ع) قَالَ: سُئِلَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ(ع) مَا بَالُ الْمُتَهَجِّدِینَ بِاللَّیْلِ مِنْ أَحْسَنِ النَّاسِ وَجْهاً قَالَ لِأَنَّهُمْ خَلَوْا بِاللَّهِ فَکَسَاهُمُ اللَّهُ مِنْ نُورِهِ»؛ علل الشرایع، ج۲، ص۳۶۵.

[8] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۳۳-۳۵.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]