خالد بن عبدالعزی خزاعی

آشنایی اجمالی

خالد، فرزند عبدالعزی^[۱] بن سلامة^[۲] از شاخة بنی حبتر بن عدی^[۳] از تیره بنو کعب بن عمرو از قبیله خزاعه^[۴] است و به این لحاظ حبتری و کعبی نیز خوانده شده است^[۵]. کنیه او به اختلاف ابوخُناس^[۶]، ابوخُناش^[۷]، ابوحباش^[۸] و ابومحرش^[۹] آورده‌اند، که بیشتر ناشی از اختلاف رسم‌الخط است. ابن حجر^[۱۰] دو کنیه ابومحرش و ابوخناس را آورده و از آنجا که ابوخناس را^[۱۱]، کنیه فرزند خالد، مسعود می‌داند؛ از این رو ابومحرش را صحیح دانسته است؛ اما با توجه به روایتی که خالد نقل کرده^[۱۲]، رسول خدا(ص) به صراحت او را ابوخناس خطاب کرده، سخن ابن حجر صحیح نیست.

ابن حبان^[۱۳]، ابن منده^[۱۴] و ابونعیم^[۱۵] او را در شمار صحابه آورده‌اند. مستند آنان رخداد کمک خالد به پیامبر(ص) هنگام توقف آن حضرت در جعرانه^[۱۶] است. تفصیل رویداد بدین قرار است که هنگام بازگشت از جنگ حنین^[۱۷]، رسول خدا(ص) چند روزی را برای تقسیم غنایم در جعرانه توقف کرد^[۱۸]، در یکی از روزها، خالد گوسفندی را برای رسول خدا(ص) ذبح کرد؛ از آنجا که تعداد افراد خانواده خالد زیاد بوده و یک گوسفند برای غذای آنان کم بود، حضرت به خالد گفت: ابوخناس! ظرفی به من بده؛ سپس اضافه گوشتی را که خورده بودند، در آن گذاشته و دعا کردند، بر اثر دعای پیامبر(ص) آن گوشت به مقداری برکت یافت که همه افراد خانواده خالد از آن خوردند و مقداری نیز اضافه آمد^[۱۹].

در روایتی دیگر، خالد می‌گوید: حضرت در همان ایام با نیزه خویش زمین را کمی سوراخ کرد، با این عمل، آب از دل زمین جوشیدن گرفت و مردم همگی سیراب شدند^[۲۰]. رسول خدا(ص) در شب آخر اقامت خود در جعرانه قصد انجام عمره کرد، ولی از آنجا که بیم داشت اهالی مکه به حضرت سوء قصد کنند، خالد، پسر عمویش مُحَرش بن عبدالله کعبی^[۲۱] را به همراه پیامبر(ص) فرستاد؛ محرش نیز شبانه^[۲۲] حضرت را از مسیری امن^[۲۳] به مکه برد، که خطری رسول خدا(ص) را تهدید نکند. در این سفر، رسول خدا(ص) در منطقه‌ای به نام اشقاب، اختلافی که میان خالد و محرش درباره تقسیم آب وادی میانشان بود، را حل کرد^[۲۴]. در پایان اعمال عمره حضرت شبانه به جعرانه برگشت، از این رو، این عمره پیامبر(ص) بر بسیاری از مردم پنهان ماند^[۲۵]. از نسل خالد، سلیمان بن عثمان کعبی در شمار راویان حدیث است^[۲۶].^[۲۷]

جستارهای وابسته

بنی حبتر بن عدی (قبیله)
محرش بن عبدالله کعبی (پسرعمو)

