عهد
عهد از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: عهد در قرآن - عهد الهی - عهد در معارف و سیره نبوی - عهد در فقه سیاسی - عهد در معارف دعا و زیارات - عهد در معارف و سیره سجادی - عهد در سبک زندگی اسلامی - پرسش مرتبط نداردمعناشناسی
پیمان[۱]، تعهد و التزام مَوثق[۲]، اصل آن به معنای حفظ کردن چیزی (احتفاظ)[۳] یا التزام خاص به امری در مقابل شخصی. عهد به عقد، وصیت و قسم و... حاصل میشود و بر عهده شخص متعهد استقرار مییابد و وظیفه او حفظ عهد است[۴] و در اصطلاح، جامع برای همه پیمانها و تعهدات انسانی و الهی است و انواع پیمانها مانند الّ، ذمّه و عقود مانند نکاح، بیع و... را شامل میشود[۵].
عهد در قرآن
قرآن از واژههایی چون میثاق، عهد، یمین و ذمه در مورد معاهدات و لزوم پایبندی به آن استفاده میکند. و پایبندی به آن را واجب و لازم میشمارد[۶]. این در حالی است که یکی از اصول مهم اخلاقی انسان و اسلام رعایت عهد و پیمان و از برجستهترین اصول تتمیم مکارم پیامبر است که در قرآن بارها به آن تأکید و ارشاد شده است[۷]. حتی گفته شده معیار خوبی به این نیست که به سمت مکه بروید و به سمت خدا روی بگردانید، بلکه معیار ایمان به خدا و وفای به عهد است[۸] و حتی پیمانشکنان ملامت و تهدید شده[۹] تا جایی که با تعبیرهایی چون ضرورت رعایت[۱۰] و ایجاد خسران در ترک آن را مطرح میکند[۱۱]. یا رابطهای میان رعایت عهد و تقوا قائل میشود[۱۲] یا میگوید کسانی که نقض عهد میکنند، تقوا ندارند[۱۳]. البته عهد جنبههای فردی و اجتماعی و سیاسی دارد. عهدی که انسان با خود میگذارد، یا با خدای خود دارد[۱۴] و یا خانواده و یا جامعه. اما شاید مهمترین آنها عهد با پیامبران در پس ایمان به خدا و رسول است. فهم بسیاری از رفتارهای پیامبر در شناخت جایگاه عهد در اسلام و معاهدات ایشان در غزوات و در تعامل با مردم مکه و مدینه در همین اصل اخلاقی است. نمونه روشن آن در آیات آغازین سوره توبه تا آیه ۱۲ است که نشان میدهد که اعلام برائت و جنگ با مشرکین، جنبه عقیدتی و به دلیل شرک آنان نبوده، و جنبه اخلاقی و نقض عهد آنان داشته که بارها آن را یادآور شده و آنان نظام امنیت جامعه را تهدید نمودهاند[۱۵].
عهد در سیاست
در صحنه سیاست داخلی و سیاست خارجی و روابط بینالمللی، مسئلهای مهمتر از پایبندی به پیمانها و قراردادها و عهدنامهها نیست؛ زیرا در صورت عدم پایبندی گروهها، اشخاص حقیقی یا حقوقی و دولتها به قراردادهای فیمابین، همه مراودات و ارتباطات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی مختل و نظام تعاملات اجتماعات بشری گسسته خواهد شد[۱۶].
جستارهای وابسته
منابع
پانویس
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژهنامه، ص۷۷۹.
- ↑ حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۵۹۱.
- ↑ حامد ناجی، «عهد»، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، ج۲، ص۱۴۹۹.
- ↑ خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۱، ص۱۰۲.
- ↑ نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص۴۹۵-۴۹۶.
- ↑ سوره مائده، آیه ۸۹؛ سوره نحل، آیه ۹۱؛ سوره توبه، آیه ۱۰.
- ↑ سوره اسراء، آیه ۳۴.
- ↑ سوره بقره، آیه ۱۷۷.
- ↑ سوره نحل، آیه ۹۱.
- ↑ سوره مؤمنون، آیه ۸ و سوره معارج، آیه۳۲.
- ↑ سوره بقره، آیه ۲۷.
- ↑ سوره آل عمران، آیه ۷۶.
- ↑ سوره انفال، آیه ۵۶.
- ↑ سوره رعد، آیه ۲۰.
- ↑ سعیدیانفر و ایازی، فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۲، ص ۷۵۶.
- ↑ نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص۴۳۰-۴۳۱.