بحث:بیعت در لغت

مقدمه

بیعت دارای دو معنای لغوی است: یکی دست به دست هم زدن بر ایجاب بیع و یا بر طاعت و دیگر، مبایعه و طاعت در عهد و پیمان. برخی فرهنگ‌های واژه‌شناسی بیعت را به معنای «والی قرار دادن» و «قرارداد ولایت معنا کرده‌اند. به نظر می‌رسد این معنا به همان معنای دست به دست هم دادن بر طاعت و مبایعه بازگردد که با القای بر خصوصیتْ از دست به دست هم زدن، به خودِ «تولیت» معنا شده است.

درباره معنای مبایعه و تبایع نیز آمده است: مبایعه و تبایع به معنای معاقده و معاهده است؛ به این‌گونه که هر یک از طرفین آن‌چه را نزد خود دارد، به طرف دیگر می‌فروشد و خود را با خلوص نیت تحت امر و اطاعت دیگری قرار می‌دهد. ابن منظور و ابن اثیر این توضیح و معنا را ذیل روایت منقول از پیامبر اکرم(ص) آورده‌اند که فرمود: «أَ لَا تُبَايِعُونِي عَلى الْإِسْلَامِ؟» «آیا بر اسلام با من بیعت نمی‌کنید؟»

معنای اصطلاحی بیعت از مفهوم لغوی آن دور نیفتاده است. ابن خلدون در تعریف بیعت می‌نویسد: بیعت پیمان بستن برای فرمان‌بری و اطاعت است. بیعت کننده با امیر خویش پیمان می‌بندد که در امور مربوط به خود و مسلمانان، تسلیم نظر وی باشد و در هیچ چیز از امور مزبور با او به ستیز بر نخیزد و از تکالیفی که بر عهده وی می‌گذارد و وی را به انجام دادن آن مکلف می‌سازد، اطاعت کند؛ خواه تکالیف به دلخواه او باشد یا خلاف میلش.