رفاعة بن زید بن عامر
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. رفاعة بن زید بن عامر از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: رفاعة بن زید بن عامر در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
ادامه نسبش چنین آمده است: «بن سواد بن كعب بن خزرج بن عمرو بن مالک بن اوس». وی عموى قتادة بن نعمان انصاری است[۱]. داستان معروف او را ابن هشام[۲] و صحابهنگاران[۳] به اختصار و تفصیل چنین آوردهاند: خانوادهای از بنیظفر به نام ابيرق[۴] سه پسر منافق داشت به نامهای «بشر»، «بشیر» و «مبشر». بشیر، منافقی بود که با اشعار خود اصحاب پیامبر(ص) را هجو میکرد و برخی اعراب این اشعار را تکرار میکردند. این خانواده در زمان جاهلیت و اسلام تهیدست بودند. رفاعة بن زيد براى خانواده خود بار شتری از آرد که از شام آمده بود خریده و به همراه شمشیر و زره خود در مشربه خانهاش قرار داد، اما شبانه همه آنها دزدیده شد. چون رفاعه موضوع را به قتاده گفت و افزود که خبر به من رسیده که دیشب در خانه ابیرق آتش روشن بوده و مطمئن هستیم که این سرقت از سوی آنان بوده است. قتاده نزد رسول خدا(ص) رفت و از خانواده ابيرق شکایت کرد. از آن سو، ابیرقیها، اسیر بن عروه را که مردی چرب زبان بود واسطه قرار داده و او به پیامبر(ص) عرض کرد که خانواده ابیرق خانوادهای خوب و محترماند و قتاده بدون بینه تهمت زده است. اسیر ادعا کرد که این دزدی کار لبید بن سهل[۵] بوده است. او آنقدر صحبت کرد تا رسول خدا(ص) قتاده و رفاعة بن زید را نکوهش کرد و این سبب ناراحتی شدید قتاده شد، اما رفاعه به او دلداری داد که خدا کمک کننده است. این داستان سبب نزول آیات ۱۰۵ تا ۱۱۳ سوره نساء شد که ابتدا میفرماید: ﴿إِنَّآ أَنزَلْنَآ إِلَيْكَ ٱلْكِتَـٰبَ بِٱلْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ ٱلنَّاسِ بِمَآ أَرَىٰكَ ٱللَّهُ وَلَا تَكُن لِّلْخَآئِنِينَ خَصِيمًۭا﴾[۶].
مفسران شیعه، از جمله علی بن ابراهیم قمی[۷] و دیگران[۸] این داستان و آیات مربوط به آن را در دفاع از عصمت انبیا بحث کردهاند. در ادامه این داستان آمده است که چون آیات نازل شد و اتهام بشیر مسلم شد، وی به کفار مکه پناهنده شد و رسول خدا(ص) شمشیر رفاعه را به قتاده داد. قتاده میگوید: تصور من این بود که چون عمویم رفاعه در جاهلیت کهنسال شده بود، اسلام او از باب تبعیت بوده نه حقیقی، اما همین که شمشیر را به او دادم، گفت: ای برادرزاده این شمشیر در راه خدا باشد؛ اسلام او را واقعی و صحیح شناختم[۹]. سیوطی[۱۰] این داستان و نزول این آیات را در ماه ربیع (بدون تعیین اول یا دوم) سال چهارم هجرت گفته است.[۱۱]
جستارهای وابسته
- اوس (قیبله)
- قتادة بن نعمان انصاری (برادرزاده)
منابع
پانویس
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۷۸-۷۹.
- ↑ ابن هشام، السیره النبویه، ج۲، ص۱۷۱.
- ↑ بنگرید: ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۷۹؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۸۱.
- ↑ نامش حارث بن عمرو ظفری، بنگرید: ابن ماکولا، الاکمال، ج۱، ص۱۰.
- ↑ که مرد صالحی بود. بنگرید مدخل مربوط.
- ↑ «ما این کتاب (آسمانی) را بر تو، به حق فرو فرستادهایم تا در میان مردم بدانچه خداوند به تو نمایانده است داوری کنی و طرفدار خائنان مباش» سوره نسا، آیه ۱۰۵.
- ↑ علی بن ابراهیم قمی، تفسیر، ج۱، ص۱۵۰.
- ↑ طوسی، التبیان فی تفسیر القران، ج۳، ص۳۱۵؛ طبرسی، ج۳، ص۱۸۲.
- ↑ ترمذی، سنن، ج۴، ص۳۱۳؛ طبری، جامع البیان، ج۵، ص۳۶۰؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲ ص۴۰۷.
- ↑ سیوطی، لباب النقول، ص۸۲.
- ↑ هدایتپناه، محمدرضا، مقاله «رفاعة بن زيد بن عامر»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۳۴۸.