منابع

قلیچ، رسول، مقاله «خالد بن عبدالعزى خزاعی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ تصحیف شده به عبدالعزیز، طبرانی، المعجم الکبیر، ج۴، ص۱۸۷؛ بیهقی، دلائل النبوه، ج۶، ص۱۱۵؛ هیثمی، مجمع الزوائد، ج۳، ص۲۷۹.
↑ ذهبی، تجرید أسماء الصحابه، ج۱، ص۱۵۲.
↑ ابن کلبی، نسب معد والیمن الکبیر، ج۲، ص۱۲۶.
↑ ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۲۳۷.
↑ ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۱۰۴.
↑ ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۱۰۴؛ ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۹۴۱؛ ابن جوزی، تلقیح فهوم اهل الأثر، ص۱۸۵.
↑ دولایی، الکنی والاسماء، ج۱، ص۱۲۱؛ ابن ماکولا، الاکمال، ج۲، ص۳۴۹؛ ابن ناصرالدین، توضیح المشتبه، ج۳، ص۵۷.
↑ شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۹، ص۴۷۶.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۰۷ به نقل از نسائی.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۰۷.
↑ بر اثر اشتباهی که در نقل طبرانی در انتساب روایت خالد به فرزندش مسعود صورت گرفته، بنگرید: طبرانی، المعجم الکبیر، ج۵، ص۲۵۳۹؛ ابن حجر، الاصابه، ج۶، ص۷۶.
↑ بنگرید: ادامه مدخل.
↑ ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۱۰۴.
↑ ر.ک: ابن اثیر، أسد الغابة، ج۲، ص۱۳۰.
↑ ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۹۴۱.
↑ چاه آبی واقع در ده مایلی مسیر طائف به مکه، ر.ک: واقدی، المغازی، ج۳، ص۹۳۹؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۱۴۲.
↑ در ذی قعده سال هشتم هجری، بنگرید: واقدی، المغازی، ج۳، ص۹۵۸؛ ازرقی، اخبار مکه، ج۱، ص۱۸۵.
↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۴، ص۱۳۰؛ فاکهی، اخبار مکه، ج۵، ص۶۷.
↑ فسوی، المعرفة والتاریخ، ج۱، ص۳۱۳؛ ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۹۴۲؛ بیهقی، دلائل النبوه، ج۶، ص۱۱۶؛ قاضی عیاض، الشفاء، ج۱، ص۲۹۷-۲۹۶.
↑ فاکهی، اخبار مکه، ج۵، ص۶۸-۶۹.
↑ فاکهی، اخبار مکه، ج۵، ص۶۵؛ نسب او را مقایسه کنید با: ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۵۸۲.
↑ ترمذی، سنن، ج۲، ص۲۰۷.
↑ پایین مکه، بنگرید: فاکهی، اخبار مکه، ج۵، ص۶۷.
↑ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۴، ص۱۸۷؛ هیثمی، مجمع الزوائد، ج۳، ص۲۷۹.
↑ نسائی، سنن، ج۱، ص۴۷۵؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۱۳۰.
↑ ابن حبان، الثقات، ج۸، ص۲۷۹.
↑ قلیچ، رسول، مقاله «خالد بن عبدالعزى خزاعی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۹۳-۱۹۴.

[1] تصحیف شده به عبدالعزیز، طبرانی، المعجم الکبیر، ج۴، ص۱۸۷؛ بیهقی، دلائل النبوه، ج۶، ص۱۱۵؛ هیثمی، مجمع الزوائد، ج۳، ص۲۷۹.

[2] ذهبی، تجرید أسماء الصحابه، ج۱، ص۱۵۲.

[3] ابن کلبی، نسب معد والیمن الکبیر، ج۲، ص۱۲۶.

[4] ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۲۳۷.

[5] ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۱۰۴.

[6] ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۱۰۴؛ ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۹۴۱؛ ابن جوزی، تلقیح فهوم اهل الأثر، ص۱۸۵.

[7] دولایی، الکنی والاسماء، ج۱، ص۱۲۱؛ ابن ماکولا، الاکمال، ج۲، ص۳۴۹؛ ابن ناصرالدین، توضیح المشتبه، ج۳، ص۵۷.

[8] شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۹، ص۴۷۶.

[9] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۰۷ به نقل از نسائی.

[10] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۰۷.

[11] بر اثر اشتباهی که در نقل طبرانی در انتساب روایت خالد به فرزندش مسعود صورت گرفته، بنگرید: طبرانی، المعجم الکبیر، ج۵، ص۲۵۳۹؛ ابن حجر، الاصابه، ج۶، ص۷۶.

[12] بنگرید: ادامه مدخل.

[13] ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۱۰۴.

[14] ر.ک: ابن اثیر، أسد الغابة، ج۲، ص۱۳۰.

[15] ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۹۴۱.

[16] چاه آبی واقع در ده مایلی مسیر طائف به مکه، ر.ک: واقدی، المغازی، ج۳، ص۹۳۹؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۱۴۲.

[17] در ذی قعده سال هشتم هجری، بنگرید: واقدی، المغازی، ج۳، ص۹۵۸؛ ازرقی، اخبار مکه، ج۱، ص۱۸۵.

[18] ابن هشام، السیرة النبویة، ج۴، ص۱۳۰؛ فاکهی، اخبار مکه، ج۵، ص۶۷.

[19] فسوی، المعرفة والتاریخ، ج۱، ص۳۱۳؛ ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۹۴۲؛ بیهقی، دلائل النبوه، ج۶، ص۱۱۶؛ قاضی عیاض، الشفاء، ج۱، ص۲۹۷-۲۹۶.

[20] فاکهی، اخبار مکه، ج۵، ص۶۸-۶۹.

[21] فاکهی، اخبار مکه، ج۵، ص۶۵؛ نسب او را مقایسه کنید با: ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۵۸۲.

[22] ترمذی، سنن، ج۲، ص۲۰۷.

[23] پایین مکه، بنگرید: فاکهی، اخبار مکه، ج۵، ص۶۷.

[24] طبرانی، المعجم الکبیر، ج۴، ص۱۸۷؛ هیثمی، مجمع الزوائد، ج۳، ص۲۷۹.

[25] نسائی، سنن، ج۱، ص۴۷۵؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۱۳۰.

[26] ابن حبان، الثقات، ج۸، ص۲۷۹.

[27] قلیچ، رسول، مقاله «خالد بن عبدالعزى خزاعی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۹۳-۱۹۴.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

[۲۳]

[۲۴]

[۲۵]

[۲۶]

[۲۷]