اسماعیل بن محمد علوی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث اصحاب امام صادق است. اسماعیل بن محمد علوی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: اسماعیل بن محمد علوی در معارف و سیره رضوی - اسماعیل بن محمد علوی در تراجم و رجال - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
اسماعیل بن محمد بن اسحاق بن جعفر بن محمد بن علی بن الحسین(ع) از راویان شیعه امامی، ساکن مدینه و از اصحاب امام رضا(ع) است[۱]. بر پایه برخی اسناد، وی در سال ۲۶۳ هجری قمری زنده بوده و از نظر طبقه رجالی در این دوره میزیسته است[۲]. وی در اسناد روایات به واسطه پدر خود از جدش اسحاق بن جعفر، از عموی پدرش علی بن جعفر و از آن حضرت روایت کرده است[۳]. اسماعیل بن محمد افزون بر امام معصوم، از محدثانی همچون محمد بن اسحاق بن جعفر، علی بن جعفر و کهمس بن معمر حدیث آموخته و روایت کرده است[۴]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان عبدالله بن علی بن عبدالعزیز، فرزندش موسی بن اسماعیل و ابو جعفر قیسی میباشند[۵].
نجاشی به وثاقت اسماعیل بن محمد تصریح کرده است[۶]. بزرگانی چون علامه حلی و ابن داوود نیز از ایشان در بخش نخست کتابشان که به راویان ممدوح و ثقه اختصاص دارد نام برده و به عبارت نجاشی اشاره کردهاند[۷]. شیخ طوسی در کتاب رجال خود او را در شمار اصحاب امام رضا(ع) آورده است[۸]، هرچند در الفهرست نامی از وی با این عنوان نبرده است[۹]. درباره هویت رجالی وی مباحثی مطرح است؛ آیتالله خویی معتقد به اتحاد اسماعیل بن محمد بن اسحاق با راویِ یادشده در الفهرست شیخ طوسی است[۱۰]، اما به دلیل تفاوت مشهود در طبقه راویان و سال وفات مشایخ، این اتحاد سازگار نیست و استظهار میشود مراد از راوی الفهرست، شخص دیگری باشد.
از تاریخ وفات وی گزارشی ثبت نشده، اما کتابی مستقل به وی نسبت داده شده و راوی کتاب مسائل علی بن جعفر نیز هست که از آثار اوست[۱۱].[۱۲]
جستارهای وابسته
- اسحاق بن جعفر (جد)
- محمد بن اسحاق بن جعفر (پدر)
- علی بن جعفر (عموی پدر)
- موسی بن اسماعیل (فرزند)
منابع
پانویس
- ↑ علامه شوشتری اشاره میکند که عدم ذکر نام راوی در رجال شیخ، ناشی از غفلت شیخ طوسی است: عدم عنوان رجال الشیخ له غفلة، لعموم موضوعه درحالی که شیخ طوسی نام راوی را در کتاب رجال خود ذکر کرده است.
- ↑ «... حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(ع) أَبُو مُحَمَّدٍ بِالْمَدِينَةِ، سَنَةَ ثَلَاثٍ وَ سِتِّينَ»؛ (تهذیب الکمال، ج۱، ص۲۱۸؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۳، ص۳۳۸).
- ↑ «حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الْحَسَنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ الْعَسْكَرِيُّ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو الْقَاسِمِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مَنِيعٍ قَالَ حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ(ع) بِمَدِينَةِ الرَّسُولِ(ص) قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ مُوسَى بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُوسَى بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ...»؛ (عیون اخبار الرضا(ع)، ج۱، ص۳۱۶؛ معانی الاخبار، ص۸۰).
- ↑ ر.ک: الجعفریات، ص۲۱۳، ح۴؛ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۰، ص۳۸۴؛ طوسی، الأمالی، ص۲۲۲، ح۳۸۵؛ بیهقی، السنن الکبری، ج۷، ص۴۱.
- ↑ ر.ک: تفسیر کنز الدقائق، ج۱۰، ص۳۸۴؛ مسائل علی بن جعفر، ص۳۲۸، (ح ۸۱۷)، ص۳۴۶، ح(۸۵۲)؛ الجعفریات، ص۲۱۳، ح۴؛ طوسی، الأمالی، ص۵۹۵، ح۱۲۳۳.
- ↑ نجاشی:"إسماعيل بن محمد بن إسحاق بن جعفر بن محمد بن علي بن الحسين(ع)، ثقة، روى عن جده إسحاق بن جعفر وعن عم أبيه علي بن جعفر صاحب المسائل. له كتاب أخبرني محمد بن علي الكاتب عن محمد بن عبدالله قال: حدثنا أبوالقاسم إسحاق بن العباس بن إسحاق بن موسى بن جعفر بديبل سنة اثنتين وعشرين وثلاثمائة قال: حدثنا أبي قال: حدثنا إسماعيل بن محمد به" رجال النجاشی، ص۲۹، ش۶۰.
- ↑ ر.ک: خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۱۰، ش۱۷؛ ابن داود، الرجال، ص۵۹، ش۱۹۲.
- ↑ ر.ک: رجال الطوسی، ص۳۵۱، ش۵۱۹۸.
- ↑ شاید بدان جهت باشد که به کتاب وی اطلاع پیدا نکرده است.
- ↑ "اقتصار الشيخ، على هذا وعدم تعرضه لإسماعيل بن محمد بن إسحاق الآتي، واقتصار النجاشي عليه، وعدم تعرضه لهذا مع اتحاد الطبقة، يدلنا على اتحادهما" معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۸۴، ش۱۴۱۹.
- ↑ رجال النجاشی، ص۲۹، ش۶۰.
- ↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۲۳۶-۲۴۳.