حنظل بن ضرار بن حصین ضبی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. حنظل بن ضرار بن حصین ضبى از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: حنظل بن ضرار بن حصین ضبى در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
وی منسوب به قبیله ضَبّه، از قبایل عدنانی است[۱]. برخی نام او را حنظله گفتهاند[۲]، اما ابن اثیر[۳] تصریح کرده است که فرد مورد نظر «حنظل» است، نه «حنظله». وی عصر جاهلی را درک کرد، چنانکه ابن حجر[۴] شرح حال او را در قسم سوم الاصابه (مخضرمین)، آورده است. ابونعیم[۵] میگوید: وی جاهلی بود که اسلام پذیرفت و دمساز با یکی از پادشاهان عرب شد. آن پادشاه به او گفت: با اینکه افراد بسیاری آرزوی موقعیت و مقام او را میکنند، اما خود وی تمایل دارد بردهای حبشی باشد، اما از عذاب روز قیامت نجات یابد[۶]. بنا بر گزارش منابع شرححالنگاری، وی عمری طولانی کرد و در جنگ جمل (سال ۳۶) در لشکر عایشه کشته شد. در این جنگ وی از خود رشادت نشان داد و عایشه در مدح او گفت: تا وقتی صدای حنظله در جنگ به گوش میرسید، شتر (عایشه) سرپا و استوار بود[۷].
با توجه به اینکه همه گزارشهای یادشده، ذیل عنوان دیگری با نام حصین بن ضرار نیز نقل شدهاند و از سوی دیگر تصریح شده است که ضرار فرزندی به نام حنظله داشته است که در جمل کشته شد[۸]، میتوان به این نتیجه رسید که اطلاعات و گزارشهای یادشده مربوط به یک نفر بوده و تنها چند جابهجایی در نامها صورت گرفته است و در اثر آن گمان رفته که اینها دو نفرند. اولین اشتباه این است که «حصین بن ضرار» تبدیل به «ضرار بن حصین» شده و این اشتباه از آنجا ناشی شده که در میان نوادگان «حصین بن ضرار» فردی با نام ضرار وجود داشته که در اوایل سده دوم همراه با قتیبة بن مسلم در خراسان فعال و چهره شناختهشدهای بوده است، نسب او چنین است: ضرار بن حصین بن زید الفوارس بن حصین بن ضرار ضبی[۹]، گزارشهای یادشده در منابع شرححالنگاری مربوط به حصین بن ضرارِ جد است. اشتباه دوم آنکه گزارشهای مربوط به پدر (حصین) با پسر (حنظله = حنظل) درآمیخته و به نام پسر ثبت شده است. بنابراین، عنوان صحیح فرد مورد نظر در این مدخل باید «حنظلة بن حصین بن ضرار» بوده باشد.[۱۰]
جستارهای وابسته
- بنی ضبه (قبیله)
منابع
پانویس
- ↑ ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۲۰۳.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۵۵.
- ↑ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۸۲.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۵۵.
- ↑ ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۸۹۹.
- ↑ ر.ک: ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۸۲.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۵۵؛ زرکلی، الاعلام، ج۲، ص۲۶۲؛ در کتاب جمل شیخ مفید یادی از این شخص نشده است.
- ↑ ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۲۰۳.
- ↑ طبری، تاریخ، ج۶، ص۵۱۲؛ همان، ج۷، ص۵۸؛ نیز ر.ک: گردیزی، زین الاخبار، ص۲۴۹.
- ↑ داداشنژاد، منصور، مقاله «حنظل بن ضرار بن حصین ضبى»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۳۷-۱۳۸.