حسنه در قرآن: تفاوت میان نسخهها
جز
وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم
جز (جایگزینی متن - 'جلیل' به 'جلیل') |
HeydariBot (بحث | مشارکتها) |
||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
| پرسش مرتبط = حسنه (پرسش) | | پرسش مرتبط = حسنه (پرسش) | ||
}} | }} | ||
==مقدمه== | == مقدمه == | ||
*هر [[نعمت]] خوش آیند و شاد کننده را که به [[انسان]] میرسد، حسنه گویند و [[سیئه]] ضد آن است (مفردات) و شامل [[نعمت]] [[دنیا]] و [[آخرت]] هر دو است. در [[قرآن]] این کلمه ۱۶ بار استعمال شده و [[فرهنگ]] خاصی را بر آن بار کرده است. در این مدخل منظور آن دسته از آیاتی است که [[پاداش]] [[پیروی]] [[پیامبر]] را تعیین میکند و مفهوم خاصی از نیکویی [[معنوی]] را برای آنان نوید میدهد. یا در بحث [[الگو]] گرفتن، [[سخن]] از [[اسوه حسنه]] از [[پیامبر]] و یا معیار [[الگوگیری]] حسنه معین شده است. چنانکه [[پیامبر]] در دعاهای خود امضایی خود در مقابل کسانی که تنها طالب [[دنیا]] هستند، خواستار حسنه میشود: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً}}<ref>«و از ایشان کسانی هستند که میگویند: پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش و در جهان واپسین هم نکویی ده و ما را از عذاب آتش نگاه دار» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref>» | * هر [[نعمت]] خوش آیند و شاد کننده را که به [[انسان]] میرسد، حسنه گویند و [[سیئه]] ضد آن است (مفردات) و شامل [[نعمت]] [[دنیا]] و [[آخرت]] هر دو است. در [[قرآن]] این کلمه ۱۶ بار استعمال شده و [[فرهنگ]] خاصی را بر آن بار کرده است. در این مدخل منظور آن دسته از آیاتی است که [[پاداش]] [[پیروی]] [[پیامبر]] را تعیین میکند و مفهوم خاصی از نیکویی [[معنوی]] را برای آنان نوید میدهد. یا در بحث [[الگو]] گرفتن، [[سخن]] از [[اسوه حسنه]] از [[پیامبر]] و یا معیار [[الگوگیری]] حسنه معین شده است. چنانکه [[پیامبر]] در دعاهای خود امضایی خود در مقابل کسانی که تنها طالب [[دنیا]] هستند، خواستار حسنه میشود: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً}}<ref>«و از ایشان کسانی هستند که میگویند: پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش و در جهان واپسین هم نکویی ده و ما را از عذاب آتش نگاه دار» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref>» | ||
#{{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}}<ref>«بیگمان فرستاده خداوند برای شما نمونهای | #{{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}}<ref>«بیگمان فرستاده خداوند برای شما نمونهای نیکوست، برای آن کس (از شما) که به خداوند و به روز بازپسین امید دارد و خداوند را بسیار یاد میکند» سوره احزاب، آیه ۲۱.</ref> | ||
#{{متن قرآن|وَاكْتُبْ لَنَا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ قَالَ عَذَابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشَاءُ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ * الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ}}<ref>«و در این جهان و در جهان واپسین برای ما نیکی مقرّر فرما که ما به سوی تو بازگشتهایم؛ فرمود: عذابم را به هر کس بخواهم میرسانم و بخشایشم همه چیز را فرا میگیرد و آن را به زودی برای آنان که پرهیزگاری میورزند و زکات میدهند و کسانی که به آیات ما ایمان دارن * همان کسان که از فرستاده پیامآور درس ناخوانده پیروی میکنند، همان که (نام) او را نزد خویش در تورات و انجیل نوشته مییابند؛ آنان را به نیکی فرمان میدهد و از بدی باز میدارد و چیزهای پاکیزه را بر آنان حلال و چیزهای ناپاک را بر آنان حرام میگرداند و بار» سوره اعراف، آیه ۱۵۶-۱۵۷.</ref> | #{{متن قرآن|وَاكْتُبْ لَنَا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ قَالَ عَذَابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشَاءُ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ * الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ}}<ref>«و در این جهان و در جهان واپسین برای ما نیکی مقرّر فرما که ما به سوی تو بازگشتهایم؛ فرمود: عذابم را به هر کس بخواهم میرسانم و بخشایشم همه چیز را فرا میگیرد و آن را به زودی برای آنان که پرهیزگاری میورزند و زکات میدهند و کسانی که به آیات ما ایمان دارن * همان کسان که از فرستاده پیامآور درس ناخوانده پیروی میکنند، همان که (نام) او را نزد خویش در تورات و انجیل نوشته مییابند؛ آنان را به نیکی فرمان میدهد و از بدی باز میدارد و چیزهای پاکیزه را بر آنان حلال و چیزهای ناپاک را بر آنان حرام میگرداند و بار» سوره اعراف، آیه ۱۵۶-۱۵۷.</ref> | ||
#{{متن قرآن|إِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ یقُولُوا هٰذِهِ مِنْ عِنْدِ اللٰهِ وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَیئَةٌ یقُولُوا هٰذِهِ مِنْ عِنْدِک قُلْ کل مِنْ عِنْدِ اللٰهِ فَمٰا لِهٰؤُلاٰءِ الْقَوْمِ لاٰ یکٰادُونَ یفْقَهُونَ حَدِیثاً * مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا}}<ref>«هر کجا باشید اگر چه در کاخهای بسیار محکم، شما را مرگ فرا رسد. و آنان را اگر خوشی و نعمتی فرا رسد گویند: این از جانب خداست، و اگر زحمتی پیش آید گویند: این از جانب توست! بگو: همه از جانب خدا است. چرا این قوم (جاهل) از فهم هر سخن دورند؟!* (ای آدمی!) هر نیکی به تو رسد از خداوند است و هر بدی به تو رسد از خود توست. و (ای محمّد!) ما تو را برای مردم، پیامبر فرستادهایم و خداوند، (شما را) گواه بس» سوره نساء، آیه ۷۸-۷۹.</ref> | #{{متن قرآن|إِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ یقُولُوا هٰذِهِ مِنْ عِنْدِ اللٰهِ وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَیئَةٌ یقُولُوا هٰذِهِ مِنْ عِنْدِک قُلْ کل مِنْ عِنْدِ اللٰهِ فَمٰا لِهٰؤُلاٰءِ الْقَوْمِ لاٰ یکٰادُونَ یفْقَهُونَ حَدِیثاً * مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا}}<ref>«هر کجا باشید اگر چه در کاخهای بسیار محکم، شما را مرگ فرا رسد. و آنان را اگر خوشی و نعمتی فرا رسد گویند: این از جانب خداست، و اگر زحمتی پیش آید گویند: این از جانب توست! بگو: همه از جانب خدا است. چرا این قوم (جاهل) از فهم هر سخن دورند؟!* (ای آدمی!) هر نیکی به تو رسد از خداوند است و هر بدی به تو رسد از خود توست. و (ای محمّد!) ما تو را برای مردم، پیامبر فرستادهایم و خداوند، (شما را) گواه بس» سوره نساء، آیه ۷۸-۷۹.</ref> | ||
#{{متن قرآن|قُلْ يَا عِبَادِ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ}}<ref>«بگو: ای بندگان من که ایمان آوردهاید، از پروردگارتان پروا کنید! برای کسانی که در این جهان، نیکی ورزند نیکی خواهد بود و زمین خداوند پهناور است؛ جز این نیست که پاداش شکیبایان را بیشمار، تمام دهند» سوره زمر، آیه ۱۰.</ref> | #{{متن قرآن|قُلْ يَا عِبَادِ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ}}<ref>«بگو: ای بندگان من که ایمان آوردهاید، از پروردگارتان پروا کنید! برای کسانی که در این جهان، نیکی ورزند نیکی خواهد بود و زمین خداوند پهناور است؛ جز این نیست که پاداش شکیبایان را بیشمار، تمام دهند» سوره زمر، آیه ۱۰.</ref> | ||
==نکات== | == نکات == | ||
درآیات فوق این موضوعات مطرح گردیده است: | درآیات فوق این موضوعات مطرح گردیده است: | ||
# [[پیامبر]] [[الگو]] و أسوهای [[نیکو]] برای [[مردم]] از طرف [[خداوند]] اعلام گردیده است {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}<ref>«بیگمان فرستاده خداوند برای شما نمونهای | # [[پیامبر]] [[الگو]] و أسوهای [[نیکو]] برای [[مردم]] از طرف [[خداوند]] اعلام گردیده است {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}<ref>«بیگمان فرستاده خداوند برای شما نمونهای نیکوست، برای آن کس (از شما) که به خداوند و به روز بازپسین امید دارد و خداوند را بسیار یاد میکند» سوره احزاب، آیه ۲۱.</ref> | ||
# [[پیروی]] از پیامبراسلام موجب نیل به حسنه و [[نیکی]] در [[دنیا]] میشود {{متن قرآن|اكْتُبْ لَنَا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ قَالَ عَذَابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشَاءُ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ}}<ref>«و در این جهان و در جهان واپسین برای ما نیکی مقرّر فرما که ما به سوی تو بازگشتهایم؛ فرمود: عذابم را به هر کس بخواهم میرسانم و بخشایشم همه چیز را فرا میگیرد و آن را به زودی برای آنان که پرهیزگاری میورزند و زکات میدهند و کسانی که به آیات ما ایمان دارن» سوره اعراف، آیه ۱۵۶.</ref> * {{متن قرآن|الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ}}<ref>«همان کسان که از فرستاده پیامآور درس ناخوانده پیروی میکنند، همان که (نام) او را نزد خویش در تورات و انجیل نوشته مییابند؛ آنان را به نیکی فرمان میدهد و از بدی باز میدارد و چیزهای پاکیزه را بر آنان حلال و چیزهای ناپاک را بر آنان حرام میگرداند و بار (» سوره اعراف، آیه ۱۵۷.</ref> | # [[پیروی]] از پیامبراسلام موجب نیل به حسنه و [[نیکی]] در [[دنیا]] میشود {{متن قرآن|اكْتُبْ لَنَا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ قَالَ عَذَابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشَاءُ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ}}<ref>«و در این جهان و در جهان واپسین برای ما نیکی مقرّر فرما که ما به سوی تو بازگشتهایم؛ فرمود: عذابم را به هر کس بخواهم میرسانم و بخشایشم همه چیز را فرا میگیرد و آن را به زودی برای آنان که پرهیزگاری میورزند و زکات میدهند و کسانی که به آیات ما ایمان دارن» سوره اعراف، آیه ۱۵۶.