حسن بن علی بن زکریا بزوفری عدوی

آشنایی اجمالی

حسن بن علی بن زکریا بن عاصم، با کنیه ابوسعید، راوی بصری منسوب به قبیله عدی الرباب و روستای بزوفر است^[۱]. حسن بن علی بن زکریا دوران امام جواد(ع)، امام هادی(ع) و امام عسکری(ع) را درک کرده است^[۲] اما بر اساس تصریح منابع، روایات وی از معصوم(ع) تماماً باواسطه انجام پذیرفته است^[۳]. حسن بن علی بن زکریا افزون بر این، از محدثانی همچون بشر بن معاذ، هیثم بن عبدالله رمانی و نضر بن علی جهضمی حدیث آموخته و روایت کرده است^[۴] و دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان هارون بن موسی تلعکبری، محمد بن عباس و محمد بن عبدالله بن جعفر حمیری می‌باشند^[۵]. بر اساس منابع وی از راویان طبقه هشتم شمرده می‌شود.

درباره شخصیت حسن بن علی بن زکریا، میان علما و رجال‌نویسان اختلاف است: برخی چون ابن غضائری، علامه حلی و ابن داوود حسن بن علی بن زکریا را بسیار ضعیف دانسته^[۶] و رجالیان اهل سنت نیز اتهام جعل حدیث را به او وارد ساخته‌اند^[۷]. در مقابل، بزرگانی چون وحید بهبهانی، عبدالله مامقانی و سید ابوالقاسم خویی بر وثاقت وی تأکید کرده‌اند^[۸]. ابوالمفضل شیبانی نوشته است: حسن بن علی بن زکریا از اصحاب حدیث بود، لکن در حدیث ثقه بود و بسیار از فضائل اهل بیت(ع) روایت می‌کرد^[۹]. حضور نام وی در اسناد تفسیر قمی و کامل الزیارات نیز از شواهد وثاقت حسن بن علی بن زکریا دانسته شده است^[۱۰]. وی در حدود سال ۳۱۸ یا ۳۱۹ درگذشت^[۱۱].^[۱۲]

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۷

پانویس

↑ معجم البلدان، ج۱، ص۴۱۲.
↑ تاریخ بغداد، ج۷، ص۳۹۲، ش۳۹۱۰؛ الوافی بالوفیات، ج۱۲، ص۱۶۴؛ شذرات الذهب، ج۴، ص۹۲؛ تاریخ الاسلام، ج۲۳، ص۵۸۱.
↑ کامل الزیارات، ص۱۳۶، ح۱.
↑ رجال، ابن غضائری، ص۵۴، ش۴۲؛ کامل الزیارات، ص۱۳۶، (ح۱)، ۵۲، (ح۱۲)، ۵۳، (ح۱۳) و ۷۰، (ح ۵)؛ کفایة الأثر، ص۱۶، ۹۰ و ۱۹۱؛ دلائل الإمامه، ص۶۷، ح۴؛ الأمالی، صدوق، ص۵۶۶، (ح۱)، ۳۲۴، (ح۱۳)، ۳۳۴، (ح۹)، ۳۶۳، (ح۳) و ۴۳۵، (ح۲)؛ بشارة المصطفی لشیعة المرتضی، ص۳۲ و ۱۵۹؛ الخصال، ج۱، ص۲۸۶، ح۴۰؛ الأمالی، طوسی، ص۵۴۵، (ح۱۱۶۸) و ۵۸۱، (ح ۱۲۰۴)، تاریخ بغداد، ج۳، ص۴۴۴؛ ج۷، ص۳۹۲.
↑ کفایة الأثر، ص۱۶ و ۳۰؛ دلائل الإمامه، ص۶۷، ح۴؛ کامل الزیارات، ص۵۲، ح۱۲؛ الأمالی، صدوق، ص۵۶۶، ح۱؛ معانی الأخبار، ص۴۰۸؛ مصباح المتهجد، ج۲، ص۷۶۴؛ شواهد التنزیل، ج۲، ص۳۹۴، ح۱۰۴۲؛ بشارة المصطفی لشیعة المرتضی، ص۵۲ و ۱۵۹؛ تأویل الآیات الظاهره، ص۲۹۰؛ تاریخ بغداد، ج۷، ص۳۹۲.
↑ الرجال، ابن غضائری، ص۵۵، ش۴۲؛ منهج المقال (وحید)، ج۱، ص۱۲۶ - ۱۲۷: قولهم: ضعیف: و نری الأکثر یفهمون منه القدح فی نفس الرجل و یحکمون به بسببه و لایخلو من ضعف،...، و بالجملة: أسباب قدح القدماء کثیرة، و سنشیر إلی بعضها و غیر خفی أن أمثال ما ذکر لیس منافیا للعدالة.
رجال العلامة الحلی، ص۲۱۵، ش۱۶: الحسن بن علی بن زکریا البزوفری العدوی من عدی الرباب، ضعیف جدا.
الرجال، ابن داود، ص۴۴۱، ش۱۲۴: الحسن بن علی بن زکریا البزوفری العدوی [غض] ضعیف جدا.
↑ المغنی فی الضعفاء، ج۱، ص۲۵۳، ش۱۴۴۸.
↑ منهج المقال (تعلیقه وحید)، ج۴، ص۲۶۰، ش۵۸۱؛ تنقیح المقال، ج۲۲، ص۳۲۱، ش۶۳۲۵؛ معجم رجال الحدیث، ج۷، ص۴۹ - ۵۰، ش۳۵۳۶.
↑ کفایة الأثر، ص۹۱.
↑ عبارت نویسنده کتاب در مقدمه آن (ج ۱، ص۴): نحن ذاکرون و مخبرون بما ینتهی إلینا و رواه مشایخنا و ثقاتنا عن الذین فرض الله طاعتهم -و أوجب ولایتهم و لا یقبل عمل إلا بهم- و هم الذین وصفهم الله -تبارک و تعالی- و فرض سؤالهم و الأخذ منهم. فقال: ﴿فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ﴾؛ کامل الزیارات، مقدمه، ص۴.
↑ تاریخ بغداد، ج۷، ص۳۹۲، ش۳۹۱۰؛ الوافی بالوفیات، ج۱۲، ص۱۶۴؛ شذرات الذهب، ج۴، ص۹۲؛ تاریخ الاسلام، ج۲۳، ص۵۸۱.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۷، ص۳۴۶-۳۸۶.

