حسن بن حسین انصاری
حسن بن حسین انصاری از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: حسن بن حسین انصاری در تراجم و رجال - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
ابوعلی حسن بن حسین انصاری عابد عرنی که در اسناد گاه به انصاری و گاه به عرنی شناخته میشود[۱]، از راویان کوفی و مدنی[۲] در طبقه ششم است[۳]. بر اساس مستندات روایی، وی با واسطه از امام محمد باقر(ع) و امام جعفر صادق(ع) روایت کرده است[۴]. حسن بن حسین، از محدثانی همچون غیاث بن ابراهیم، رفاعة بن ایاس الضبی، جریر بن حازم و محمد بن حسین حدیث آموخته و روایت کرده است[۵]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان حسین بن حکم حبری، ابراهیم بن محمد بن سعید ثقفی و عبدالعظیم بن عبدالله حسنی میباشند[۶].
درباره شخصیت حسن بن حسین انصاری، میان علما و رجالنویسان اختلاف است: برخی از رجالیان اهل سنت چون هیثمی[۷]، ابن عدی[۸]، ذهبی[۹] و ابن حبان[۱۰] وی را محدثی ضعیف دانسته و دلیل آن را نقل روایات فضائل امام علی(ع) و تشیع او شمردهاند. در میان رجالیان شیعه نیز صاحب الحاوی فی علم الرجال نام وی را در بخش راویان ضعیف قرار داده است[۱۱]. در مقابل، بزرگانی چون ابن داوود حلی و عبدالله مامقانی بر ممدوح بودن وی تأکید کردهاند[۱۲]. گروهی از علما نیز بر این باورند که چون وی از راویان استثنا شده کتاب نوادر الحکمه نیست، مشمول توثیق عام ابن ولید و شیخ صدوق میگردد[۱۳]. ابراهیم بن سعید ثقفی درباره وی نوشته است: او فردی صالح بود[۱۴]. همچنین در برخی از اسناد از وی با عنوان ثقه و معروف یاد شده[۱۵] و نجاشی نیز نام او را در زمره مؤلفان شیعه آورده است[۱۶]. کتابی حدیثی از آثار اوست[۱۷].[۱۸]
منابع
پانویس
- ↑ طوسی، الأمالی، ص۶۲۳، ح۱۲۸۷؛ الأمالی (محاملی)، ص۴۴۶ و ۵۳۲؛ ترجمة الإمام الحسین(ع) (ابن عساکر)، ص۱۴۳، ش۱۳۴؛ شواهد التنزیل، ج۱، ص۹۶، (ح ۱۱۳) و ۳۸۴، (ح ۴۰۰)؛ تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۷۸۹، ش۷۸۱.
- ↑ رجال النجاشی، ص۵۱، ش۱۱۱؛ ولی در الفهرست و رجال الطوسی از او نام برده نشده، با اینکه وی صاحب کتاب بوده و با موضوع الفهرست شیخ طوسی که یادکرد راویان صاحب اثر است، تناسب داشته است، از این رو علامه تستری آن را بر غفلت شیخ طوسی حمل کرده و نوشته است: ثم عدم عنوان الشیخ فی الفهرست و الرجال له غفلة. (قاموس الرجال، ج۳، ص۲۲۰، ش۱۸۷۲).
- ↑ الموسوعة الرجالیه، ج۴، ص۱۰۱؛ ج۷، ص۲۳۰.
- ↑ أخبرنی الحسن بن الحسین العرنی، قال: حدثنا عبیدالله بن المبارک، و یحیی بن خالد، عن یحیی بن سلمة بن کهیل، عن أبیه عن أبی جعفر محمد بن علی(ع)، قال: لما أبطأ علی عن البیعة علی الأول، أمر الأول خالد بن الولید، فقال: إذا سلم علی من صلاة الفجر فاقتله، فسلم الأول فی نفسه، ثم [ندم] فنادی یا خالد! لا تفعلن ما أمرتک به.... (المسترشد، ص۴۵۵، ح۱۴۹). فرات قال: حدثنی جعفر بن محمد بن سعید الأحمسی [قال: حدثنا الحسن بن الحسین العرنی، عن یحیی بن یعلی الربعی، عن أبان بن تغلب]، عن جعفر بن محمد(ع) فی قوله ﴿أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ﴾ قال: نحن المحسودون. (تفسیر فرات الکوفی، ص۱۰۶، ح۹۹).
- ↑ تفسیر فرات الکوفی، ص۵۳، (ح ۱۱) و ۱۰۶، (ح ۹۹)؛ المسترشد، ص۴۵۵، (ح ۱۴۹)، ۴۶۹، (ح ۱۶۱)، و ۶۲۰، (ح ۲۸۸)؛ الکافی، ج۱، ص۳۷۲، ح۶؛ ج۳، ص۶۲، ح۶؛ فضائل أمیرالمؤمنین(ع)، ص۳۴، (ح ۳۱) و ۱۹۴، (ح ۱۹۴)؛ الغیبه (نعمانی)، ص۴۱، ح۲؛ شرح الأخبار، ج۱، ص۴۲۷، ح۶۵؛ الأمالی (صدوق)، ص۷۶، ح۴؛ الإرشاد، ج۲، ص۱۷۱؛ تهذیب الأحکام، ج۶، ص۳۹۶، ح۱۱۹۲؛ طوسی، الأمالی، ص۱۸۲، (ح ۳۰۶) و ۶۲۳، (ح ۱۲۸۷)؛ شواهد التنزیل، ج۲، ص۱۵۷، (ح ۷۸۳)، ۱۷۸، (ح ۸۱۰)، ۲۹۸، (ح ۹۳۲) و ۳۴۴، (ح ۹۸۶)؛ الیقین، ص۳۸۳؛ رجال النجاشی، ص۱۹۴، ش۵۱۸؛ المستدرک (حاکم نیشابوری)، ج۳، ص۲۱۱؛ الذریة الطاهرة النبویه، ص۱۳۵، ش۱۷۰؛ المعجم الأوسط، ج۲، ص۳۸۳؛ ج۴، ص۱۳۲؛ تخریج الأحادیث و الآثار، ج۲، ص۲۳۵؛ الکامل، ج۲، ص۳۳۲، ش۴۶۶، ج۵، ص۲۶۰، ش۱۴۰۵.