</ref> * {{متن قرآن|الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ}}<ref>«همان کسان که از فرستاده پیامآور درس ناخوانده پیروی میکنند، همان که (نام) او را نزد خویش در تورات و انجیل نوشته مییابند؛ آنان را به نیکی فرمان میدهد و از بدی باز میدارد و چیزهای پاکیزه را بر آنان حلال و چیزهای ناپاک را بر آنان حرام میگرداند و بار (» سوره اعراف، آیه ۱۵۷.</ref> | ||
# [[خداوند]]، منشأحسنه - [[نیکی]] - و [[پیامبر]] منشأ [[سیئه]] - [[بدی]] - از دیدگاه برخی [[منافقان]]، [[یهود]] و [[مسلمانان]] [[صدر اسلام]] {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِكَ}}<ref>«هر جا باشید | # [[خداوند]]، منشأحسنه - [[نیکی]] - و [[پیامبر]] منشأ [[سیئه]] - [[بدی]] - از دیدگاه برخی [[منافقان]]، [[یهود]] و [[مسلمانان]] [[صدر اسلام]] {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِكَ}}<ref>«هر جا باشید هر چند در دژهای استوار، مرگ شما را در مییابد و اگر نیکییی به ایشان رسد میگویند این از سوی خداوند است و اگر بدییی به آنان رسد میگویند این از سوی توست بگو همه (چیز) از سوی خداوند است؛ بر سر این گروه چه آمده است که بر آن نیستند تا سخنی را» سوره نساء، آیه ۷۸.</ref> | ||
# [[خداوند]] به [[پیامبر]] میفرماید به [[بندگان]] [[پرهیزکار]] و دارای عمل زیبا و نیکوحسنه - بگو [[خداوند]] پاداشی [[نیکو]] به آنها میدهد و [[هجرت]] کنندگان و صبرپیشگان پاداشی بیشمار از سوی [[خداوند]] دریافت میکنند: {{متن قرآن|قُلْ يَا عِبَادِ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ}}<ref>«بگو: ای بندگان من که ایمان آوردهاید، از پروردگارتان پروا کنید! برای کسانی که در این جهان، نیکی ورزند نیکی خواهد بود و زمین خداوند پهناور است؛ جز این نیست که پاداش شکیبایان را بیشمار، تمام دهند» سوره زمر، آیه ۱۰.</ref><ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۱، ص ۴۵۴.</ref>. | # [[خداوند]] به [[پیامبر]] میفرماید به [[بندگان]] [[پرهیزکار]] و دارای عمل زیبا و نیکوحسنه - بگو [[خداوند]] پاداشی [[نیکو]] به آنها میدهد و [[هجرت]] کنندگان و صبرپیشگان پاداشی بیشمار از سوی [[خداوند]] دریافت میکنند: {{متن قرآن|قُلْ يَا عِبَادِ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ}}<ref>«بگو: ای بندگان من که ایمان آوردهاید، از پروردگارتان پروا کنید! برای کسانی که در این جهان، نیکی ورزند نیکی خواهد بود و زمین خداوند پهناور است؛ جز این نیست که پاداش شکیبایان را بیشمار، تمام دهند» سوره زمر، آیه ۱۰.</ref><ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۱، ص ۴۵۴.</ref>. | ||
==تنظیم آیات حسنه به ترتیب مصحفی آن== | == تنظیم آیات حسنه به ترتیب مصحفی آن == | ||
#{{متن قرآن|وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>«و از ایشان کسانی هستند که میگویند: پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش و در جهان واپسین هم نکویی ده و ما را از عذاب آتش نگاه دار» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref>. | #{{متن قرآن|وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>«و از ایشان کسانی هستند که میگویند: پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش و در جهان واپسین هم نکویی ده و ما را از عذاب آتش نگاه دار» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref>. | ||
#{{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ}}<ref>«چون نیکییی به شما رسد آنان را غمگین میکند و چون بدییی دامنگیرتان شود از آن شادمان میشوند؛ و اگر شکیبایی کنید و پرهیزگاری ورزید نیرنگ آنان به شما هیچ زیانی نخواهد رساند؛ که خداوند آنچه را انجام میدهند فراگیر است» سوره آل عمران، آیه ۱۲۰.</ref>. | #{{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ}}<ref>«چون نیکییی به شما رسد آنان را غمگین میکند و چون بدییی دامنگیرتان شود از آن شادمان میشوند؛ و اگر شکیبایی کنید و پرهیزگاری ورزید نیرنگ آنان به شما هیچ زیانی نخواهد رساند؛ که خداوند آنچه را انجام میدهند فراگیر است» سوره آل عمران، آیه ۱۲۰.</ref>. | ||
| خط ۳۶: | خط ۳۶: | ||
#{{متن قرآن|ذَلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ}}<ref>«این همان است که خداوند (آن را) به بندگانی از خویش که ایمان آورده و کارهای شایسته کردهاند مژده میدهد بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمیخواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را و هر کس کاری نیک انجام دهد برای او در آن پاداشی نیک بیفزاییم که خداوند آمرزندهای سپاسپذیر است» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref>. | #{{متن قرآن|ذَلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ}}<ref>«این همان است که خداوند (آن را) به بندگانی از خویش که ایمان آورده و کارهای شایسته کردهاند مژده میدهد بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمیخواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را و هر کس کاری نیک انجام دهد برای او در آن پاداشی نیک بیفزاییم که خداوند آمرزندهای سپاسپذیر است» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref>. | ||
#{{متن قرآن|قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنْكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ إِلَّا قَوْلَ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ وَمَا أَمْلِكُ لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ رَبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا وَإِلَيْكَ أَنَبْنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ}}<ref>«بیگمان برای شما ابراهیم و همراهان وی نمونهای نیکویند آنگاه که به قوم خود گفتند: ما از شما و آنچه به جای خداوند میپرستید بیزاریم، شما را انکار میکنیم و میان ما و شما جاودانه دشمنی و کینه پدید آمده است تا زمانی که به خداوند یگانه ایمان آورید؛ جز (این) گفتار ابراهیم که به پدرش گفت: برای تو از خداوند آمرزش خواهم خواست و من برای تو در برابر خداوند هیچ اختیاری ندارم؛ پروردگارا! ما بر تو توکل داریم و به سوی تو روی میآوریم و بازگشت (هر چیز) به سوی توست» سوره ممتحنه، آیه ۴.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۴۸۱.</ref> | #{{متن قرآن|قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنْكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ إِلَّا قَوْلَ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ وَمَا أَمْلِكُ لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ رَبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا وَإِلَيْكَ أَنَبْنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ}}<ref>«بیگمان برای شما ابراهیم و همراهان وی نمونهای نیکویند آنگاه که به قوم خود گفتند: ما از شما و آنچه به جای خداوند میپرستید بیزاریم، شما را انکار میکنیم و میان ما و شما جاودانه دشمنی و کینه پدید آمده است تا زمانی که به خداوند یگانه ایمان آورید؛ جز (این) گفتار ابراهیم که به پدرش گفت: برای تو از خداوند آمرزش خواهم خواست و من برای تو در برابر خداوند هیچ اختیاری ندارم؛ پروردگارا! ما بر تو توکل داریم و به سوی تو روی میآوریم و بازگشت (هر چیز) به سوی توست» سوره ممتحنه، آیه ۴.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۴۸۱.</ref> | ||
==حسنه در [[تفاسیر]]== | == حسنه در [[تفاسیر]] == | ||
[[شیخ طایفه]]، [[علی بن حسن طوسی]]: در تفسیرش فی قوله تعالی: {{متن قرآن|فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً}}، فرموده: و آن حسنهای را که سؤال کردند، در معنای آن دو قول است: یکی قول قتاده و جبایی و اکثر مفسرین، و آن، عبارت است از: نعمتهای دنیا و نعمتهای آخرت، و دیگری قول حسن است، و آن، عبادت در دنیا، و بهشت در آخرت است. نعمت خدای تعالی حسنه نامیده شده است؛ زیرا آن از چیزهایی است که حکمت آن را فرا میخواند، و گفتهاند طاعت و عبادت حسنه است؛ زیرا آن از چیزهایی است که عقل آن را فرا میخواند<ref>تبیان، ج۲، ص۱۷۲.</ref>. | [[شیخ طایفه]]، [[علی بن حسن طوسی]]: در تفسیرش فی قوله تعالی: {{متن قرآن|فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً}}، فرموده: و آن حسنهای را که سؤال کردند، در معنای آن دو قول است: یکی قول قتاده و جبایی و اکثر مفسرین، و آن، عبارت است از: نعمتهای دنیا و نعمتهای آخرت، و دیگری قول حسن است، و آن، عبادت در دنیا، و بهشت در آخرت است. نعمت خدای تعالی حسنه نامیده شده است؛ زیرا آن از چیزهایی است که حکمت آن را فرا میخواند، و گفتهاند طاعت و عبادت حسنه است؛ زیرا آن از چیزهایی است که عقل آن را فرا میخواند<ref>تبیان، ج۲، ص۱۷۲.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا}}، فرمود: مراد از حسنه در این جا، آن نعمتهای خداست که در [[الفت]] بین آنان و در [[پیروزی]] آنان به واسطه [[اجتماع]] کلمه متجلی است، و مراد از [[سیئه]]، [[بلا]] و مصیبتهایی است که [[دشمن]] به آنان وارد نموده، و آن به واسطه [[اختلاف]] کلمه است، و نیز به سبب چیزهایی است که به [[تفرقه]] منجر میگردد<ref>تبیان، ج۲، ص۵۷۵.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا}}، فرمود: مراد از حسنه در این جا، آن نعمتهای خداست که در [[الفت]] بین آنان و در [[پیروزی]] آنان به واسطه [[اجتماع]] کلمه متجلی است، و مراد از [[سیئه]]، [[بلا]] و مصیبتهایی است که [[دشمن]] به آنان وارد نموده، و آن به واسطه [[اختلاف]] کلمه است، و نیز به سبب چیزهایی است که به [[تفرقه]] منجر میگردد<ref>تبیان، ج۲، ص۵۷۵.</ref>. | ||
| خط ۴۴: | خط ۴۴: | ||
