حبیب احول خثعمی سجستانی

آشنایی اجمالی

حبیب بن معلل خثعمی مدائنی مشهور به احول و حبیب خثعمی، مولی کوفی و از اصحاب امام صادق(ع)، امام کاظم(ع) و امام رضا(ع) بود^[۱]. وی از آن سه بزرگوار روایت کرده است. اگرچه در برخی اسناد به نظر می‌رسد وی امام باقر(ع) را نیز درک کرده است^[۲]، اما پژوهش‌ها نشان می‌دهد که آن روایات متعلق به راوی دیگری بوده و وی از اصحاب آن حضرت نبوده است. حبیب افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون عبدالله بن ابی یعفور حدیث آموخته و روایت کرده است^[۳]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی، قاسم بن محمد جوهری، علی بن حسن بن رباط و عبدالله بن مسکان می‌باشند^[۴].

درباره نام‌های وی، میان علما و رجال‌نویسان اختلاف است: برخی چون آیت‌الله خویی در اتحاد تمامی عناوین رجالی وی تشکیک کرده، عنوان احول را مستقل دانسته و در مواردی او را در شمار راویان مجهول قرار داده‌اند^[۵]. در مقابل، محققان دیگر بر اتحاد این عناوین و امامی بودن وی تأکید کرده‌اند^[۶]. در خصوص جایگاه حدیثی وی، بزرگانی چون نجاشی بر وثاقت وی تأکید کرده‌اند؛ نجاشی نوشته است: وی ثقة ثقة و صحیح است^[۷]. همچنین بنابر حدیثی از امام صادق(ع) نقل شده که در تمجید از رویکرد گروه وی فرمود: شما امری را گرفتید که دارای اصل است و خداوند شما را به محبت خویش و محبت کسی که دوستیش برای شما نزد او سودمند است، هدایت کرد^[۸]. کتابی از آثار اوست^[۹].^[۱۰]

جستارهای وابسته

حبیب سجستانی (هم‌نام)

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۶

پانویس

↑ لسان المیزان، ج۲، ص۱۷۳؛ رجال الطوسی، ص۱۸۵، ص۲۲۵۹.
↑ تهذیب الأحکام، ج۲، ص۱۰۱، (ح ۳۷۶) و ۳۱۹، (ح ۱۳۰۵). مفاد روایت با مذهب شیعه ناسازگار است، بدین سبب شیخ طوسی آن را بر تقیه حمل کرده و نوشته است: الوجه فی هذا الخبر التقیة لأنه مذهب العامة و نحن قد بینا وجوب الشهادتین و الصلاة علی محمد و آله. (تهذیب الأحکام، ج۲، ص۳۲۰، ح۱۳۰۵).
↑ الکافی، ج۵، ص۴۰۱، ح۱.
↑ تهذیب الأحکام، ج۲، ص۳۴۸، (ح ۱۴۴۴) و ۱۰۱، (ح ۳۷۶)؛ ج۴، ص۲۱۳، ح۶۲۰؛ ج۵، ص۱۲۴، ح۴۰۵؛ الکافی، ج۲، ص۱۰۲، (ح ۱۶) و ۶۳۵، (ح ۳)؛ ج۳، ص۵۰۷، ح۲؛ ج۵، ص۴۰۱، ح۱؛ ج۸، ص۱۴۶، ح۱۲۱؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۸۲، ح۱۷۸۸.
↑ معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۲۰۵، ش۲۵۸۰؛ ص۱۹۵، ش۲۵۶۰، ترجمه حبیب الأحول الخثعمی: الظاهر أنه غیر حبیب بن معلل الخثعمی و ذلک لعد الشیخ إیاهما فی أصحاب الصادق(ع).
↑ قاموس الرجال، ج۳، ص۸۰، ش۱۷۴۸.
↑ رجال النجاشی، ص۱۴۱، ش۳۶۸.
↑ المحاسن، ج۱، ص۱۵۶، ح۸۷.
↑ لسان المیزان، ج۲، ص۱۷۳.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۶، ص۱۵۶-۱۸۰.

[1] لسان المیزان، ج۲، ص۱۷۳؛ رجال الطوسی، ص۱۸۵، ص۲۲۵۹.

[2] تهذیب الأحکام، ج۲، ص۱۰۱، (ح ۳۷۶) و ۳۱۹، (ح ۱۳۰۵). مفاد روایت با مذهب شیعه ناسازگار است، بدین سبب شیخ طوسی آن را بر تقیه حمل کرده و نوشته است: الوجه فی هذا الخبر التقیة لأنه مذهب العامة و نحن قد بینا وجوب الشهادتین و الصلاة علی محمد و آله. (تهذیب الأحکام، ج۲، ص۳۲۰، ح۱۳۰۵).

[3] الکافی، ج۵، ص۴۰۱، ح۱.

[4] تهذیب الأحکام، ج۲، ص۳۴۸، (ح ۱۴۴۴) و ۱۰۱، (ح ۳۷۶)؛ ج۴، ص۲۱۳، ح۶۲۰؛ ج۵، ص۱۲۴، ح۴۰۵؛ الکافی، ج۲، ص۱۰۲، (ح ۱۶) و ۶۳۵، (ح ۳)؛ ج۳، ص۵۰۷، ح۲؛ ج۵، ص۴۰۱، ح۱؛ ج۸، ص۱۴۶، ح۱۲۱؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۸۲، ح۱۷۸۸.

[5] معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۲۰۵، ش۲۵۸۰؛ ص۱۹۵، ش۲۵۶۰، ترجمه حبیب الأحول الخثعمی: الظاهر أنه غیر حبیب بن معلل الخثعمی و ذلک لعد الشیخ إیاهما فی أصحاب الصادق(ع).

[6] قاموس الرجال، ج۳، ص۸۰، ش۱۷۴۸.

[7] رجال النجاشی، ص۱۴۱، ش۳۶۸.

[8] المحاسن، ج۱، ص۱۵۶، ح۸۷.

[9] لسان المیزان، ج۲، ص۱۷۳.

[10] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۶، ص۱۵۶-۱۸۰.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]