ثنیة الوداع
مقدمه
ثنیات، جمع ثنیه و به معنای جای مرتفع است. برخی آن را مسیر دو کوه دانستهاند. این ثنیه، خارج باب شامی یعنی بین «مسجد الرایه»[۱] و مقبره «محمد نفس زکیه» است. قبل از اسلام این محل به «ثنیة الرکاب»[۲] مشهور بوده و پیامبر(ص) هنگام عزیمت برای غزوه تبوک در آنجا اردو زده و به سازماندهی سپاه پرداختند. «ثنیة الوداع» مکان وداع و خروج لشکریان و خارج شوندگان از مدینه بوده است.
هنگام غزوه خیبر، زنان پیامبر(ص) در این ثنیه با ایشان وداع کردند. مسجدی نیز به نام «ثنیة الوداع» در این مکان ساختند که در سال ۱۴۶۰ ق. تخریب شد. البته محل دقیق ثنیة الوداع مورد اختلاف است:
- برخی آن را در مسیر خروجی مدینه به سوی مکه میدانند. (داودی و قاضی عیاض).
- برخی محل آن را در مسیر شام میدانند. (مدنیها).
- برخی هر دو جا را ثنیة الوداع میدانند. (فیروزآبادی، عبدالقدوس انصاری).
اگر ثنیه الوداع در شمال ـ مسیر شام ـ باشد، طبعاً امروزه وسط مدینه فعلی و در ابتدای خیابان ابوبکر ـ سلطانه قدیم ـ قرار گرفته است. اما اگر آن را در جنوب ـ سمت قبا ـ بدانیم، محل آن در جایی است که مشرف بر وادی عقیق و از آنجا به سمت بئر عروه جنوب غرب مدینه است و اطراف آن را حرهها گرفتهاند[۳].
یکی از موضوعات مورد بحث در هجرت، استقبال از آن حضرت در آستانه ورود به قباست و از روایات مشهور این استقبال، سرودی است که گفته شود در آنجا توسط دختران و کنیزکان خوانده شد. این سرود در میان مردم شهرتی فراوان دارد. راوی اصلی این خبر عبیداله بن محمد معروف به «ابن عایشه بنت طلحه» است که میگوید: وقتی پیامبر خدا(ص) وارد مدینه شد، زنان و کودکان این شعر را خواندند: طَلَعَ الْبَدْرُ عَلَيْنَا *** مِنْ ثَنِيَّاتِ الْوَدَاعِ وَجَبَ الشُّكْرُ عَلَيْنَا *** مَا دَعَا لِلَّهِ دَاعٍ
مورخان و سیرهشناسان معتقدند که خبر سرود طَلَعَ الْبَدْرُ عَلَيْنَا از طریق صحیحی روایت نشده و علاوه بر شکل سندی، دشواری در متن هم دارد[۴].[۵]
ثنیة الوداع حوادث تاریخی متعدد را به خود دیده است؛ این ثنیه محل توقف پیامبر(ص) هنگام عزیمت به غزوه تبوک[۶] و نیز محل غارت گله شتران ایشان بوده است[۷].[۸]
منابع
پانویس
- ↑ مسجد الرایه بر فراز کوه ذباب در نزدیکی مساجد سبعه است.
- ↑ تاریخ معالم المدینه، یاسین الخیاری، ص۲۱۷.
- ↑ فصلنامه میقات حج، ش۵۶، ص۱۳۶.
- ↑ فصلنامه میقات حج، ش۵۶، ص۱۳۸.
- ↑ تونهای، مجتبی، محمدنامه، ص ۲۹۳؛ بلادی، عاتق بن غيث، معجم المعالم الجغرافیة فی السیرة النبویة، ص۳۳۲.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۵۱۹؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۱۰۳.
- ↑ واقدی، المغازی، ج۲، ص۵۳۹؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۲، ص۳۳۴.
- ↑ بلادی، عاتق بن غيث، معجم المعالم الجغرافیة فی السیرة النبویة، ص۳۳۲.