خطبه ۳۸ نهج البلاغه
مقدمه
مختصر دقّتی در محتوای این خطبه نشان میدهد که این سخن، بخشی از یک سخن مشروحتری بوده که مرحوم سید رضی این چند جمله را از آن برگزیده است. به همین دلیل در این سخن دو بخش میبینیم که ظاهرا با هم سازگار نیست. بخش نخست درباره علت نامگذاری شبهه به این نام و راه نجات از شبهات سخن میگوید و در بخش دوم بیان چگونگی حال مردم در برابر مرگ است که نه آنهایی که از مرگ میترسند از آن نجات مییابند و نه آنها که خواهان بقا و ابدیّتاند به آن میرسند و روشن است که این دو در ظاهر، پیوندی با هم ندارند.
قرائن زیادی در نهج البلاغه وجود دارد که نشان میدهد بنای سید رضی بر این نبوده است که خطبههای مولا(ع) را به طور کامل نقل کند، بلکه بخشهایی که از نظر او فصیحتر و پر محتواتر بوده و فنون بلاغت بیشتری در آن رعایت شده است، بر میگزید و به صورت قطعهای در میآورده و در نهج البلاغه ذکر میکرده است.
تعبیر به من کلام له یا من خطبة له که با «من» تبعیضیه شروع میشود نیز شاهدی گویا برای این مدّعاست؛ زیرا نمیفرماید: و من خطبته، یا و من کلماته که مفهومش این است که «یکی از خطبهها] یا یکی از کلمات مولا این است» بلکه میفرماید: و من خطبة له یعنی آنچه در اینجا آمده است بخشی از یک خطبه آن حضرت است، یا میفرماید: و من کلام له یعنی آنچه در اینجا آمده بخشی از یک سخن آن حضرت است. به هر حال خطبه در عین فشردگی دو نکته بسیار مهم را در مورد تفسیر شبهه و وضع مردم در برابر مرگ بازگو کرده است[۱].
