جعفر بن سلیمان ضبعی بصری

آشنایی اجمالی

جعفر بن سلیمان ضبعی بصری^[۱] از اصحاب امام صادق(ع) بود^[۲] و از محدثانی همچون ثابت البنانی، ابی عمران الجونی، مالک بن دینار و الجعد ابی عثمان حدیث آموخته و روایت کرده است^[۳]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان عاصم، عبدالوهاب بن همام، سیار بن حاتم، عبدالرزاق، قتیبة بن سعید و محمد بن سلیمان لوین می‌باشند.

درباره شخصیت جعفر بن سلیمان، میان علما و رجال‌نویسان اختلاف است: برخی چون یحیی بن سعید و احمد بن سنان القطان وی را به علت نقل روایات فضائل امام علی(ع) ضعیف دانسته و مدعی شده‌اند که احادیث وی قابل نگارش نبوده و نقل روایت او سنگین شمرده می‌شود^[۴]. در مقابل، بزرگانی چون شیخ طوسی^[۵]، احمد بن حنبل^[۶]، یحیی بن معین^[۷]، ابواحمد^[۸]، ذهبی^[۹] و ابن حجر^[۱۰] بر وثاقت وی تأکید کرده‌اند. ذهبی نوشته است: وی فردی موثق، زاهد، عالم و از محدثان شیعه بود^[۱۱]. همچنین بسیاری از رجالیان اهل سنت به تشیع او تصریح کرده‌اند و مضامین روایاتش نیز بر این امر دلالت دارد^[۱۲]. وی به سال ۱۷۸ درگذشت^[۱۳].^[۱۴]

