زید جد یحیی بن سعید انصاری

آشنایی اجمالی

ابن حجر^[۱] می‌گوید: «استادم، بُلقِينی^[۲] در حاشیه نسخه‌ای از کتاب "تجريد أسماء الصحابه" ذهبی نام او را در شمار صحابه اضافه کرده است». مستند او نقل روایتی است درباره تعداد رکعات نماز صبح به سوی ابن‌داود از یحیی بن سعید انصاری و برادرش «عبدربه» از جدشان، «زید» از رسول خدا(ص). اما از آنجا که در نسخه‌های مورد اعتماد موجود کتاب سنن ابی‌داود، این روایت تنها با قید «جدنا» و بدون لفظ زید آمده، و نیز اینکه در سلسله نسب شناخته شده یحیی بن سعید، زیدی که معاصر با پیامبر(ص) باشد، وجود ندارد^[۳]، بر این اساس نمی‌توان سخن بلقینی را قبول کرد.

در مقام قضاوت میان این دو باید گفت: سخن ابن حجر صحیح است، ولی کامل نیست؛ سخن صحیح و کامل این است که «زید» در این روایت تصحیف «قیس» است و منظور یحیی و عبدربه از جدشان، «قیس بن عمرو» است. توضیح اینکه هرچند در نسخه‌های موجود کتاب سنن ابی‌داود^[۴] کلمه زید آمده است، ولی ابی‌داود همین روایت را با سندی دیگر از قیس بن عمرو نقل کرده است، این در حالی است که عموم تراجم‌نگاران هم در شرح‌حال یحیی بن سعید^[۵] و هم در شرح‌حال قیس بن عمرو^[۶] تصریح کرده‌اند که قیس بن عمرو، جد یحیی بن سعید است.

البته جای تعجب است که ابن حجر با اینکه در شرح‌حال قيس بن عمرو در الاصابه^[۷] تصریح کرده که قیس، جد یحیی بن سعید است، ولی در اینجا متوجه شباهت زید با قیس نشده است. نکته دیگر اینکه، با وجود رد سخن بلقینی، ابن حجر نام این زید را در قسم اول الاصابه (صحابه) آورده است، درحالی که مناسب این بود که نام او را در قسم چهارم (توهمات) می‌آورد^[۸].^[۹]

جستارهای وابسته

منابع

قلیچ، رسول، مقاله «زید جد یحیی بن سعید انصاری»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۵۱۸.
↑ سراج الدين عمر بن رسلان، م۸۰۵.
↑ تنها نام جد هفتم او که در جاهلیت مرده، زید بن ثعلبة بن غنم بوده است.
↑ ابی داود، سنن، ج۱، ص۲۸۶.
↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۸، ص۲۷۵؛ ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعدیل، ج۹، ص۱۴۷؛ ابن حبان، مشاهیر غلما و الامصار، ص۱۳۰.
↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۵، ص۲۸؛ ابن قانع، معجم الصحابه، ج۲، ص۳۵۰؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۳۵۶.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۳۷۲.
↑ برای اطلاع از زندگانی او ر.ک: مدخل قيس بن عمرو.
↑ قلیچ، رسول، مقاله «زید جد یحیی بن سعید انصاری»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۴۵۷.

[1] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۵۱۸.

[2] سراج الدين عمر بن رسلان، م۸۰۵.

[3] تنها نام جد هفتم او که در جاهلیت مرده، زید بن ثعلبة بن غنم بوده است.

[4] ابی داود، سنن، ج۱، ص۲۸۶.

[5] بخاری، التاریخ الکبیر، ج۸، ص۲۷۵؛ ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعدیل، ج۹، ص۱۴۷؛ ابن حبان، مشاهیر غلما و الامصار، ص۱۳۰.

[6] بغوی، معجم الصحابه، ج۵، ص۲۸؛ ابن قانع، معجم الصحابه، ج۲، ص۳۵۰؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۳۵۶.

[7] ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۳۷۲.

[8] برای اطلاع از زندگانی او ر.ک: مدخل قيس بن عمرو.

[9] قلیچ، رسول، مقاله «زید جد یحیی بن سعید انصاری»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۴۵۷.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]