فی قوله تعالی: {{متن قرآن|ثُمَّ بَدَّلْنَا مَكَانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ}}، فرموده: مراد از {{متن قرآن|السَّيِّئَةِ}}، و {{متن قرآن|الْحَسَنَةَ}}، در این جا، شدت و [[سختی]] در [[زندگی]]، و وسعت روزی و [[گشایش]] در [[حیات]] است؛ بدین معنا که مراد از {{متن قرآن|السَّيِّئَةِ}}، آن چیزی است که صاحبش را [[اندوهگین]] و ناخوش مینماید، و مراد از حسنه، آن چیزی است که اثرش را بر صاحبش خوشایند و [[نیکو]] میسازد<ref>تبیان، ج۴، ص۴۵۷.</ref>. | فی قوله تعالی: {{متن قرآن|ثُمَّ بَدَّلْنَا مَكَانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ}}، فرموده: مراد از {{متن قرآن|السَّيِّئَةِ}}، و {{متن قرآن|الْحَسَنَةَ}}، در این جا، شدت و [[سختی]] در [[زندگی]]، و وسعت روزی و [[گشایش]] در [[حیات]] است؛ بدین معنا که مراد از {{متن قرآن|السَّيِّئَةِ}}، آن چیزی است که صاحبش را [[اندوهگین]] و ناخوش مینماید، و مراد از حسنه، آن چیزی است که اثرش را بر صاحبش خوشایند و [[نیکو]] میسازد<ref>تبیان، ج۴، ص۴۵۷.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ}}، فرموده: این خطاب از جانب [[خدای تعالی]] به پیامبرش است به این که هر [[زمان]] که به [[پیامبر]]{{صل}} و [[مؤمنین]] حسنهای میرسید؛ یعنی نعمتی از جانب خدای تعالی در [[پیروزی]] بر [[دشمنان]] و در به دست آمدن [[غنیمت]] بر آنان متجلی میشد، [[منافقان]] را اندوهگین و محزون میساخت<ref>تبیان، ج۴، ص۴۵۷.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ}}، فرموده: این خطاب از جانب [[خدای تعالی]] به پیامبرش است به این که هر [[زمان]] که به [[پیامبر]] {{صل}} و [[مؤمنین]] حسنهای میرسید؛ یعنی نعمتی از جانب خدای تعالی در [[پیروزی]] بر [[دشمنان]] و در به دست آمدن [[غنیمت]] بر آنان متجلی میشد، [[منافقان]] را اندوهگین و محزون میساخت<ref>تبیان، ج۴، ص۴۵۷.</ref>. | ||
همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ}}، فرموده: {{متن قرآن|السَّيِّئَةِ}}، [[خوی]] و طینتی است که نفس را اندوهگین و محزون میکند، {{متن قرآن|الْحَسَنَةَ}}، خوی و طینتی است که نفس را مسرور و شادمان میکند، و گاهی از آن دو، به [[معصیت]] و [[طاعت]] تعبیر شده است<ref>تبیان، ج۶، ص۲۲۱.</ref>. | همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ}}، فرموده: {{متن قرآن|السَّيِّئَةِ}}، [[خوی]] و طینتی است که نفس را اندوهگین و محزون میکند، {{متن قرآن|الْحَسَنَةَ}}، خوی و طینتی است که نفس را مسرور و شادمان میکند، و گاهی از آن دو، به [[معصیت]] و [[طاعت]] تعبیر شده است<ref>تبیان، ج۶، ص۲۲۱.</ref>. | ||
همین طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}، فرموده: یعنی البته، برای کسانی که در این [[دنیا]] کار [[نیکی]] انجام میدهند، سزای [[کار نیک]] آنان در دنیا، پیش از [[آخرت]]، نیکی و خیر است<ref>تبیان، ج۶، ص۳۷۶.</ref>. | همین طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}، فرموده: یعنی البته، برای کسانی که در این [[دنیا]] کار [[نیکی]] انجام میدهند، سزای [[کار نیک]] آنان در دنیا، پیش از [[آخرت]]، نیکی و خیر است<ref>تبیان، ج۶، ص۳۷۶.</ref>. | ||
| خط ۵۰: | خط ۵۰: | ||
فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ}}، هم فرموده و در این جا مراد از {{متن قرآن|السَّيِّئَةِ}} [[عقاب]] است، و آن را [[سیئه]] نامیدهاند؛ چون در آن [[آلام]] و ناراحتیهاست، و به این جهت که آن، سزای [[افعال]] [[زشت]] و [[ناپسند]] است. سیئه، آن [[خوی]] و طینتی است که صاحب آن، هنگامی که آن را مییابد، محزون و [[غمگین]] میگردد، و نیز سیئه، آن فعل زشت و ناپسندی است که انجام آن برای فاعلش مجاز نیست، و نقیض آن، حسنه است<ref>تبیان، ج۸، ص۹۰.</ref>. | فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ}}، هم فرموده و در این جا مراد از {{متن قرآن|السَّيِّئَةِ}} [[عقاب]] است، و آن را [[سیئه]] نامیدهاند؛ چون در آن [[آلام]] و ناراحتیهاست، و به این جهت که آن، سزای [[افعال]] [[زشت]] و [[ناپسند]] است. سیئه، آن [[خوی]] و طینتی است که صاحب آن، هنگامی که آن را مییابد، محزون و [[غمگین]] میگردد، و نیز سیئه، آن فعل زشت و ناپسندی است که انجام آن برای فاعلش مجاز نیست، و نقیض آن، حسنه است<ref>تبیان، ج۸، ص۹۰.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ}}، فرموده: یعنی به وسیله [[توبه]] نمودن، [[گناهان]] را دفع میکنند؛ زیرا [[خدای تعالی]] [[عذاب]] را با توبه کردن ساقط مینماید، و گفتهاند: معنایش این است که با [[کلام]] [[نیکو]] و دلنشین، سخن [[لغو]] و [[بیهوده]] [[کفار]] را دفع میکنند<ref>تبیان، ج۸، ص۱۴۴.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ}}، فرموده: یعنی به وسیله [[توبه]] نمودن، [[گناهان]] را دفع میکنند؛ زیرا [[خدای تعالی]] [[عذاب]] را با توبه کردن ساقط مینماید، و گفتهاند: معنایش این است که با [[کلام]] [[نیکو]] و دلنشین، سخن [[لغو]] و [[بیهوده]] [[کفار]] را دفع میکنند<ref>تبیان، ج۸، ص۱۴۴.</ref>. | ||
همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}، فرموده: یعنی [[پیروی]] نیکو در جمیع آنچه آن بزرگوار میفرماید و آنچه آن [[حضرت]] انجام میدهد، هر زمانی که مثل او انجام دادید، آن، نیکو خواهد بود، و مراد از آن، [[ترغیب]] به [[جهاد]] و [[صبر]] بر آن است در [[مصایب]] [[جنگها]] و [[تسلی دادن]] به آنان در آنچه از مصایب به آنان میرساند. البته، [[پیامبر]]{{صل}} در [[جنگ احد]] سر مبارکش نمایان بود و چهار دندان بین ثنایا و انیابش [[شکست]]، و عمویش، حضرت [[حمزه]] [[سیدالشهداء]]، کشته شد. پس پیروی نمودن از او در صبر و [[شکیبایی]] بر جمیع این مصایب، از جمله پیرویهای نیکوست، و این، دلالت است بر این که پیروی جمیع افعال پیامبر{{صل}}، نیکو و جایز است، مگر این که دلیلی خلاف آن اقامه گردد، و این، دلالت بر [[وجوب]] [[اقتدا]] به آن حضرت در جمیع افعالش ندارد، و البته، آن به [[دلیل]] دیگری معلوم میگردد. پس [[اسوه]]، حال صاحب آن است که غیرش او را در آنچه میگوید، پیروی کند. بنابراین، اسوه در [[انسان]] میباشد، و آن، [[الگو]] بودن ([[سرمشق]] بودن) برای غیر است. پس کسی که به نیکویی آن [[الگو]] و [[سرمشق]] را [[پیروی]] نماید، عمل و فعل او [[حسن]] است<ref>تبیان، ج۸، ص۲۹۷.</ref>. | همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}، فرموده: یعنی [[پیروی]] نیکو در جمیع آنچه آن بزرگوار میفرماید و آنچه آن [[حضرت]] انجام میدهد، هر زمانی که مثل او انجام دادید، آن، نیکو خواهد بود، و مراد از آن، [[ترغیب]] به [[جهاد]] و [[صبر]] بر آن است در [[مصایب]] [[جنگها]] و [[تسلی دادن]] به آنان در آنچه از مصایب به آنان میرساند. البته، [[پیامبر]] {{صل}} در [[جنگ احد]] سر مبارکش نمایان بود و چهار دندان بین ثنایا و انیابش [[شکست]]، و عمویش، حضرت [[حمزه]] [[سیدالشهداء]]، کشته شد. پس پیروی نمودن از او در صبر و [[شکیبایی]] بر جمیع این مصایب، از جمله پیرویهای نیکوست، و این، دلالت است بر این که پیروی جمیع افعال پیامبر {{صل}}، نیکو و جایز است، مگر این که دلیلی خلاف آن اقامه گردد، و این، دلالت بر [[وجوب]] [[اقتدا]] به آن حضرت در جمیع افعالش ندارد، و البته، آن به [[دلیل]] دیگری معلوم میگردد. پس [[اسوه]]، حال صاحب آن است که غیرش او را در آنچه میگوید، پیروی کند. بنابراین، اسوه در [[انسان]] میباشد، و آن، [[الگو]] بودن ([[سرمشق]] بودن) برای غیر است. پس کسی که به نیکویی آن [[الگو]] و [[سرمشق]] را [[پیروی]] نماید، عمل و فعل او [[حسن]] است<ref>تبیان، ج۸، ص۲۹۷.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}، فرموده: یعنی برای کسانی که کارهای نیکویی را انجام دهند، و به غیرشان نیکویی کنند، [[پاداش]] آنان بر این [[اعمال]] خیر در این [[دنیا]]، حسنه است؛ یعنی [[ستایش]] [[نیکو]]، [[یادآوری]] [[زیبا]] و [[پسندیده]] و [[مدح]] و [[شکر]] است. گفتهاند: صحت، [[سلامت]] و [[عافیت]] است<ref>تبیان، ج۹، ص۱۳.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}، فرموده: یعنی برای کسانی که کارهای نیکویی را انجام دهند، و به غیرشان نیکویی کنند، [[پاداش]] آنان بر این [[اعمال]] خیر در این [[دنیا]]، حسنه است؛ یعنی [[ستایش]] [[نیکو]]، [[یادآوری]] [[زیبا]] و [[پسندیده]] و [[مدح]] و [[شکر]] است. گفتهاند: صحت، [[سلامت]] و [[عافیت]] است<ref>تبیان، ج۹، ص۱۳.</ref>. | ||
| خط ۵۶: | خط ۵۶: | ||
همین طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}، فرموده: “اقتراف”، کسب کردن است؛ یعنی کسی که طاعتی را انجام دهد، ما برای او در آن [[طاعت]]، از لحاظ [[نیکی]] فزونی میدهیم؛ به این که در برابر آن طاعت، پاداش را برایش [[واجب]] میگردانیم<ref>تبیان، ج۹، ص۱۵۷.</ref>. | همین طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}، فرموده: “اقتراف”، کسب کردن است؛ یعنی کسی که طاعتی را انجام دهد، ما برای او در آن [[طاعت]]، از لحاظ [[نیکی]] فزونی میدهیم؛ به این که در برابر آن طاعت، پاداش را برایش [[واجب]] میگردانیم<ref>تبیان، ج۹، ص۱۵۷.</ref>. | ||
فی قوله تعالی: {{متن قرآن|قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ}} هم فرموده: خدای تعالی در حالی که [[مؤمنان]] را در [[برانگیختن]] برای ترک [[یاری]] و [[دوستی]] با [[کفار]]، و ترک جانبداری از [[جنایت]]، مخاطب قرار داده، فرموده: [[ابراهیم خلیل]] الرحمن{{ع}} برای شما الگو و [[رهبر]] نیکو میباشد<ref>تبیان، ج۹، ص۵۷۷.</ref>. | فی قوله تعالی: {{متن قرآن|قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ}} هم فرموده: خدای تعالی در حالی که [[مؤمنان]] را در [[برانگیختن]] برای ترک [[یاری]] و [[دوستی]] با [[کفار]]، و ترک جانبداری از [[جنایت]]، مخاطب قرار داده، فرموده: [[ابراهیم خلیل]] الرحمن {{ع}} برای شما الگو و [[رهبر]] نیکو میباشد<ref>تبیان، ج۹، ص۵۷۷.</ref>. | ||