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵

پانویس

↑ ر.ک: تنقیح المقال، ج۱۵، ص۱۴۰، ش۳۸۷۱؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۱۶۰، ش۲۶۱۲.
بضم الضاد و فتح الباء. کفایة الأثر، خزاز القمی، ص۳۲۱.
ر.ک: أ. منابع شیعی: رجال الطوسی، ص۱۷۶، ش۲۰۸۱؛ الرجال (ابن داود)، ص۸۵، ش۳۰۴؛ منهج المقال، ج۳، ص۲۰۰، ش۱۰۴۷؛ زبدة الأقوال، ص۸۷، ش۳۸۸؛ مجمع الرجال، ج۲، ص۲۸؛ جامع الرواه، ج۱، ص۱۵۲، ش۱۲۱۵؛ منتهی المقال، ج۲، ص۲۴۴، ش۵۵۱؛ شعب المقال، ص۵۹، ش۱۳۳؛ أعیان الشیعه، ج۴، ص۱۰۹؛ تنقیح المقال، ج۱۵، ص۱۴۲، ش۳۸۷۵؛ معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۳۷، ش۲۱۷۱؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۱۶۰، ش۲۶۱۴؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۶۲۳، ش۱۴۴۸.
ب. منابع سنی: الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۸۸؛ تاریخ ابن معین (الدوری)، ج۲، ص۱۰۴، ش۳۵۳۳؛ طبقات خلیفه، ص۳۸۶؛ معرفة الثقات، ج۱، ص۲۶۹، ش۲۲۱؛ ضعفاء العقیلی، ج۱، ص۱۸۸، ش۲۳۵؛ الجرح و التعدیل، ج۲، ص۴۸۱، ش۱۹۵۷؛ الثقات، ج۶، ص۱۴۰؛ مشاهیر علماء الأمصار، ص۲۵۲، ش۱۲۶۳؛ الکامل (ابن عدی)، ج۲، ص۱۴۴، ش۳۴۳؛ تاریخ أسماء الثقات، ص۵۵، ش۱۶۶؛ تاریخ بغداد، ج۵، ص۳۷۲؛ تهذیب الکمال، ج۵، ص۴۳، ش۹۴۳؛ الکاشف، ص۲۹۴، ش۷۹۲؛ تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۲۴۱، ش۲۲۷؛ سیر أعلام النبلاء، ج۸، ص۱۹۷، ش۳۶؛ المغنی فی الضعفاء، ج۱، ص۲۰۹، ش۱۱۴۴؛ تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۶۲، ش۹۴۴؛ تهذیب التهذیب، ج۲، ص۸۱، ش۱۴۵؛ لسان المیزان، ج۷، ص۱۹۰، ش۲۵۲۴.
↑ رجال الطوسی، ص۱۷۶، ش۲۰۸۱: جعفر بن سلیمان الضبعی البصری.
↑ ر.ک: مناقب الإمام أمیرالمؤمنین(ع) (محمد بن سلیمان الکوفی)، ج۱، ص۴۹۰، ح۳۹۷؛ دلائل الإمامه، ص۱۴۴؛ تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۲۴۱، ش۲۲۷.
↑ میزان الإعتدال، ج۱، ص۴۰۸، ش۱۵۰۵.
↑ رجال الطوسی، ص۱۷۶، ش۲۰۸۱.
↑ لا بأس به میزان الإعتدال، ج۱، ص۴۰۸، ش۱۵۰۵.
↑ ثقة میزان الإعتدال، ج۱، ص۴۰۸، ش۱۵۰۵.
↑ و لجعفر حدیث صالح، و روایات کثیرة، و هو حسن الحدیث، و هو معروف بالتشیع، و جمع الرقائق،... و أرجو أنه لا بأس به ابن عدی، الکامل، ج۲، ص۱۵۰، ش۳۴۳.
↑ جعفر بن سلیمان الضبعی؛ صدوق صالح ثقة مشهور ضعفه یحیی القطان و غیره فیه تشیع و له ما ینکر المغنی فی الضعفاء، ج۱، ص۲۰۹، ش۱۱۴۴.
↑ صدوق زاهد لکنه کان یتشیع تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۶۲، ش۹۴۴.
↑ تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۲۴۱، ش۲۲۷؛ سیر أعلام النبلاء، ج۸، ص۱۹۷، ش۳۶.
↑ ابن سعد و عجلی: و کان یتشیع الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۸۸؛ معرفة الثقات، ج۱، ص۲۶۹، ش۲۲۱.
عقیلی: و کان جعفر ینسب إلی الرفض حدثنا محمد بن مروان قال: حدثنا أحمد بن سنان قال: حدثنی سهل بن أبی حدویه قال: قلت لجعفر بن سلیمان بلغنی أنک تشتم أبابکر و عمر فقال: أما الشتم فلا ولکن البغض ما شئت ضعفاء العقیلی، ج۱، ص۱۸۹، ش۲۳۵.
ابن ابی‌حاتم رازی: إنما کان یتشیع و کان یحدث بأحادیث - یعنی فی فضل علی کرم الله وجهه - و أهل البصرة یغلون فی علی(ع) و عامة حدیثه رقائق الجرح و التعدیل، ج۲، ص۴۸۱، ش۱۹۵۷.
مناقب الإمام أمیرالمؤمنین(ع)، ج۱، ص۴۹۰، ح۳۹۷؛ مناقب الإمام أمیرالمؤمنین(ع)، ج۲، ص۵۴۲، ح۱۰۴۸.
↑ تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۲۴۱، ش۲۲۷: مات سنة ثمان و سبعین و مائة.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵، ص۴۴۸-۴۵۳.

[1] ر.ک: تنقیح المقال، ج۱۵، ص۱۴۰، ش۳۸۷۱؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۱۶۰، ش۲۶۱۲.
بضم الضاد و فتح الباء. کفایة الأثر، خزاز القمی، ص۳۲۱.
ر.ک: أ. منابع شیعی: رجال الطوسی، ص۱۷۶، ش۲۰۸۱؛ الرجال (ابن داود)، ص۸۵، ش۳۰۴؛ منهج المقال، ج۳، ص۲۰۰، ش۱۰۴۷؛ زبدة الأقوال، ص۸۷، ش۳۸۸؛ مجمع الرجال، ج۲، ص۲۸؛ جامع الرواه، ج۱، ص۱۵۲، ش۱۲۱۵؛ منتهی المقال، ج۲، ص۲۴۴، ش۵۵۱؛ شعب المقال، ص۵۹، ش۱۳۳؛ أعیان الشیعه، ج۴، ص۱۰۹؛ تنقیح المقال، ج۱۵، ص۱۴۲، ش۳۸۷۵؛ معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۳۷، ش۲۱۷۱؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۱۶۰، ش۲۶۱۴؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۶۲۳، ش۱۴۴۸.
ب. منابع سنی: الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۸۸؛ تاریخ ابن معین (الدوری)، ج۲، ص۱۰۴، ش۳۵۳۳؛ طبقات خلیفه، ص۳۸۶؛ معرفة الثقات، ج۱، ص۲۶۹، ش۲۲۱؛ ضعفاء العقیلی، ج۱، ص۱۸۸، ش۲۳۵؛ الجرح و التعدیل، ج۲، ص۴۸۱، ش۱۹۵۷؛ الثقات، ج۶، ص۱۴۰؛ مشاهیر علماء الأمصار، ص۲۵۲، ش۱۲۶۳؛ الکامل (ابن عدی)، ج۲، ص۱۴۴، ش۳۴۳؛ تاریخ أسماء الثقات، ص۵۵، ش۱۶۶؛ تاریخ بغداد، ج۵، ص۳۷۲؛ تهذیب الکمال، ج۵، ص۴۳، ش۹۴۳؛ الکاشف، ص۲۹۴، ش۷۹۲؛ تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۲۴۱، ش۲۲۷؛ سیر أعلام النبلاء، ج۸، ص۱۹۷، ش۳۶؛ المغنی فی الضعفاء، ج۱، ص۲۰۹، ش۱۱۴۴؛ تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۶۲، ش۹۴۴؛ تهذیب التهذیب، ج۲، ص۸۱، ش۱۴۵؛ لسان المیزان، ج۷، ص۱۹۰، ش۲۵۲۴.

