حماس بن قیس بن خالد دئلی

آشنایی اجمالی

وی از تیره بنی دیلی از قبیله بنی‌بکر بن کنانه است^[۱]. ابن حجر^[۲] نام پدر حماس را قیس و به قولی خالد بن قیس دانسته است، اما همه کسانی که از وی یاد کرده‌اند، نسب او را حماس بن قیس بن خالد ذکر کرده اند^[۳]. در شرح حال وی تنها به این روایت اکتفا شده است که وی زمان فتح مکه (سال هشتم)، همراه صفوان بن امیه و عکرمة بن ابوجهل و سهیل بن عمرو برای نبرد با رسول خدا(ص) در خندمه^[۴]، گرد هم آمده بودند. حماس بن قیس بکری سلاحی آماده کرده بود و آن را تیز می‌کرد. زن حماس از او پرسید: شمشیر را برای چه آماده میکنی؟ حماس گفت: برای محمد و یاران او. زنش گفت: گمان نمیکنم کسی بتواند در برابر محمد و سپاهیانش مقاومت کند. حماس گفت: امیدوارم که یکی از یاران او را برای خدمتکاری تو به خانه آورم. در نخستین رویارویی مسلمانان با مشرکان در خندمه دوازده نفر از مشرکان کشته شدند و سپاه آنان شکست خورد. حماس نیز که از آنان بود به سرعت خود را به خانه رساند و به زنش گفت: در خانه را ببند زنش گفت پس خادم چه شد؟ گفت: اگر دیده بودی که صفوان و عکرمه فرار کردند و با شمشیر مسلمانان سر و دست بریده می‌شد، مرا ملامت نمی‌کردی^[۵]. سپس در معذور بودن خود شعری گفت که مضمون آن چنین است: و تو نیز (ای زن) اگر شاهد واقعه خندمه بودی که صفوان و عکرمه هر دو گریختند و ابوزید (سهیل بن عمرو) مانند بیوه‌زن ایستاده بود و شمشیرهای مسلمانان دست و ساعد و سر آنان را می‌برید، مرا معذور می‌داشتی و در سرزنش من چیزی نمی‌گفتی^[۶]. با این حساب، حماس نیز همانند دیگر قریش از مسلمانان پس از فتح مکه است.^[۷]

جستارهای وابسته

بنی‌بکر بن کنانه (قبیله)
قيس بن خالد (پدر)

منابع

محمدی، رمضان، مقاله «حماس بن قيس بن خالد دئلی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ ر.ک: ابن هشام، السیره النبویه، ج۲، ص۴۰۷؛ سمعانی، الانساب، ج۲، ص۵۰۸.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۰۳.
↑ ابن هشام، السیره النبویه، ج۴، ص۴۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۴۵۳؛ واقدی، المغازی، ج۲، ص۸۲۳؛ طبری، تاریخ، ج۳، ص۵۷؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۳۹۳؛ مقریزی، امتاع الاسماع، ج۱، ص۳۸۶.
↑ نام کوهی در مکه بنگرید: بکری، معجم ما استعجم، ج۲، ص۵۱۲.
↑ طبری، تاریخ، ج۳، ص۵۷؛ مقریزی، امتاع الاسماع، ج۱، ص۳۸۶؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۰۳.
↑ ابن هشام، السیره النبویه، ج۴، ص۵۰؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۴۵۳.
↑ محمدی، رمضان، مقاله «حماس بن قيس بن خالد دئلی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۱۵.

[1] ر.ک: ابن هشام، السیره النبویه، ج۲، ص۴۰۷؛ سمعانی، الانساب، ج۲، ص۵۰۸.

[2] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۰۳.

[3] ابن هشام، السیره النبویه، ج۴، ص۴۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۴۵۳؛ واقدی، المغازی، ج۲، ص۸۲۳؛ طبری، تاریخ، ج۳، ص۵۷؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۳۹۳؛ مقریزی، امتاع الاسماع، ج۱، ص۳۸۶.

[4] نام کوهی در مکه بنگرید: بکری، معجم ما استعجم، ج۲، ص۵۱۲.

[5] طبری، تاریخ، ج۳، ص۵۷؛ مقریزی، امتاع الاسماع، ج۱، ص۳۸۶؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۰۳.

[6] ابن هشام، السیره النبویه، ج۴، ص۵۰؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۴۵۳.

[7] محمدی، رمضان، مقاله «حماس بن قيس بن خالد دئلی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۱۵.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]