شیخ [[ابی علی فضل بن حسن طبرسی]]، در [[مجمع البیان]] فی قوله تعالی: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً}}، فرموده: یعنی ای [[پروردگار]]! در دنیا، نعمتهای دنیا و در [[آخرت]] نعمتهای آخرت را به ما اعطا کن. از [[ابیعبدالله]]، [[امام صادق]]{{ع}}، [[روایت]] است که: آن، وسعت در [[رزق]] و معاش و [[حسن خلق]] در [[دنیا]]، و [[رضوان]] [[خدای تعالی]] و [[بهشت]] در [[آخرت]] است، و گفتهاند: [[علم]] و [[عبادت]] در دنیا و بهشت در آخرت است، و نیز گفتهاند: [[مال]] و [[ثروت]] در دنیا، و بهشت در آخرت است، و قولی هم بر آن است که زوجه صالحه در دنیا، و بهشت در آخرت است. از [[علی]]{{ع}} است که از [[پیامبر]]{{صل}} [[روایت]] شده که فرموده: {{متن حدیث|من أوتي قلبا شاكرا، و لسانا ذاكرا، و زوجة مؤمنة تعينه على أمر دنياه و آخرته، فقد أوتي في الدنيا حسنة و في الآخرة حسنة و وقي عذاب النار}}؛ یعنی به کسی که [[قلبی]] [[شکرگزار]]، زبانی مشغول به [[یاد خدا]] و همسری مؤمنه اعطا شود که او را در امر دنیا و آخرتش [[یاری]] کند، مسلماً در دنیا و آخرت به او حسنه اعطا شده و از [[عذاب]] [[آتش دوزخ]] [[حفظ]] شده است<ref>مجمع البیان، ج۲، ص۲۹۸.</ref>. | شیخ [[ابی علی فضل بن حسن طبرسی]]، در [[مجمع البیان]] فی قوله تعالی: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً}}، فرموده: یعنی ای [[پروردگار]]! در دنیا، نعمتهای دنیا و در [[آخرت]] نعمتهای آخرت را به ما اعطا کن. از [[ابیعبدالله]]، [[امام صادق]] {{ع}}، [[روایت]] است که: آن، وسعت در [[رزق]] و معاش و [[حسن خلق]] در [[دنیا]]، و [[رضوان]] [[خدای تعالی]] و [[بهشت]] در [[آخرت]] است، و گفتهاند: [[علم]] و [[عبادت]] در دنیا و بهشت در آخرت است، و نیز گفتهاند: [[مال]] و [[ثروت]] در دنیا، و بهشت در آخرت است، و قولی هم بر آن است که زوجه صالحه در دنیا، و بهشت در آخرت است. از [[علی]] {{ع}} است که از [[پیامبر]] {{صل}} [[روایت]] شده که فرموده: {{متن حدیث|من أوتي قلبا شاكرا، و لسانا ذاكرا، و زوجة مؤمنة تعينه على أمر دنياه و آخرته، فقد أوتي في الدنيا حسنة و في الآخرة حسنة و وقي عذاب النار}}؛ یعنی به کسی که [[قلبی]] [[شکرگزار]]، زبانی مشغول به [[یاد خدا]] و همسری مؤمنه اعطا شود که او را در امر دنیا و آخرتش [[یاری]] کند، مسلماً در دنیا و آخرت به او حسنه اعطا شده و از [[عذاب]] [[آتش دوزخ]] [[حفظ]] شده است<ref>مجمع البیان، ج۲، ص۲۹۸.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا}}، فرموده: یعنی ای [[مؤمنان]]! اگر بر شما نعمتی از قبیل: اُلفت با همدیگر، [[اجتماع]] کلمه و [[پیروزی بر دشمن]] از جانب خدای تعالی برسد، آنان محزون و [[غمگین]] میشوند، و اگر در [[برخورد با دشمن]] به واسطه [[اختلاف]] کلمه و آنچه منجر به [[تفرقه]] و جدایی میگردد، [[محنت]] و بلایی به شما برسد، آنان خوشحال میشوند<ref>مجمع البیان، ج۲، ص۴۹۴.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا}}، فرموده: یعنی ای [[مؤمنان]]! اگر بر شما نعمتی از قبیل: اُلفت با همدیگر، [[اجتماع]] کلمه و [[پیروزی بر دشمن]] از جانب خدای تعالی برسد، آنان محزون و [[غمگین]] میشوند، و اگر در [[برخورد با دشمن]] به واسطه [[اختلاف]] کلمه و آنچه منجر به [[تفرقه]] و جدایی میگردد، [[محنت]] و بلایی به شما برسد، آنان خوشحال میشوند<ref>مجمع البیان، ج۲، ص۴۹۴.</ref>. | ||
| خط ۶۶: | خط ۶۶: | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ}}، فرموده: این خطابی است از جانب خدای تعالی به پیامبرش، و معنایش این است که اگر نعمتی از جانب خدای تعالی و [[فتح]] و غنیمتی به تو برسد، [[منافقین]] محزون و غمگین میگردند، و اگر چنانچه سختی در معیشت، و [[رنج]] و [[مصیبت]] و آفت در نفس و [[مال]]، به تو برسد، آنان میگویند، ما دوری کردن از چنین مصیبتهایی را با نشستن در سر جای خود از قبل از این مصیبت، [[اختیار]] کردیم؛ بدین معنا که امر خودمان را از مواضع [[هلاکت]] فرا گرفتیم، پس از آنچه آنان در آن واقع شدند، سالم ماندیم<ref>مجمع البیان، ج۵، ص۳۷.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ}}، فرموده: این خطابی است از جانب خدای تعالی به پیامبرش، و معنایش این است که اگر نعمتی از جانب خدای تعالی و [[فتح]] و غنیمتی به تو برسد، [[منافقین]] محزون و غمگین میگردند، و اگر چنانچه سختی در معیشت، و [[رنج]] و [[مصیبت]] و آفت در نفس و [[مال]]، به تو برسد، آنان میگویند، ما دوری کردن از چنین مصیبتهایی را با نشستن در سر جای خود از قبل از این مصیبت، [[اختیار]] کردیم؛ بدین معنا که امر خودمان را از مواضع [[هلاکت]] فرا گرفتیم، پس از آنچه آنان در آن واقع شدند، سالم ماندیم<ref>مجمع البیان، ج۵، ص۳۷.</ref>. | ||
همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلَى ظُلْمِهِمْ وَإِنَّ رَبَّكَ لَشَدِيدُ الْعِقَابِ}}، فرموده: و ای [[پیامبر]]{{صل}}! این [[مشرکین]] پیش از [[رحمت]] در [[عذاب]]؛ یعنی [[کیفری]] که به آنان [[وعده]] داده شده، از تو درخواست [[شتاب]] و [[عجله]] میکنند؛ یعنی درخواست [[تعجیل]] دارند به آن کیفری که در صورت [[تکذیب]] به آنان وعده داده شده، پیش از ثوابی که در صورت [[ایمان آوردن]] به آنان وعده داده شده، و این، هنگامی است که گفتند: {{متن قرآن|فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ}}<ref>«بر ما از آسمان سنگ ببار یا بر (سر) ما عذابی دردناک بیاور» سوره انفال، آیه ۳۲.</ref>، و گفتهاند: از تو درخواست تعجیل میکنند به عذابی که به آنان وعده داده شده، پیش از آنکه از روی [[احسان]]، مهلت یابند. البته، برای کسی که عذاب بر او [[واجب]] است، مهلت دادن به او، احسان است، مانند مهلت دادن به کسی تا واجب و قرضش را ادا نماید، و آن را [[سیئه]] نامیدند؛ چون جزای سیئه است. {{متن قرآن|وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ}}<ref>«در حالی که (بر کافران) پیش از آنان کیفرها رفته است» سوره رعد، آیه ۶.</ref>؛ یعنی گذشت پیش از آنها کیفرهایی که بر وجه [[عبرت]] واقع گردید، و آن حوادثی بود که در [[زمین]] و [[آسمان]] بر آنان ([[اقوام]] پیشین) وارد آمد، نظیر: [[مسخ]] شدن، [[فرورفتن]] در زمین و [[غرق]] شدن در آب، و روش اینها هم طریقه همانهاست، پس چگونه بر [[طلب]] تعجیل در عذاب [[جسارت]] نشان میدهند؟<ref>مجمع البیان، ج۶، ص۲۷۸.</ref>. | همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلَى ظُلْمِهِمْ وَإِنَّ رَبَّكَ لَشَدِيدُ الْعِقَابِ}}، فرموده: و ای [[پیامبر]] {{صل}}! این [[مشرکین]] پیش از [[رحمت]] در [[عذاب]]؛ یعنی [[کیفری]] که به آنان [[وعده]] داده شده، از تو درخواست [[شتاب]] و [[عجله]] میکنند؛ یعنی درخواست [[تعجیل]] دارند به آن کیفری که در صورت [[تکذیب]] به آنان وعده داده شده، پیش از ثوابی که در صورت [[ایمان آوردن]] به آنان وعده داده شده، و این، هنگامی است که گفتند: {{متن قرآن|فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ}}<ref>«بر ما از آسمان سنگ ببار یا بر (سر) ما عذابی دردناک بیاور» سوره انفال، آیه ۳۲.</ref>، و گفتهاند: از تو درخواست تعجیل میکنند به عذابی که به آنان وعده داده شده، پیش از آنکه از روی [[احسان]]، مهلت یابند. البته، برای کسی که عذاب بر او [[واجب]] است، مهلت دادن به او، احسان است، مانند مهلت دادن به کسی تا واجب و قرضش را ادا نماید، و آن را [[سیئه]] نامیدند؛ چون جزای سیئه است. {{متن قرآن|وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ}}<ref>«در حالی که (بر کافران) پیش از آنان کیفرها رفته است» سوره رعد، آیه ۶.</ref>؛ یعنی گذشت پیش از آنها کیفرهایی که بر وجه [[عبرت]] واقع گردید، و آن حوادثی بود که در [[زمین]] و [[آسمان]] بر آنان ([[اقوام]] پیشین) وارد آمد، نظیر: [[مسخ]] شدن، [[فرورفتن]] در زمین و [[غرق]] شدن در آب، و روش اینها هم طریقه همانهاست، پس چگونه بر [[طلب]] تعجیل در عذاب [[جسارت]] نشان میدهند؟<ref>مجمع البیان، ج۶، ص۲۷۸.</ref>. | ||
همینطور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ}}، فرموده: و جایز است که این، ابتدای [[کلام]] از جانب [[خدای تعالی]] باشد. معنایش این است که [[پاداش]] [[محسنین]] در این [[دنیا]] حسنه است، و آن، [[ستایش]] و [[مدح]] بر السنه [[مؤمنان]]، و [[هدایت]] و [[توفیق]] برای [[احسان]] است. {{متن قرآن|وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ}}؛ یعنی و آنچه از [[پاداش نیک]] در [[آخرت]] به آنان میرسد بهتر از آن چیزی است که در [[دنیا]] به آنان میرسد. جایز است که جمیع آن، از [[کلام]] [[متقین]] باشد. گفتهاند که هر دو وجه میتواند باشد<ref>مجمع البیان، ج۶، ص۳۵۸.</ref>. | همینطور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ}}، فرموده: و جایز است که این، ابتدای [[کلام]] از جانب [[خدای تعالی]] باشد. معنایش این است که [[پاداش]] [[محسنین]] در این [[دنیا]] حسنه است، و آن، [[ستایش]] و [[مدح]] بر السنه [[مؤمنان]]، و [[هدایت]] و [[توفیق]] برای [[احسان]] است. {{متن قرآن|وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ}}؛ یعنی و آنچه از [[پاداش نیک]] در [[آخرت]] به آنان میرسد بهتر از آن چیزی است که در [[دنیا]] به آنان میرسد. جایز است که جمیع آن، از [[کلام]] [[متقین]] باشد. گفتهاند که هر دو وجه میتواند باشد<ref>مجمع البیان، ج۶، ص۳۵۸.</ref>. | ||