- ↑ تفسیر فرات الکوفی، ص۵۳، (ح ۱۱) و ۱۰۶، (ح ۹۹)؛ الکافی، ج۱، ص۳۷۲، ح۶؛ فضائل أمیرالمؤمنین(ع)، ص۳۴، (ح ۳۱) و ۱۹۴، (ح ۱۹۴)؛ الغیبه (نعمانی)، ص۴۱، ح۲؛ شرح الأخبار، ج۱، ص۴۲۷، ح۶۵؛ ج۲، ص۵۵۱، ح۵۸۰؛ الأمالی (صدوق)، ص۷۶، ح۴؛ علل الشرائع، ج۲، ص۵۲۴، ح۲؛ الإرشاد، ج۲، ص۱۷۱؛ الأمالی (مفید)، ص۱۲۵، ح۳؛ دلائل الإمامه، ص۴۷۸، ح۴۷۰؛ تهذیب الأحکام، ج۶، ص۳۹۶، ح۱۱۹۲؛ طوسی، الأمالی، ص۱۸۲، (ح ۳۰۶)، ۴۷۹، (ح ۱۰۴۷) و ۴۸۸، (ح ۱۰۷۱)؛ شواهد التنزیل، ج۲، ص۲۹۸، ح۹۳۲؛ الیقین، ص۳۸۳؛ خصائص الوحی المبین، ص۱۹۳، ح۱۳۹، الکامل، ج۲، ص۳۳۲، ش۴۶۶، ج۵، ص۲۶۰، ش۱۴۰۵؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص۳۶۰.
- ↑ حسن بن حسین العرنی و هو ضعیف جدا مجمع الزوائد، ج۱، ص۲۲۵.
- ↑ للحسن بن الحسین أحادیث کثیرة و لا یشبه حدیثه حدیث الثقات الکامل، ج۲، ص۳۳۲، ش۴۶۶.
- ↑ الحسن بن الحسین الأنصاری عرف بالعرنی و لیس بعمدة تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۷۸۹.
- ↑ یأتی عن الاثبات بالملزقات، و یروی المقلوبات میزان الإعتدال، ج۱، ص۴۸۳، ش۱۸۲۹.
- ↑ حاوی الأقوال، ج۳، ص۳۶۹، ش۲۰۰۷.
- ↑ ابن داود، الرجال، ص۱۰۵، ش۴۰۱؛ تنقیح المقال، ج۱۹، ص۱۰۷-۱۰۸، ش۵۰۹۸.
- ↑ الثقات الأخیار من رواة الأخبار، ص۱۰۳: و ثقه ابن الولید و الصدوق و ابن نوح. توثیق مذکور بر این اساس است که اولاً این قاعده (مستثنیات ابن ولید) به مشایخ بیواسطه محمد بن احمد بن یحیی اختصاص ندارد، بلکه شامل مشایخ باواسطه وی نیز میشود و ثانیاً به روایات نوادر الحکمه اختصاص ندارد، بلکه روایات مشایخ محمد بن احمد بن یحیی در غیر این کتاب را نیز دربرمیگیرد.
- ↑ المسترشد، ص۶۳۳، ح۲۹۸؛ الغارات، مقدمه ج۱، ص۶۱: أبو إسحاق إبراهیم بن سعید الثقفی فی کتاب المعرفة حدثنی الحسن بن الحسین المغربی و کان صالحا.
- ↑ شواهد التنزیل، ج۱، ص۳۸۴، ح۴۰۰: الحسن الأنصاری و کان ثقة معروفا یعرف بالعرنی.
- ↑ رجال النجاشی، ص۶، ش۱.
- ↑ رجال النجاشی، ص۵۱، ش۱۱۱: له کتاب عن الرجال، عن جعفر بن محمد علیه (علیهما) السلام أخبرنا أحمد بن علی و الحسین بن عبیدالله قالا: حدثنا محمد بن علی بن تمام أبو الحسین الدهقان قال: حدثنا علی بن محمد الجرجانی، عن أبیه قال: حدثنا یحیی بن زکریا بن شیبان، عن الحسن بکتابه؛
علامه شوشتری: له کتاب عن جعفر بن محمد(ع)؛ مراده أخباره فی ذاک الکتاب، و إلا فله أخبار عن الرجال عن غیره. (قاموس الرجال، ج۳، ص۲۲۱، ش۱۸۷۲). - ↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۶، ص۴۳۱-۴۴۵.