فضل بن حسن طبرسی

این مدخل زیرشاخهٔ بحث تاریخ‌نگاران اسلامی قرن ششم هجری است. فضل بن حسن طبرسی از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: فضل بن حسن طبرسی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط ندارد

آشنایی اجمالی

حسن ـ طبرسی (م۵۴۸ه): ابونصر حسن بن فضل بن حسن بن فضل طبرسی. وی فرزند امین الاسلام طبرسی، مفسر بزرگ شیعه و مؤلف تفسیر مجمع البیان، و برخاسته از خاندانی دانشمند، فاضل، عالم پرور و دانش دوست بود و عالمانی چند از این بیت شهره‌اند؛ ازجمله ابوالفضل علی بن حسن طبرسی مؤلف مشکاة الانوار فرزند ابونصر طبرسی. از زندگی و احوال ابونصر اطلاعات چندانی در دست نیست؛ اما چون پدرش در مشهد و سبزوار می‌‌زیست، وی نیز باید در خراسان و نزد پدر تربیت یافته باشد. درباره وی نوشته‌اند: او فاضلی محدث و صاحب تألیف بود و شیخ مهذب الدین حسین بن رده ـ از محققان برجسته و بنام آن روزگارـ از وی روایت کرده است. محسن امین به نقل از میرزای نوری در توصیف ابونصر و کتابش می‌‌نویسد: «وی فقیهی کامل و محدثی آگاه و برجسته بود و کتاب مکارم الاخلاق او جامع محاسن و آداب می‌‌باشد». علامه مجلسی نیز در توصیف آن آورده است: «شهرت این کتاب همانند خورشید فراگیر و مؤلف آن مورد تأیید بسیاری از بزرگان و صاحب‌نظران امامیه است». این کتاب بارها در ایران و خارج از ایران به چاپ رسیده، اما نسخه‌ای که در مصر به چاپ رسیده، تحریف شده است و اشتباهات عمده فراوانی دارد. در اعیان الشیعه به بعضی از آنها اشاره شده است. علاوه بر تألیف مذکور وی دو اثر دیگر به نام «اسرارالامامه» و «جامع الاخبار» دارد؛ گرچه در نسبت جامع الاخبار به ابونصر اختلاف است؛ چه اینکه بعضی آن را به محمد بن محمد شعیری، بعضی از آنِ شیخ جعفر دوریستی و گروهی از تألیفات شیخ ابوالحسن حناط دانسته‌اند. درباره وفات وی بسیاری اظهار بی‌اطلاعی کرده‌اند؛ اما سید محسن امین نوشته است: «وی در شب عید قربان سال ۵۴۸ه در سبزوار از دنیا رفت و جنازه‌اش به مشهد مقدس رضوی انتقال یافت و در محلی به نام قتلگاه به خاک سپرده شد».

جستارهای وابسته

• امین الاسلام طبرسی (پدر)
• تفسیر مجمع البیان
• اسرارالامامه
• اعیان الشیعه

منابع

1. جمعی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۴