حنیفه رقاشی عموی ابوحره

آشنایی اجمالی

با توجه به نسبتش، او از تیره بنی‌شیبان بن ذهل، از قبیله بنی‌بکر بن وائل است؛ رقاشی‌ها همگی به رقاش، همسر شیبان بن ذهل، منسوب هستند^[۱]. حنیفه در حجةالوداع حاضر بود و هنگامی که رسول خدا(ص) در میانه ایام تشریق (۱۱ تا ۱۳ ذی‌الحجه) خطبه می‌خواند، مسئولیت نگهداری افسار شتر ایشان با او بود^[۲]. نقل همین خطبه از سوی او^[۳] سبب شده تا او در شمار صحابه روایت‌کننده از پیامبر(ص) قرار گیرد^[۴]. او بعدها به بصره مهاجرت کرد^[۵].

هرچند عموم صحابه‌نگاران، مانند باوردی^[۶]، طبرانی^[۷]، ابن قانع^[۸]، ابن منده^[۹] و ابونعیم^[۱۰] نام او را «حنیفه» گفته‌اند، اما همه محدثان در سند حدیثی که از او روایت کرده‌اند صرفاً او را با عنوان «عموی ابوحره رقاشی» معرفی کرده و به نام او اشاره‌ای نکرده‌اند^[۱۱]. از سوی دیگر، در تعیین نام ابوحره هم اختلاف شده است: ابن ابی‌حاتم^[۱۲]، عسکری^[۱۳] و ذهبی^[۱۴] نام او را «حنیفه» و بعضی دیگر «حکیم بن ابی یزید» ذکر کرده‌اند^[۱۵]. در این میان ابن حجر^[۱۶] از شخصی به نام عامر بن عبده به عنوان ابوحره رقاشی یاد کرده، در حالی که ابن اثیر^[۱۷] او را همان عموی ابوحره می‌داند.

بخشی از خطبه رسول خدا(ص) که حنیفه روایت کرده: «لا یحل مال امرئ مسلم إلا بطیب نفس منه؛ تصرف در مال هیچ مسلمانی به جز با رضایت او جایز نیست»، روایت معروفی است که در کتاب‌های فقهی بسیار بدان استناد شده است^[۱۸]. این روایت در کتاب‌های حدیثی شیعه (البته بدون اشاره به حنیفه) نیز آمده است^[۱۹].^[۲۰]

جستارهای وابسته

بنی‌بکر بن وائل (قبیله)

منابع

قلیچ، رسول، مقاله «حنیفه رقاشی عموی ابوحره»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ ابن کلبی، نسب معد والیمن الکبیر، ج۱، ص۱۸؛ ابن اثیر، اللباب، ج۱، ص۳۸۱.
↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۵۸؛ ابو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۸۸۳.
↑ از طریق برادرزاده‌اش، ابوحره رقاشی.
↑ خلیفة بن خیاط، کتاب الطبقات، ص۱۲۲؛ ابن جوزی، تلقیح فهوم اهل الأثر، ص۳۱۶.
↑ خلیفة بن خیاط، کتاب الطبقات، ص۳۰۹.
↑ ابومنصور محمد بن سعد، م۳۰۱ و مؤلف معرفة الصحابه؛ بنگرید: ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۲۱.
↑ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۴، ص۵۳.
↑ ر.ک: ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۳، ص۵۶.
↑ ر.ک: ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۹۰.
↑ ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۸۸۲.
↑ ابن ابی شیبه، المصنف، ج۸، ص۳۵۶؛ ابو داود، سنن، ج۱، ص۴۷۶؛ ابویعلی موصلی، مسند، ج۳، ص۱۳۹؛ ابویعلی موصلی، المفارید، ص۷۹؛ دارقطنی، سنن، ج۳، ص۲۲؛ بیهقی، السنن، ج۶، ص۱۰۰ و ج۸، ص۱۸۲.
↑ ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعدیل، ج۳، ص۳۱۶.
↑ عسکری، تصحیفات المحدثین، ج۲، ص۷۴۱.
↑ ذهبی، المقتنی، ج۱، ص۱۷۴.
↑ ر.ک: ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۹۰.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۴۷۹.
↑ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۳، ص۱۳۱.
↑ طوسی، الخلاف، ج۳، ص۲۹۷؛ حلی، تذکرة الفقهاء، ج۵، ص۴۴۲؛ انصاری، المکاسب، ج۳، ص۵۴؛ نووی، المجموع، ج۱۳، ص۴۰۶؛ سرخسی، المبسوط، ج۱۴، ص۹۰؛ ابن رشد، بدایة المجتهد، ج۲، ص۲۴۸.
↑ ابن ابی جمهور، عوالی اللآلی، ج۲، ص۱۱۳؛ و نیز با اندکی اختلاف: ابن شعبه حرانی، تحف العقول، ص۳۴.
↑ قلیچ، رسول، مقاله «حنیفه رقاشی عموی ابوحره»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۵۰-۱۵۱.

[1] ابن کلبی، نسب معد والیمن الکبیر، ج۱، ص۱۸؛ ابن اثیر، اللباب، ج۱، ص۳۸۱.

[2] ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۵۸؛ ابو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۸۸۳.

[3] از طریق برادرزاده‌اش، ابوحره رقاشی.

[4] خلیفة بن خیاط، کتاب الطبقات، ص۱۲۲؛ ابن جوزی، تلقیح فهوم اهل الأثر، ص۳۱۶.

[5] خلیفة بن خیاط، کتاب الطبقات، ص۳۰۹.

[6] ابومنصور محمد بن سعد، م۳۰۱ و مؤلف معرفة الصحابه؛ بنگرید: ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۱۲۱.

[7] طبرانی، المعجم الکبیر، ج۴، ص۵۳.

[8] ر.ک: ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۳، ص۵۶.

[9] ر.ک: ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۹۰.

[10] ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۸۸۲.

[11] ابن ابی شیبه، المصنف، ج۸، ص۳۵۶؛ ابو داود، سنن، ج۱، ص۴۷۶؛ ابویعلی موصلی، مسند، ج۳، ص۱۳۹؛ ابویعلی موصلی، المفارید، ص۷۹؛ دارقطنی، سنن، ج۳، ص۲۲؛ بیهقی، السنن، ج۶، ص۱۰۰ و ج۸، ص۱۸۲.

[12] ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعدیل، ج۳، ص۳۱۶.

[13] عسکری، تصحیفات المحدثین، ج۲، ص۷۴۱.

[14] ذهبی، المقتنی، ج۱، ص۱۷۴.

[15] ر.ک: ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۹۰.

[16] ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۴۷۹.

[17] ابن اثیر، اسد الغابه، ج۳، ص۱۳۱.

[18] طوسی، الخلاف، ج۳، ص۲۹۷؛ حلی، تذکرة الفقهاء، ج۵، ص۴۴۲؛ انصاری، المکاسب، ج۳، ص۵۴؛ نووی، المجموع، ج۱۳، ص۴۰۶؛ سرخسی، المبسوط، ج۱۴، ص۹۰؛ ابن رشد، بدایة المجتهد، ج۲، ص۲۴۸.

[19] ابن ابی جمهور، عوالی اللآلی، ج۲، ص۱۱۳؛ و نیز با اندکی اختلاف: ابن شعبه حرانی، تحف العقول، ص۳۴.

[20] قلیچ، رسول، مقاله «حنیفه رقاشی عموی ابوحره»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۵۰-۱۵۱.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]