فی قوله تعالی: {{متن قرآن|قَالَ يَا قَوْمِ لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ}} هم فرموده: [[صالح]] [[نبی]]{{ع}} برای آن دسته کاذب [[کافر]] گفت: ای [[قوم]] من! برای چه درخواست [[تعجیل]] در [[عذاب]] میکنید، پیش از این که [[رحمت]] نازل گردد؛ یعنی چرا گفتید: اگر آنچه را برای ما آوردی، [[حق]] است، پس عذاب بر ما بیاید، و عذاب، سینه نامیده شده، چون در آن، [[آلام]] و [[رنج]] است، و بدان جهت که آن، [[کیفر]] بر [[سیئه]] است، و آن، خصلتی است که صاحبش، محزون گردد<ref>مجمع البیان، ج۷، ص۲۲۶.</ref>. | فی قوله تعالی: {{متن قرآن|قَالَ يَا قَوْمِ لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ}} هم فرموده: [[صالح]] [[نبی]] {{ع}} برای آن دسته کاذب [[کافر]] گفت: ای [[قوم]] من! برای چه درخواست [[تعجیل]] در [[عذاب]] میکنید، پیش از این که [[رحمت]] نازل گردد؛ یعنی چرا گفتید: اگر آنچه را برای ما آوردی، [[حق]] است، پس عذاب بر ما بیاید، و عذاب، سینه نامیده شده، چون در آن، [[آلام]] و [[رنج]] است، و بدان جهت که آن، [[کیفر]] بر [[سیئه]] است، و آن، خصلتی است که صاحبش، محزون گردد<ref>مجمع البیان، ج۷، ص۲۲۶.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ}}، فرموده: یعنی با [[کلامی]] خوش و [[نیکو]]، سخن [[زشتی]] را که از [[کافران]] میشنوند، دفع میکنند، و گفتهاند: یعنی با معروف منکر را دفع میکنند، و گفتهاند: با [[حلم]]، [[جهل]] را دفع میکنند؛ به این معنا که با [[نرمی]] و [[مدارا با مردم]]، [[آزار]] و [[اذیت]] آنان را از خودشان دفع میکنند، و مثل این معنا از [[ابیعبدالله]]، [[امام صادق]]{{ع}}، [[روایت]] شده<ref>مجمع البیان، ج۷، ص۲۵۸.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ}}، فرموده: یعنی با [[کلامی]] خوش و [[نیکو]]، سخن [[زشتی]] را که از [[کافران]] میشنوند، دفع میکنند، و گفتهاند: یعنی با معروف منکر را دفع میکنند، و گفتهاند: با [[حلم]]، [[جهل]] را دفع میکنند؛ به این معنا که با [[نرمی]] و [[مدارا با مردم]]، [[آزار]] و [[اذیت]] آنان را از خودشان دفع میکنند، و مثل این معنا از [[ابیعبدالله]]، [[امام صادق]] {{ع}}، [[روایت]] شده<ref>مجمع البیان، ج۷، ص۲۵۸.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}، فرموده: ای معاشر [[مکلفین]]! [[پیامبر خدا]]{{صل}} برای شما [[مقتدا]] و [[رهبر]] صالحی است؛ به این معنا که برای شماست که [[پیامبر]]{{صل}} را [[پیروی]] و [[متابعت]] کنید؛ چنان که در [[یاری]] نمودن به او و در [[صبر]] و [[خویشتنداری]] کردن در جبهههای [[جنگ]]، از او پیروی کردید، همان کاری که آن بزرگوار در [[جنگ احد]]، هنگامی که دندانهای بین ثنایا و انیابش [[شکست]] و ابروهایش شکافت و عمویش کشته شد، انجام داد، بعد او با همه [[مصایب]] خودش، شما را [[یاری]] کرد. پس [[آگاه]] باشید که مثل آنچه آن بزرگوار انجام داد، شما هم انجام بدهید<ref>مجمع البیان، ج۸، ص۳۴۹.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}، فرموده: ای معاشر [[مکلفین]]! [[پیامبر خدا]] {{صل}} برای شما [[مقتدا]] و [[رهبر]] صالحی است؛ به این معنا که برای شماست که [[پیامبر]] {{صل}} را [[پیروی]] و [[متابعت]] کنید؛ چنان که در [[یاری]] نمودن به او و در [[صبر]] و [[خویشتنداری]] کردن در جبهههای [[جنگ]]، از او پیروی کردید، همان کاری که آن بزرگوار در [[جنگ احد]]، هنگامی که دندانهای بین ثنایا و انیابش [[شکست]] و ابروهایش شکافت و عمویش کشته شد، انجام داد، بعد او با همه [[مصایب]] خودش، شما را [[یاری]] کرد. پس [[آگاه]] باشید که مثل آنچه آن بزرگوار انجام داد، شما هم انجام بدهید<ref>مجمع البیان، ج۸، ص۳۴۹.</ref>. | ||
همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}، فرموده: یعنی آن کسانی که [[اعمال]] [[نیکو]] انجام داده و به غیر خودشان [[نیکی]] نمودهاند، در این [[دنیا]] برای آنان حسنه است؛ یعنی [[تمجید]] و [[ستایش]]، خوبی و یاد و نامی نیکو، [[مدح]] و [[شکر]]، و [[صحت و سلامت]] است، و گفتهاند: معنایش این است که برای کسانی که عمل نیکو در این دنیا انجام دادهاند، [[پاداش]] نیکو در [[آخرت]] است، و آن، جاویدان بودن در [[بهشت]] است<ref>مجمع البیان، ج۸، ص۴۹۲.</ref>. | همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}، فرموده: یعنی آن کسانی که [[اعمال]] [[نیکو]] انجام داده و به غیر خودشان [[نیکی]] نمودهاند، در این [[دنیا]] برای آنان حسنه است؛ یعنی [[تمجید]] و [[ستایش]]، خوبی و یاد و نامی نیکو، [[مدح]] و [[شکر]]، و [[صحت و سلامت]] است، و گفتهاند: معنایش این است که برای کسانی که عمل نیکو در این دنیا انجام دادهاند، [[پاداش]] نیکو در [[آخرت]] است، و آن، جاویدان بودن در [[بهشت]] است<ref>مجمع البیان، ج۸، ص۴۹۲.</ref>. | ||
همین طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}، فرموده: در معنای آن گفتهاند: یعنی [[ملت]] حسنه که آن [[اسلام]] است، با ملت [[سیئه]] که آن [[کفر]] است، با هم برابر نیستند، و گفتهاند: اعمال حسنه و نیکو و اعمال قبیحه و [[زشت]] با هم برابر نیستند، و گفتهاند: [[خصلت]] حسنه (یعنی [[خلق و خوی]] نیکو)، با خصلت سیئه (یعنی خلق و خوی [[ناپسند]]) با هم برابر نیستند؛ بدین معنا [[صبر]] و [[غضب]]، [[حلم]] و [[جهل]]، [[نرمی]] کردن و [[خشونت]] نمودن، و [[عفو و گذشت]]، با [[بدی]] کردن و [[سختگیری]] نمودن با هم مساوی نیستند. فی قوله: {{متن قرآن|ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}، [[خدای تعالی]] [[پیامبر]]{{صل}} را مخاطب قرار داد و فرمود: با حقی که بر تو هست، [[باطل]] آنان را دفع کن، و با حلم خودت، جهل آنان را مرتفع کن، و با [[عفو]] و گذشتت، بدیهای آنان را برطرف ساز. از [[ابیعبدالله]]، [[امام صادق]]{{ع}}، [[روایت]] شده که فرموده: {{متن حدیث|إِنَّ الْحَسَنَةَ التَّقِيَّةُ وَ السَّيِّئَةُ الْإِذَاعَةُ}}؛ یعنی همانا حسنه [[حفظ]] حیثیت و آبروی [[مردم]] است و آن، [[تقیه]] میباشد؛ زیرا با تقیه، آبروی مردم حفظ میشود، و نیز آنچه حفظ آن از لحاظ [[عقل]] و [[شرع]] مورد [[تأیید]] است، تحقق میپذیرد، و {{متن حدیث|السَّيِّئَةُ الْإِذَاعَةُ}}؛ یعنی منتشر کردن و اشاعه دادن است؛ به این معنا که آنچه از لحاظ [[عقل]] و [[شرع]]، [[ناپسند]] است، با [[سیئه]] افشا میگردد<ref>مجمع البیان، ج۹، ص۱۳.</ref>. | همین طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}، فرموده: در معنای آن گفتهاند: یعنی [[ملت]] حسنه که آن [[اسلام]] است، با ملت [[سیئه]] که آن [[کفر]] است، با هم برابر نیستند، و گفتهاند: اعمال حسنه و نیکو و اعمال قبیحه و [[زشت]] با هم برابر نیستند، و گفتهاند: [[خصلت]] حسنه (یعنی [[خلق و خوی]] نیکو)، با خصلت سیئه (یعنی خلق و خوی [[ناپسند]]) با هم برابر نیستند؛ بدین معنا [[صبر]] و [[غضب]]، [[حلم]] و [[جهل]]، [[نرمی]] کردن و [[خشونت]] نمودن، و [[عفو و گذشت]]، با [[بدی]] کردن و [[سختگیری]] نمودن با هم مساوی نیستند. فی قوله: {{متن قرآن|ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}، [[خدای تعالی]] [[پیامبر]] {{صل}} را مخاطب قرار داد و فرمود: با حقی که بر تو هست، [[باطل]] آنان را دفع کن، و با حلم خودت، جهل آنان را مرتفع کن، و با [[عفو]] و گذشتت، بدیهای آنان را برطرف ساز. از [[ابیعبدالله]]، [[امام صادق]] {{ع}}، [[روایت]] شده که فرموده: {{متن حدیث|إِنَّ الْحَسَنَةَ التَّقِيَّةُ وَ السَّيِّئَةُ الْإِذَاعَةُ}}؛ یعنی همانا حسنه [[حفظ]] حیثیت و آبروی [[مردم]] است و آن، [[تقیه]] میباشد؛ زیرا با تقیه، آبروی مردم حفظ میشود، و نیز آنچه حفظ آن از لحاظ [[عقل]] و [[شرع]] مورد [[تأیید]] است، تحقق میپذیرد، و {{متن حدیث|السَّيِّئَةُ الْإِذَاعَةُ}}؛ یعنی منتشر کردن و اشاعه دادن است؛ به این معنا که آنچه از لحاظ [[عقل]] و [[شرع]]، [[ناپسند]] است، با [[سیئه]] افشا میگردد<ref>مجمع البیان، ج۹، ص۱۳.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|ذَلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ}}، فرموده: هر کس طاعتی را انجام دهد، در آن [[طاعت]] برایش [[نیکی]] را افزایش میدهیم؛ به این صورت که برای او [[ثواب]] و [[پاداش نیک]] [[واجب]] میگردد. [[ابوحمزه ثمالی]] از [[سدی]] [[نقل]] کرده که او گفت: البته، اقتراف حسنه، [[مودت]] [[آل محمد]]{{صل}} است، و [[روایت]] صحیح از [[حسن بن علی]]{{ع}} است که ایشان [[مردم]] را مخاطب قرار داد و در سخنرانیاش فرمود: {{متن حدیث|إِنَّا مِنْ أَهْلِ بَيْتٍ افْتَرَضَ اللَّهُ مَوَدَّتَهُمْ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ حَيْثُ يَقُولُ {{متن قرآن|لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}<ref>«برای این (رسالت) از شما مزدی نمیخواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را و هر کس کاری نیک انجام دهد برای او در آن پاداشی نیک بیفزاییم» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref> فَاقْتِرَافُ الْحَسَنَةِ مَوَدَّتَنَا أَهْلَ الْبَيْتِ}}؛ یعنی من از اهلبیتی هستم که [[خدای تعالی]] مودت آنان را بر هر [[مسلمانی]] واجب نمود، پس فرمود: {{متن قرآن|لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}، پس اقتراف حسنه، مودت ما [[اهل بیت]] است. [[اسماعیل بن عبدالخالق]] از ابیعبداللہ، [[امام صادق]]{{ع}}، روایت کرده که فرمود: {{متن حدیث|إِنَّهَا نَزَلَتْ فِينَا أَهْلَ الْبَيْتِ أَصْحَابَ الْكِسَاءِ}}؛ یعنی البته، آن [[آیه]] درباره ما اهل بیت، [[اصحاب کساء]]، نازل گردید<ref>مجمع البیان، ج۹، ص۲۹.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|ذَلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ}}، فرموده: هر کس طاعتی را انجام دهد، در آن [[طاعت]] برایش [[نیکی]] را افزایش میدهیم؛ به این صورت که برای او [[ثواب]] و [[پاداش نیک]] [[واجب]] میگردد. [[ابوحمزه ثمالی]] از [[سدی]] [[نقل]] کرده که او گفت: البته، اقتراف حسنه، [[مودت]] [[آل محمد]] {{صل}} است، و [[روایت]] صحیح از [[حسن بن علی]] {{ع}} است که ایشان [[مردم]] را مخاطب قرار داد و در سخنرانیاش فرمود: {{متن حدیث|إِنَّا مِنْ أَهْلِ بَيْتٍ افْتَرَضَ اللَّهُ مَوَدَّتَهُمْ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ حَيْثُ يَقُولُ {{متن قرآن|لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}<ref>«برای این (رسالت) از شما مزدی نمیخواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را و هر کس کاری نیک انجام دهد برای او در آن پاداشی نیک بیفزاییم» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref> فَاقْتِرَافُ الْحَسَنَةِ مَوَدَّتَنَا أَهْلَ الْبَيْتِ}}؛ یعنی من از اهلبیتی هستم که [[خدای تعالی]] مودت آنان را بر هر [[مسلمانی]] واجب نمود، پس فرمود: {{متن قرآن|لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}، پس اقتراف حسنه، مودت ما [[اهل بیت]] است. [[اسماعیل بن عبدالخالق]] از ابیعبداللہ، [[امام صادق]] {{ع}}، روایت کرده که فرمود: {{متن حدیث|إِنَّهَا نَزَلَتْ فِينَا أَهْلَ الْبَيْتِ أَصْحَابَ الْكِسَاءِ}}؛ یعنی البته، آن [[آیه]] درباره ما اهل بیت، [[اصحاب کساء]]، نازل گردید<ref>مجمع البیان، ج۹، ص۲۹.</ref>. | ||
همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ}}، فرموده: در ترک [[دوستی]] با [[کفار]] خدای تعالی فرمود: به [[درستی]] برای شما در روش [[ابراهیم خلیل]] [[الله]]{{ع}} و نیز آن کسانی که [[ایمان]] به او آورده و از او [[تبعیت]] میکردند، و گفتهاند: از [[پیامبران]]{{عم}} [[پیروی]] کردن و تبعیت نمودن، روش نیکویی است<ref>مجمع البیان، ج۹، ص۲۷۰.</ref>. | همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ}}، فرموده: در ترک [[دوستی]] با [[کفار]] خدای تعالی فرمود: به [[درستی]] برای شما در روش [[ابراهیم خلیل]] [[الله]] {{ع}} و نیز آن کسانی که [[ایمان]] به او آورده و از او [[تبعیت]] میکردند، و گفتهاند: از [[پیامبران]] {{عم}} [[پیروی]] کردن و تبعیت نمودن، روش نیکویی است<ref>مجمع البیان، ج۹، ص۲۷۰.</ref>. | ||
[[ابوالقاسم جارالله محمود بن عمر زمخشری خوارزمی]]، در [[تفسیر کشاف]]، فی قوله تعالی: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً}}، فرموده: حسنتان، آن چیزی است که افراد [[صالح]] آن را در [[دنیا]] [[طلب]] میکنند از صحت [[بدن]] و روزی به اندازه [[حاجت]] و [[توفیق]] در خیر، و در [[آخرت]]، خواسته آنان، [[ثواب]] و [[پاداش نیک]] است<ref>کشاف، ج۱، ص۳۵۰.</ref>. | [[ابوالقاسم جارالله محمود بن عمر زمخشری خوارزمی]]، در [[تفسیر کشاف]]، فی قوله تعالی: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً}}، فرموده: حسنتان، آن چیزی است که افراد [[صالح]] آن را در [[دنیا]] [[طلب]] میکنند از صحت [[بدن]] و روزی به اندازه [[حاجت]] و [[توفیق]] در خیر، و در [[آخرت]]، خواسته آنان، [[ثواب]] و [[پاداش نیک]] است<ref>کشاف، ج۱، ص۳۵۰.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا}}، فرموده: حسنه، فراخی در [[زندگی]]، فراوانی در [[نعمت]]، و [[نصرت]] و [[غنیمت]] و نظیر آنهاست و [[سیئه]]، چیزهایی ضد آنهاست<ref>کشاف، ج۱، ص۴۵۹.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا}}، فرموده: حسنه، فراخی در [[زندگی]]، فراوانی در [[نعمت]]، و [[نصرت]] و [[غنیمت]] و نظیر آنهاست و [[سیئه]]، چیزهایی ضد آنهاست<ref>کشاف، ج۱، ص۴۵۹.</ref>. | ||
| خط ۸۹: | خط ۸۹: | ||
همینطور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ}}، فرموده: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ}} در برخی از [[جنگها]]، {{متن قرآن|حَسَنَةٌ}}، [[پیروزی]] و تحصیل [[غنیمت]]. {{متن قرآن|تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ}}، [[خواری]] و [[مصیبت]] و [[سختی]] در بعضی از آن [[غزوات]]، مانند آنچه در [[جنگ احد]] اتفاق افتاد که [[انحراف]] آنان از تو موجب [[خوشحالی]] آنان گردید، {{متن قرآن|يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ}}؛ یعنی امرمان که ما بدان موسوم هستیم، از [[ترس]]، [[بیداری]] و عمل از روی مآلاندیشی، {{متن قرآن|مِنْ قَبْلُ}}، پیش از زمانی است که واقع شود<ref>کشاف، ج۲، ص۱۹۴.</ref>. | همینطور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ}}، فرموده: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ}} در برخی از [[جنگها]]، {{متن قرآن|حَسَنَةٌ}}، [[پیروزی]] و تحصیل [[غنیمت]]. {{متن قرآن|تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ}}، [[خواری]] و [[مصیبت]] و [[سختی]] در بعضی از آن [[غزوات]]، مانند آنچه در [[جنگ احد]] اتفاق افتاد که [[انحراف]] آنان از تو موجب [[خوشحالی]] آنان گردید، {{متن قرآن|يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ}}؛ یعنی امرمان که ما بدان موسوم هستیم، از [[ترس]]، [[بیداری]] و عمل از روی مآلاندیشی، {{متن قرآن|مِنْ قَبْلُ}}، پیش از زمانی است که واقع شود<ref>کشاف، ج۲، ص۱۹۴.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلَى ظُلْمِهِمْ وَإِنَّ رَبَّكَ لَشَدِيدُ الْعِقَابِ}}، فرموده: {{متن قرآن|بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ}}، به [[بیماری]] پیش از [[سلامتی]]، و [[احسان]] به آنان، به واسطه [[امهال]] است، و آن به این جهت است که از [[پیامبر خدا]]{{صل}} خواستند که بر آنان [[عذاب]] بیاید، و این خواسته، استهزایی در پاسخ به [[انذار]] او بود<ref>کشاف، ج۲، ص۳۴۹.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلَى ظُلْمِهِمْ وَإِنَّ رَبَّكَ لَشَدِيدُ الْعِقَابِ}}، فرموده: {{متن قرآن|بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ}}، به [[بیماری]] پیش از [[سلامتی]]، و [[احسان]] به آنان، به واسطه [[امهال]] است، و آن به این جهت است که از [[پیامبر خدا]] {{صل}} خواستند که بر آنان [[عذاب]] بیاید، و این خواسته، استهزایی در پاسخ به [[انذار]] او بود<ref>کشاف، ج۲، ص۳۴۹.</ref>. | ||
همچنین فی قوله تعالی:{{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ وَلَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِينَ}}، فرموده: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا}} و آنچه بعد از آن است، بدل از {{متن قرآن|خَيْرًا}}است، که حکایت: قول {{متن قرآن|لِلَّذِينَ اتَّقَوْا}} میباشد، و جایز است [[کلامی]] آغاز شده (مستقل) باشد. {{متن قرآن|حَسَنَةٌ}}، [[پاداش]] در دنیاست به واسطه احسان آنان، و برای ایشان در [[آخرت]]، چیزی بهتر از آن هست، مانند قوله: {{متن قرآن|فَآتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الْآخِرَةِ}}<ref>«پس خداوند به آنان پاداش این جهان و پاداش نیک جهان واپسین را بخشید و خداوند نیکوکاران را دوست میدارد» سوره آل عمران، آیه ۱۴۸.</ref><ref>کشاف، ج۲، ص۴۰۷.</ref>. | همچنین فی قوله تعالی:{{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ وَلَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِينَ}}، فرموده: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا}} و آنچه بعد از آن است، بدل از {{متن قرآن|خَيْرًا}}است، که حکایت: قول {{متن قرآن|لِلَّذِينَ اتَّقَوْا}} میباشد، و جایز است [[کلامی]] آغاز شده (مستقل) باشد. {{متن قرآن|حَسَنَةٌ}}، [[پاداش]] در دنیاست به واسطه احسان آنان، و برای ایشان در [[آخرت]]، چیزی بهتر از آن هست، مانند قوله: {{متن قرآن|فَآتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الْآخِرَةِ}}<ref>«پس خداوند به آنان پاداش این جهان و پاداش نیک جهان واپسین را بخشید و خداوند نیکوکاران را دوست میدارد» سوره آل عمران، آیه ۱۴۸.</ref><ref>کشاف، ج۲، ص۴۰۷.</ref>. | ||
همینطور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|قَالَ يَا قَوْمِ لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ}}، فرموده: اگر بگویی: درخواست [[تعجیل]] آنان به [[بدی]] پیش از [[نیکی]]، چه معنایی دارد؟، و البته، آن هنگامی میباشد که [[انتظار]] رود که یکی پیش از دیگری واقع شود. گویم: به سبب [[جهل]] و نادانیشان. البته، میگفتند: عقوبتی را که [[حضرت صالح|صالح]]{{ع}} از آن سخن میگفت، اگر بنا بر گمانش واقع شود، در آن حال، [[توبه]] و [[استغفار]] میکنیم، در حالی که فرض ما این است که در آن موقع، توبه قبول میشود، و اگر هم عقوبتی واقع نشود، پس ما بر همین حال که هستیم، خواهیم بود. پس صالح{{ع}} آنان را بر حسب قول و [[اعتقاد]] شان مورد خطاب قرار داد<ref>کشاف، ج۳، ص۱۵۱.</ref>. | همینطور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|قَالَ يَا قَوْمِ لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ}}، فرموده: اگر بگویی: درخواست [[تعجیل]] آنان به [[بدی]] پیش از [[نیکی]]، چه معنایی دارد؟، و البته، آن هنگامی میباشد که [[انتظار]] رود که یکی پیش از دیگری واقع شود. گویم: به سبب [[جهل]] و نادانیشان. البته، میگفتند: عقوبتی را که [[حضرت صالح|صالح]] {{ع}} از آن سخن میگفت، اگر بنا بر گمانش واقع شود، در آن حال، [[توبه]] و [[استغفار]] میکنیم، در حالی که فرض ما این است که در آن موقع، توبه قبول میشود، و اگر هم عقوبتی واقع نشود، پس ما بر همین حال که هستیم، خواهیم بود. پس صالح {{ع}} آنان را بر حسب قول و [[اعتقاد]] شان مورد خطاب قرار داد<ref>کشاف، ج۳، ص۱۵۱.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ}}، فرموده: {{متن قرآن|بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ}}: به وسیله [[طاعت]]، [[معصیت]] قبلی را، و به وسیله [[حلم]]، [[آزار]] و [[اذیت]] را<ref>کشاف، ج۳، ص۱۸۵.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ}}، فرموده: {{متن قرآن|بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ}}: به وسیله [[طاعت]]، [[معصیت]] قبلی را، و به وسیله [[حلم]]، [[آزار]] و [[اذیت]] را<ref>کشاف، ج۳، ص۱۸۵.</ref>. | ||
فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}} هم فرموده: بر شماست که با [[پیامبر خدا]]{{صل}} [[همکاری]] نمایید، پس او را [[یاری]] کنید و با او [[ثابت]] و [[پایدار]] بمانید؛ هم چنان که از او در [[صبر]] و [[شکیبایی]] در [[جهاد]] و [[ثبات]] و [[پایداری]] در جبهههای [[جنگ]] [[پیروی]] کردند تا این که در [[جنگ احد]] دندانهای پیشین او [[شکست]] و پیشانیاش زخم بر داشت. پس اگر بگویی: [[حقیقت]] قوله: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}} چیست؟ گویم: در آن، دو وجه است: یکی این که: او فی نفسه [[رهبر]] و اسوهای پیشوای [[نیکو]] است؛ یعنی پیروی شونده، و او مورد [[تأسی]] است؛ یعنی آن کس که به او [[اقتدا]] شود. دوم این که: در او خصلتی است که از [[حق]] آن این میباشد که [[اسوه]] قرار گیرد و [[تبعیت]] شود<ref>کشاف، ج۳، ص۲۵۶.</ref>. | فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}} هم فرموده: بر شماست که با [[پیامبر خدا]] {{صل}} [[همکاری]] نمایید، پس او را [[یاری]] کنید و با او [[ثابت]] و [[پایدار]] بمانید؛ هم چنان که از او در [[صبر]] و [[شکیبایی]] در [[جهاد]] و [[ثبات]] و [[پایداری]] در جبهههای [[جنگ]] [[پیروی]] کردند تا این که در [[جنگ احد]] دندانهای پیشین او [[شکست]] و پیشانیاش زخم بر داشت. پس اگر بگویی: [[حقیقت]] قوله: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}} چیست؟ گویم: در آن، دو وجه است: یکی این که: او فی نفسه [[رهبر]] و اسوهای پیشوای [[نیکو]] است؛ یعنی پیروی شونده، و او مورد [[تأسی]] است؛ یعنی آن کس که به او [[اقتدا]] شود. دوم این که: در او خصلتی است که از [[حق]] آن این میباشد که [[اسوه]] قرار گیرد و [[تبعیت]] شود<ref>کشاف، ج۳، ص۲۵۶.</ref>. | ||
همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ}}، فرموده: {{متن قرآن|هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}، متعلق به {{متن قرآن|أَحْسَنُوا}} است، و معنایش این است که آن کسانی که در این [[دنیا]]، نیکویی میکردند، برای آنان در [[آخرت]] حسنه است، که آن داخل شدن در [[بهشت]] است؛ یعنی حسنهای که اصل و منتهای آن، غیر قابل [[وصف]] است<ref>کشاف، ج۳، ص۳۹۰- ۳۹۱.</ref>. | همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ}}، فرموده: {{متن قرآن|هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}، متعلق به {{متن قرآن|أَحْسَنُوا}} است، و معنایش این است که آن کسانی که در این [[دنیا]]، نیکویی میکردند، برای آنان در [[آخرت]] حسنه است، که آن داخل شدن در [[بهشت]] است؛ یعنی حسنهای که اصل و منتهای آن، غیر قابل [[وصف]] است<ref>کشاف، ج۳، ص۳۹۰- ۳۹۱.</ref>. | ||
همین طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}} فرموده: یعنی خوبی و [[بدی]] فینفسه دو چیز از هم متفاوتند، پس با به کار گرفتن آن نیکویی که در [[مقام]] [[تعارض]] بین دو نیکویی، بهتر است، بدان دفع کن آن بدی را که از برخی از دشمنانت نسبت به تو وارد میگردد<ref>کشاف، ج۳، ص۴۵۳.</ref>. | همین طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}} فرموده: یعنی خوبی و [[بدی]] فینفسه دو چیز از هم متفاوتند، پس با به کار گرفتن آن نیکویی که در [[مقام]] [[تعارض]] بین دو نیکویی، بهتر است، بدان دفع کن آن بدی را که از برخی از دشمنانت نسبت به تو وارد میگردد<ref>کشاف، ج۳، ص۴۵۳.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}، فرموده: {{متن قرآن|وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً}}، از [[سدی]] است که اکتساب و تحصیل حسنه، [[مودت]] [[آل]] [[رسول الله]]{{صل}} است، و {{متن قرآن|نَزِدْ}}، “یزد” قرائت شده؛ یعنی “یزد الله”، و زیادی [[حسن]] آن از ناحیه [[خدای متعال]]، مضاعف نمودن حسنه است، مانند: قوله تعالی: {{متن قرآن|مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً}}<ref>«کیست که به خداوند وامی نیکو دهد تا خداوند آن را برای وی چندین برابر گرداند؟» سوره بقره، آیه ۲۴۵.</ref><ref>کشاف، ج۳، ص۴۶۸.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}، فرموده: {{متن قرآن|وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً}}، از [[سدی]] است که اکتساب و تحصیل حسنه، [[مودت]] [[آل]] [[رسول الله]] {{صل}} است، و {{متن قرآن|نَزِدْ}}، “یزد” قرائت شده؛ یعنی “یزد الله”، و زیادی [[حسن]] آن از ناحیه [[خدای متعال]]، مضاعف نمودن حسنه است، مانند: قوله تعالی: {{متن قرآن|مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً}}<ref>«کیست که به خداوند وامی نیکو دهد تا خداوند آن را برای وی چندین برابر گرداند؟» سوره بقره، آیه ۲۴۵.</ref><ref>کشاف، ج۳، ص۴۶۸.</ref>. | ||
فی قوله تعالی: {{متن قرآن|قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ}} هم فرموده: یعنی در آنان روش نیکوی پسندیدهای است که مورد [[اقتدا]] و [[پیروی]] است<ref>کشاف، ج۴، ص۹۰.</ref>. | فی قوله تعالی: {{متن قرآن|قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ}} هم فرموده: یعنی در آنان روش نیکوی پسندیدهای است که مورد [[اقتدا]] و [[پیروی]] است<ref>کشاف، ج۴، ص۹۰.</ref>. | ||
[[مولی]] الاجل [[سید عبدالله شبر]] در تفسیرش فی قوله تعالی: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً}}، گفته: {{متن قرآن|فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً}}، اموری نظیر: صحت، [[امنیت]]، وسعت [[رزق]] و [[حسن خلق]] است. {{متن قرآن|فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً}}؛ یعنی [[خشنودی]] و [[رضایت]] [[خدای تعالی]] و بهشت است، و از [[علی]]{{ع}} [[نقل]] است که حسنه در دنیا، [[همسر]] صالحه است، و در [[آخرت]]، حوریانند<ref>تفسیر شبر، ص۹۷.</ref>. | [[مولی]] الاجل [[سید عبدالله شبر]] در تفسیرش فی قوله تعالی: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً}}، گفته: {{متن قرآن|فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً}}، اموری نظیر: صحت، [[امنیت]]، وسعت [[رزق]] و [[حسن خلق]] است. {{متن قرآن|فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً}}؛ یعنی [[خشنودی]] و [[رضایت]] [[خدای تعالی]] و بهشت است، و از [[علی]] {{ع}} [[نقل]] است که حسنه در دنیا، [[همسر]] صالحه است، و در [[آخرت]]، حوریانند<ref>تفسیر شبر، ص۹۷.</ref>. | ||
همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا}}، فرموده: اگر به شما نعمتی برسد، [[غمگین]] و محزون گردند، و اگر [[رنج]] و محنتی به شما برسد، آنان خوشحال میشوند<ref>تفسیر شبر، ص۱۵۴.</ref>. | همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا}}، فرموده: اگر به شما نعمتی برسد، [[غمگین]] و محزون گردند، و اگر [[رنج]] و محنتی به شما برسد، آنان خوشحال میشوند<ref>تفسیر شبر، ص۱۵۴.</ref>. | ||
همینطور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا}}، فرموده: {{متن قرآن|مِثْقَالَ ذَرَّةٍ}}، وزن غله کوچک یا جزئی از اجزای گرد و غبار است. البته، [[خدای تعالی]] به اندازه جزئی از اجزای گرد و غبار [[ظلم]] نمیکند؛ زیرا از ظلم کردن [[بینیاز]] است و به [[زشتی]] آن [[علم]] دارد. {{متن قرآن|وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا}}؛ یعنی: و اگر به سنگینی ذرهای حسنه باشد، [[پاداش]] آن را مضاعف میگرداند. | همینطور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا}}، فرموده: {{متن قرآن|مِثْقَالَ ذَرَّةٍ}}، وزن غله کوچک یا جزئی از اجزای گرد و غبار است. البته، [[خدای تعالی]] به اندازه جزئی از اجزای گرد و غبار [[ظلم]] نمیکند؛ زیرا از ظلم کردن [[بینیاز]] است و به [[زشتی]] آن [[علم]] دارد. {{متن قرآن|وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا}}؛ یعنی: و اگر به سنگینی ذرهای حسنه باشد، [[پاداش]] آن را مضاعف میگرداند. | ||
| خط ۱۱۱: | خط ۱۱۱: | ||
همینطور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ}}، فرموده و از روی [[استهزا]] از تو درخواست میکنند [[تعجیل]] در [[عذاب]] را پیش از درخواست تعجیل در [[رحمت]]. {{متن قرآن|وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ}}؛ یعنی: و محققاً پیش از آنان گذشت کیفرهایی برای کسانی که در [[تکذیب آیات الهی]] شبیه آنان بودند، پس آیا از آنچه بر گذشتگان از آنان گذشت، [[عبرت]] نمیگیرند<ref>تفسیر شبر، ص۵۲۱.</ref>. | همینطور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ}}، فرموده و از روی [[استهزا]] از تو درخواست میکنند [[تعجیل]] در [[عذاب]] را پیش از درخواست تعجیل در [[رحمت]]. {{متن قرآن|وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ}}؛ یعنی: و محققاً پیش از آنان گذشت کیفرهایی برای کسانی که در [[تکذیب آیات الهی]] شبیه آنان بودند، پس آیا از آنچه بر گذشتگان از آنان گذشت، [[عبرت]] نمیگیرند<ref>تفسیر شبر، ص۵۲۱.</ref>. | ||