[1] معجم البلدان، ج۱، ص۴۱۲.

[2] تاریخ بغداد، ج۷، ص۳۹۲، ش۳۹۱۰؛ الوافی بالوفیات، ج۱۲، ص۱۶۴؛ شذرات الذهب، ج۴، ص۹۲؛ تاریخ الاسلام، ج۲۳، ص۵۸۱.

[3] کامل الزیارات، ص۱۳۶، ح۱.

[4] رجال، ابن غضائری، ص۵۴، ش۴۲؛ کامل الزیارات، ص۱۳۶، (ح۱)، ۵۲، (ح۱۲)، ۵۳، (ح۱۳) و ۷۰، (ح ۵)؛ کفایة الأثر، ص۱۶، ۹۰ و ۱۹۱؛ دلائل الإمامه، ص۶۷، ح۴؛ الأمالی، صدوق، ص۵۶۶، (ح۱)، ۳۲۴، (ح۱۳)، ۳۳۴، (ح۹)، ۳۶۳، (ح۳) و ۴۳۵، (ح۲)؛ بشارة المصطفی لشیعة المرتضی، ص۳۲ و ۱۵۹؛ الخصال، ج۱، ص۲۸۶، ح۴۰؛ الأمالی، طوسی، ص۵۴۵، (ح۱۱۶۸) و ۵۸۱، (ح ۱۲۰۴)، تاریخ بغداد، ج۳، ص۴۴۴؛ ج۷، ص۳۹۲.

[5] کفایة الأثر، ص۱۶ و ۳۰؛ دلائل الإمامه، ص۶۷، ح۴؛ کامل الزیارات، ص۵۲، ح۱۲؛ الأمالی، صدوق، ص۵۶۶، ح۱؛ معانی الأخبار، ص۴۰۸؛ مصباح المتهجد، ج۲، ص۷۶۴؛ شواهد التنزیل، ج۲، ص۳۹۴، ح۱۰۴۲؛ بشارة المصطفی لشیعة المرتضی، ص۵۲ و ۱۵۹؛ تأویل الآیات الظاهره، ص۲۹۰؛ تاریخ بغداد، ج۷، ص۳۹۲.

[6] الرجال، ابن غضائری، ص۵۵، ش۴۲؛ منهج المقال (وحید)، ج۱، ص۱۲۶ - ۱۲۷: قولهم: ضعیف: و نری الأکثر یفهمون منه القدح فی نفس الرجل و یحکمون به بسببه و لایخلو من ضعف،...، و بالجملة: أسباب قدح القدماء کثیرة، و سنشیر إلی بعضها و غیر خفی أن أمثال ما ذکر لیس منافیا للعدالة.
رجال العلامة الحلی، ص۲۱۵، ش۱۶: الحسن بن علی بن زکریا البزوفری العدوی من عدی الرباب، ضعیف جدا.
الرجال، ابن داود، ص۴۴۱، ش۱۲۴: الحسن بن علی بن زکریا البزوفری العدوی [غض] ضعیف جدا.

[7] المغنی فی الضعفاء، ج۱، ص۲۵۳، ش۱۴۴۸.

[8] منهج المقال (تعلیقه وحید)، ج۴، ص۲۶۰، ش۵۸۱؛ تنقیح المقال، ج۲۲، ص۳۲۱، ش۶۳۲۵؛ معجم رجال الحدیث، ج۷، ص۴۹ - ۵۰، ش۳۵۳۶.

[9] کفایة الأثر، ص۹۱.

[10] عبارت نویسنده کتاب در مقدمه آن (ج ۱، ص۴): نحن ذاکرون و مخبرون بما ینتهی إلینا و رواه مشایخنا و ثقاتنا عن الذین فرض الله طاعتهم -و أوجب ولایتهم و لا یقبل عمل إلا بهم- و هم الذین وصفهم الله -تبارک و تعالی- و فرض سؤالهم و الأخذ منهم. فقال: ﴿فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ﴾؛ کامل الزیارات، مقدمه، ص۴.

[11] تاریخ بغداد، ج۷، ص۳۹۲، ش۳۹۱۰؛ الوافی بالوفیات، ج۱۲، ص۱۶۴؛ شذرات الذهب، ج۴، ص۹۲؛ تاریخ الاسلام، ج۲۳، ص۵۸۱.

[12] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۷، ص۳۴۶-۳۸۶.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]