زید بن کعب بن عجره انصاری
زيد بن كعب بن عجره انصارى از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: زيد بن كعب بن عجره انصارى در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
در نام او اختلاف بسیار است؛ زید بن کعب، کعب بن زید، سعد بن کعب، سعد بن زید، سعید بن زیاد، سوید بن زید و عبدالله بن کعب، نامهایی هستند که برای این شخص گفتهاند[۱]. ابن حجر ذیل سعید بن زید که آن را به مدخل مورد بحث ارجاع داده، او را به طائی منسوب کرده[۲]، اما این انتساب مربوط به راوی او، یعنی جمیل بن زید است[۳]. صحابهنگاران دلیل این اختلاف در نام را از ناحیه راوی حدیث او، یعنی جمیل بن زید دانستهاند که به شدت تضعیف شده است[۴]. حتی در برخی نقلها جمیل روایت خود را از ابن عمرو، یا ابن عمر گزارش داده است در حالی که به هیچ روی از ابن عمر چیزی نشنیده است[۵]. جمیل، فرد مورد بحث (زید بن کعب) را به پیرمردی از انصاری وصف کرده که میگوید: رسول خدا(ص) با زنی از بنیغفار ازدواج کرد، ولی چون در بدن او سفیدی دید از او جدا شد و مهریه او را داد و فرمود تا نزد خویشان خود بازگردد[۶]. در روایاتی ضعیف که صحت آنها تأیید نشده، نام این زن آمنه بنت ضحاک، یا اسماء بنت نعمان کلابی! آمده است که نام نخست را صحابهنگاران نشناختهاند و دومی با روایت مشهور که از بنو غفار بوده تعارض دارد[۷].
چنانچه در متن این روایت دقت شود، مطلبی که بر صحابی بودن زید بن کعب دلالت داشته باشد، نیست و تنها در روایت بغوی[۸] چنین آمده است: «ذکر انه کانت له صحبة؛ گفته شده او صحابی است». ابن اثیر[۹] با حذف ابتدای جمله مزبور (ذکر انه)، صحابی بودن مدخل مزبور را مسلّم به خواننده القا کرده است. ابن عبدالبر نیز نام زید بن کعب را در الاستیعاب نیاورده است. از میان صحابهنگاران ابن حجر[۱۰] صحابی بودن او و شرکتش در جنگ بدر را به ابن حبان نسبت داده است که این موضوع توهمی بیش نیست؛ زیرا ابن حبان مطلب مزبور را ذیل کعب بن زید انصاری از عبدالاشهل بیان کرده که شخص دیگری است[۱۱].[۱۲]
منابع
پانویس
- ↑ بنگرید: بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۴۹۰؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۳، ص۱۱۸۹؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۳۷۲؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۵۱۱؛ ج۳، ص۵۲ و ص۸۷؛ ج۵، ص۴۴۶.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۵۲.
- ↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۴۹۰.
- ↑ عقیلی، الضعفا الکبیر، ج۱، ص۱۹۱؛ ابن عدی، الکامل فی ضعفاء الرجال، ج۲، ص۱۷۱؛ ابن حجر، لسان المیزان، ج۲، ص۱۳۶.
- ↑ ذهبی، میزان الاعتدال فی نقد الرجال، ج۱، ص۴۳۳؛ ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۲، ص۹۸.
- ↑ تمام منابع پیشین.
- ↑ شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۱۱، ص۲۲۴.
- ↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۴۹۰.
- ↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۳۷۲.
- ↑ ابن حجر، تعجیل المنفعه، ص۳۵۳.
- ↑ ر.ک: مدخل مربوط.
- ↑ هدایتپناه، محمدرضا، مقاله «زيد بن كعب بن عجره انصارى»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۴۵۱-۴۵۲.