نامه ۷۷ نهج البلاغه
مقدمه
خوارج چهرههایی متعصب و نادان بودند که در جریان جنگ صفین بر امام شوریدند و امام را از ادامه جنگی که تا پیروزی فاصلهای نداشت، بازداشتند. آنها در مسیر بازگشت در منطقهای بهنام حَروراء فرود آمدند و از رفتن به کوفه منصرف شدند. امام(ع) وقتی به کوفه رسید، ابن عباس را که از دانشمندان و عالمان زمان بود نزد ایشان فرستاد تا با آنها به بحث و گفتوگو بنشیند و آنها را به کوفه بازگرداند. از اینرو این نامه باید در سال ۳۷ ق صادر شده باشد.
امیرمؤمنان علی(ع) در این توصیه بیان فرموده در آن زمان که او را برای سخن گفتن با خوارج فرستاد روش استدلال در برابر آنان را به او یاد میدهد و میفرماید: به آیات متشابه قرآن که ممکن است تفاسیر مختلفی برای آن داشته باشند احتجاج نکند، بلکه با سنّت که بسیار شفاف و روشن استبا آنها استدلال کند.
میدانیم خوارج آیه شریفه ﴿إِنِ الْحُکْمُ إِلَّا لِلَّه﴾[۱] را بهانه کرده بودند و میگفتند حکمیت که علی(ع) در مقابل شامیان آن را پذیرفته بر خلاف این آیه است؛ زیرا این آیه حکمیت را فقط برای خدا میداند. در حالی که میدانیم آیه ناظر به این معنا نیست و حاکمیت خداوند را در احکام کلّی بیان میکند نه موارد جزئی و شخصی و تطبیق آن کلیات بر موارد شخصی باید به وسیله حکمین انجام گیرد؛ ولی آنها بر پندار باطل خود اصرار داشتند اما اگر ابن عباس مثلًا به حدیث معروف «عَلِیٌّ مَعَ الْحَقِّ وَالْحَقُّ مَعَ عَلِیٍّ یَدُورُ حَیْثُمَا دَارَ»[۲] یا حدیث: «اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَعَادِ مَنْ عَادَاهُ وَانْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَاخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ»[۳] که از پیغمبر اکرم(ص) به طور مسلم نقل شده استدلال کند، دیگر آنها نمیتوانند پاسخی به آن بگویند[۴].
فرازی از نامه
به حجتآوری از قرآن، با ایشان در میاویز، چه، قرآن را توجیه بسیار است؛ تو احتمالی را بیان میکنی و آنان احتمالی دیگر را. بلکه با آنان به سنت گفتوگو کن، که از آن گریزگاهی ندارند[۵].
منابع
پانویس
- ↑ سوره یوسف، آیه ۴۰.
- ↑ بحارالانوار، ج ۱۰، ص۴۵۱، ح۱۷.
- ↑ بحارالانوار، ج ۲۳، ص۱۰۳، ح۱۱.
- ↑ مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمؤمنین ج۱۴، ص۴۳۵ ـ ۴۳۶.
- ↑ دینپرور، سید حسین، دانشنامه نهج البلاغه ج۲، ص۸۱۵.