[2] رجال الطوسی، ص۱۷۶، ش۲۰۸۱: جعفر بن سلیمان الضبعی البصری.

[3] ر.ک: مناقب الإمام أمیرالمؤمنین(ع) (محمد بن سلیمان الکوفی)، ج۱، ص۴۹۰، ح۳۹۷؛ دلائل الإمامه، ص۱۴۴؛ تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۲۴۱، ش۲۲۷.

[4] میزان الإعتدال، ج۱، ص۴۰۸، ش۱۵۰۵.

[5] رجال الطوسی، ص۱۷۶، ش۲۰۸۱.

[6] لا بأس به میزان الإعتدال، ج۱، ص۴۰۸، ش۱۵۰۵.

[7] ثقة میزان الإعتدال، ج۱، ص۴۰۸، ش۱۵۰۵.

[8] و لجعفر حدیث صالح، و روایات کثیرة، و هو حسن الحدیث، و هو معروف بالتشیع، و جمع الرقائق،... و أرجو أنه لا بأس به ابن عدی، الکامل، ج۲، ص۱۵۰، ش۳۴۳.

[9] جعفر بن سلیمان الضبعی؛ صدوق صالح ثقة مشهور ضعفه یحیی القطان و غیره فیه تشیع و له ما ینکر المغنی فی الضعفاء، ج۱، ص۲۰۹، ش۱۱۴۴.

[10] صدوق زاهد لکنه کان یتشیع تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۶۲، ش۹۴۴.

[11] تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۲۴۱، ش۲۲۷؛ سیر أعلام النبلاء، ج۸، ص۱۹۷، ش۳۶.

[12] ابن سعد و عجلی: و کان یتشیع الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۸۸؛ معرفة الثقات، ج۱، ص۲۶۹، ش۲۲۱.
عقیلی: و کان جعفر ینسب إلی الرفض حدثنا محمد بن مروان قال: حدثنا أحمد بن سنان قال: حدثنی سهل بن أبی حدویه قال: قلت لجعفر بن سلیمان بلغنی أنک تشتم أبابکر و عمر فقال: أما الشتم فلا ولکن البغض ما شئت ضعفاء العقیلی، ج۱، ص۱۸۹، ش۲۳۵.
ابن ابی‌حاتم رازی: إنما کان یتشیع و کان یحدث بأحادیث - یعنی فی فضل علی کرم الله وجهه - و أهل البصرة یغلون فی علی(ع) و عامة حدیثه رقائق الجرح و التعدیل، ج۲، ص۴۸۱، ش۱۹۵۷.
مناقب الإمام أمیرالمؤمنین(ع)، ج۱، ص۴۹۰، ح۳۹۷؛ مناقب الإمام أمیرالمؤمنین(ع)، ج۲، ص۵۴۲، ح۱۰۴۸.

[13] تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۲۴۱، ش۲۲۷: مات سنة ثمان و سبعین و مائة.

[14] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵، ص۴۴۸-۴۵۳.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]