بحث:اعجاز ساختاری قرآن

مقدمه

یکی دیگر از وجود اعجاز قرآن کریم پیراستگی از اختلاف و تناقض است که در آیه ۸۲ سوره نساء اشاره شده است. چه ویژگی‌ای در قرآن است که عدم وجود اختلاف، کاشف از الهی بودن آن است؟ این اعجاز، مبتنی بر سه مقدمه است:

1. آیات قرآن از جهت محتوا و سطح بلاغت هماهنگی کامل دارند.
2. بین بشری بودن قرآن و راه یافتن اختلاف در آن، ملازمه وجود دارد.
3. با تدبر در قرآن می‌توان هماهنگی آیاتش را کشف کرد.

موجودات عالم طبیعت همواره در معرض تغییرند و به‌ تدریج از نقص به‌ سوی کمال حرکت می‌کنند. مطالعه آثار اندیشمندان نیز نشان می‌دهد که افکار آنان همواره در طول زمان دچار اصلاح و تغییر شده است.

از سوی دیگر، آیات قرآن در طول ۲۳ سال، گاه در مکه و گاه در مدینه، گاه در سختی و دشواری و گاه در امنیت و آرامش، زمانی در حضر و زمانی در سفر... نازل شده، اما هیچ ناسازگاری و اختلافی در این کتاب بزرگ وجود ندارد. همچنین، در سراسر قرآن، نمی‌توان دو آیه یافت که محتوای آنها با یکدیگر متناقض و ناسازگار باشد.

قرآن با آن که در مدت بیست و سه سال و به تدریج بر پیامبر اسلام(ص) نازل شده و از جامعیت برخوردار بوده و در مورد مطالب گوناگون سخن گفته، کمترین نشانه‌ای از تناقض و اختلاف در نظم و هماهنگی آن مشاهده نمی‌شود و این دلالت بر اعجاز قرآن دارد، زیرا اگر از سوی غیر خدا بود در آن ناهماهنگی پیدا می‌شد و حال که چنین اختلافی نیست پس از سوی خدا نازل شده است. دلیل این مطلب آن است که اوّلاً: انسان همانند سایر موجودات این عالم در معرض تغییر و تکامل تدریجی است. ثانیاً: هیچ انسانی یافت نمی‌شود که جامع تمام علوم گردد، ثالثاً: انسان تحت تأثیر شرایط گوناگون محیط زندگی خویش قرار می‌گیرد. با توجه به این مقدمات حال اگر انسانی که در خلال بیست و سه سال از عمر پر تلاطم خود و شرایط متنوع، گفته‌هایش هم از لحاظ اسلوب و نظم و هم از نظر معارف و محتوا جامع، یکسان و هماهنگ باشد می‌توان نتیجه گرفت که چنین کلامی، کلام الهی بوده و معجزه است .

برخی اشکال کرده‌اند که وجود ناسخ و منسوخ در میان آیات قرآن بهترین دلیل بر وجود تناقض در قرآن است. پاسخ این است که وجود ناسخ و منسوخ طبق اصول محاوره تناقض به شمار نمی‌آید هم چنان که وجود خاص و عام و مطلق و مقید در یک کلام و متن تناقض نیست.