فی قوله: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ}}هم فرموده: برای کسانی که در این [[دنیا]] [[نیکی]] نمودند، از لحاظ این [[جهان]]، [[کرامت]] است، و البته، [[پاداش]] آنان در [[آخرت]] بهتر از دنیاست، و آن، [[وعده]] است برای کسانی که [[تقوا]] پیشه کردهاند، و یا قول [[متقین]] است در [[تفسیر]] خیر<ref>تفسیر شبر، ص۵۶۲.</ref>. | فی قوله: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ}}هم فرموده: برای کسانی که در این [[دنیا]] [[نیکی]] نمودند، از لحاظ این [[جهان]]، [[کرامت]] است، و البته، [[پاداش]] آنان در [[آخرت]] بهتر از دنیاست، و آن، [[وعده]] است برای کسانی که [[تقوا]] پیشه کردهاند، و یا قول [[متقین]] است در [[تفسیر]] خیر<ref>تفسیر شبر، ص۵۶۲.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|قَالَ يَا قَوْمِ لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ لَوْلَا تَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ}}، فرموده: [[صالح]] [[نبی]]{{ع}} گفت: ای [[قوم]] من! چرا با گفتن این سخن که: آنچه را وعده میدهی، برای ما بیاور، در [[نزول]] عذاب [[عجله]] میکنید، پیش از (این که در) پاداش [[نیکو]] ([[شتاب]] کنید)؟ و برای شما امکان توصل به آن و [[مؤمن]] شدن به آن هست. چرا با [[توبه]] نمودن، [[استغفار]] نمیکنید، و از [[خدا]] [[طلب آمرزش]] نمیکنید، تا خدا شما را عذاب نکند و مورد رحمت قرار دهد؟<ref>تفسیر شبر، ص۷۹۴.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|قَالَ يَا قَوْمِ لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ لَوْلَا تَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ}}، فرموده: [[صالح]] [[نبی]] {{ع}} گفت: ای [[قوم]] من! چرا با گفتن این سخن که: آنچه را وعده میدهی، برای ما بیاور، در [[نزول]] عذاب [[عجله]] میکنید، پیش از (این که در) پاداش [[نیکو]] ([[شتاب]] کنید)؟ و برای شما امکان توصل به آن و [[مؤمن]] شدن به آن هست. چرا با [[توبه]] نمودن، [[استغفار]] نمیکنید، و از [[خدا]] [[طلب آمرزش]] نمیکنید، تا خدا شما را عذاب نکند و مورد رحمت قرار دهد؟<ref>تفسیر شبر، ص۷۹۴.</ref>. | ||
همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ}}، فرموده: با [[طاعت]] [[معصیت]] را دفع میکنند و یا با [[حلم]]، [[جهل]] را<ref>تفسیر شبر، ص۸۱۶.</ref>. | همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ}}، فرموده: با [[طاعت]] [[معصیت]] را دفع میکنند و یا با [[حلم]]، [[جهل]] را<ref>تفسیر شبر، ص۸۱۶.</ref>. | ||
فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}} هم فرموده: [[پیامبر خدا]]{{صل}} برای شما [[رهبر]] و مقتدایی است که [[پیروی]] کردن از او در [[پایداری]] و [[استواری]] در [[جنگ]] و غیر آن، نیکو میباشد<ref>تفسیر شبر، ص۸۶۹.</ref>. | فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}} هم فرموده: [[پیامبر خدا]] {{صل}} برای شما [[رهبر]] و مقتدایی است که [[پیروی]] کردن از او در [[پایداری]] و [[استواری]] در [[جنگ]] و غیر آن، نیکو میباشد<ref>تفسیر شبر، ص۸۶۹.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}، فرموده: برای کسانی که در این دنیا [[نیکوکاری]] کردند، در آخرت، برای آنان [[بهشت]] است<ref>تفسیر شبر، ص۹۴۴.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}، فرموده: برای کسانی که در این دنیا [[نیکوکاری]] کردند، در آخرت، برای آنان [[بهشت]] است<ref>تفسیر شبر، ص۹۴۴.</ref>. | ||
همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}، فرموده: یعنی حسنه و [[سیئه]] در [[پاداش]] و در [[کیفر]] برابر نیستند، و دفع کن [[بدی]] را با خصلتی که آن، نیکوست؛ مثل این که [[جهل]] را با [[حلم]]، و بدی را با گذشت دفع کنی<ref>تفسیر شبر، ص۹۷۹.</ref>. | همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}، فرموده: یعنی حسنه و [[سیئه]] در [[پاداش]] و در [[کیفر]] برابر نیستند، و دفع کن [[بدی]] را با خصلتی که آن، نیکوست؛ مثل این که [[جهل]] را با [[حلم]]، و بدی را با گذشت دفع کنی<ref>تفسیر شبر، ص۹۷۹.</ref>. | ||
همینطور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}، فرموده: [[روایت]] است که حسنه در این [[آیه]]، [[مودت]] [[آل محمد]]{{صل}} است. بنابراین، معنا چنین میشود: هرکس مودت [[آل پیامبر]]{{صل}} را کسب کند، پاداش نیکوی او را چند برابر افزایش میدهیم<ref>تفسیر شبر، ص۹۸۹.</ref>. | همینطور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}، فرموده: [[روایت]] است که حسنه در این [[آیه]]، [[مودت]] [[آل محمد]] {{صل}} است. بنابراین، معنا چنین میشود: هرکس مودت [[آل پیامبر]] {{صل}} را کسب کند، پاداش نیکوی او را چند برابر افزایش میدهیم<ref>تفسیر شبر، ص۹۸۹.</ref>. | ||
فی قوله تعالی: {{متن قرآن|قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ}} هم فرموده: برای شما در [[ابراهیم خلیل]] [[الله]]{{عم}} و در آن کسانی که به او [[ایمان]] آوردند، [[رهبری صالح]]، و مقتدای نیکوست<ref>تفسیر شبر، ص۱۱۱۳.</ref>. | فی قوله تعالی: {{متن قرآن|قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ}} هم فرموده: برای شما در [[ابراهیم خلیل]] [[الله]] {{عم}} و در آن کسانی که به او [[ایمان]] آوردند، [[رهبری صالح]]، و مقتدای نیکوست<ref>تفسیر شبر، ص۱۱۱۳.</ref>. | ||
[[علامه]] [[سید محمد حسین طباطبایی]] در [[تفسیر المیزان]] فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا}}، فرموده: مَساء بر خلاف [[سرور]] است، و در آیه، دلالتی است بر این که [[امنیت]] بر [[کید]] و [[حیله]] آنان (مراد از آنان، منافقانند)، مشروط به [[صبر]] و تقواست<ref>المیزان، ج۳، ص۴۲۷.</ref>. | [[علامه]] [[سید محمد حسین طباطبایی]] در [[تفسیر المیزان]] فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا}}، فرموده: مَساء بر خلاف [[سرور]] است، و در آیه، دلالتی است بر این که [[امنیت]] بر [[کید]] و [[حیله]] آنان (مراد از آنان، منافقانند)، مشروط به [[صبر]] و تقواست<ref>المیزان، ج۳، ص۴۲۷.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ}}، فرموده: آیه در نفس خود، تام است، و آن، کاشف از [[منت الهی]] بر بندگانش است؛ به این که حسنه را به ده برابر مثل آن، پاداش میدهد، و برای سیئه به جز یک برابر مثل آن، کیفر نمیشد؛ یعنی حسنه ده برابر، و سیئه یک برابر [[محاسبه]] میشود، و در [[وفا]] به آن [[ظلم]] نمیشود؛ پس نه در آن کمی و [[کاستی]] هست و نه در آن افزایشی، و اگر امکان بر افزایش باشد، افزونی ده برابر است؛ هم چنان که قوله: {{متن قرآن|مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«داستان (بخشش) آنان که داراییهای خود را در راه خداوند میبخشند چون دانهای است که هفت خوشه بر آورده باشد، در هر خوشه صد دانه و خداوند برای هر که بخواهد (آن را) چند برابر میگرداند و خداوند نعمتگستری داناست» سوره بقره، آیه ۲۶۱.</ref>، بر آن دلالت دارد، و اگر ممکن باشد، از [[سیئه]] درگذرد، پس بر آن محاسبهای نمیکند، حتی به اندازه یک برابر مانند آن را<ref>المیزان، ج۷، ص۴۱۳.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ}}، فرموده: آیه در نفس خود، تام است، و آن، کاشف از [[منت الهی]] بر بندگانش است؛ به این که حسنه را به ده برابر مثل آن، پاداش میدهد، و برای سیئه به جز یک برابر مثل آن، کیفر نمیشد؛ یعنی حسنه ده برابر، و سیئه یک برابر [[محاسبه]] میشود، و در [[وفا]] به آن [[ظلم]] نمیشود؛ پس نه در آن کمی و [[کاستی]] هست و نه در آن افزایشی، و اگر امکان بر افزایش باشد، افزونی ده برابر است؛ هم چنان که قوله: {{متن قرآن|مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«داستان (بخشش) آنان که داراییهای خود را در راه خداوند میبخشند چون دانهای است که هفت خوشه بر آورده باشد، در هر خوشه صد دانه و خداوند برای هر که بخواهد (آن را) چند برابر میگرداند و خداوند نعمتگستری داناست» سوره بقره، آیه ۲۶۱.</ref>، بر آن دلالت دارد، و اگر ممکن باشد، از [[سیئه]] درگذرد، پس بر آن محاسبهای نمیکند، حتی به اندازه یک برابر مانند آن را<ref>المیزان، ج۷، ص۴۱۳.</ref>. | ||
| خط ۱۲۶: | خط ۱۲۶: | ||
فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ وَيَتَوَلَّوْا وَهُمْ فَرِحُونَ}} هم فرموده: به قرینه [[سیاق]]، آنچه متعاقب بر [[جنگ]] و [[جنگیدن]] بر [[اهل]] آن وارد میآید، مراد از حسنه، [[فتح]] و [[پیروزی]]، [[غنیمت]] و [[اسیر]] گرفتن است، و مراد از [[سیئه]]، کشته شدن، مجروح شدن و فرار است. پس معنای [[آیه]] این است که این [[منافقان]] خواستشان علیه توست؛ اگر غنیمتی ببری و [[پیروز]] گردی، آنان محزون و [[غمگین]] گردند، و اگر تو کشته بشوی یا زخمی برداری یا مصیبتی ببینی، از هر نوع [[مصیبت]] که باشد، آنان خواهند گفت: ما پیش از این از [[شر]] و [[بدی]] دوری جستیم، و [[اعراض]] کنند در حالی که خوشحال و مسرور باشند<ref>المیزان، ج۹، ص۳۲۰.</ref>. | فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ وَيَتَوَلَّوْا وَهُمْ فَرِحُونَ}} هم فرموده: به قرینه [[سیاق]]، آنچه متعاقب بر [[جنگ]] و [[جنگیدن]] بر [[اهل]] آن وارد میآید، مراد از حسنه، [[فتح]] و [[پیروزی]]، [[غنیمت]] و [[اسیر]] گرفتن است، و مراد از [[سیئه]]، کشته شدن، مجروح شدن و فرار است. پس معنای [[آیه]] این است که این [[منافقان]] خواستشان علیه توست؛ اگر غنیمتی ببری و [[پیروز]] گردی، آنان محزون و [[غمگین]] گردند، و اگر تو کشته بشوی یا زخمی برداری یا مصیبتی ببینی، از هر نوع [[مصیبت]] که باشد، آنان خواهند گفت: ما پیش از این از [[شر]] و [[بدی]] دوری جستیم، و [[اعراض]] کنند در حالی که خوشحال و مسرور باشند<ref>المیزان، ج۹، ص۳۲۰.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ}} فرموده: [[ضمیر]] جمع، برای [[کافران]] مذکور در آیه قبل است، و مراد از [[استعجال]] آنان نسبت به سیئه، درخواست [[نزول]] [[عذاب]] است، از جهت [[استهزا]] به [[پیامبر]]{{صل}} پیش از درخواست [[رحمت]] و [[سلامت]]، و [[دلیل]] بر آن، قوله تعالی: {{متن قرآن|وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ}}است. معنای آن این است که آنان که [[کفر]] ورزیدند، از تو میخواهند که [[کیفر الهی]]، پیش از رحمت و سلامت، بر آنان نازل شود، بعد از آنکه انذارشان را دایر بر عذاب [[خدای تعالی]] از تو استماع کردند. این درخواست از روی استهزا بود، در حالی که آنان به کیفرها و عقوباتی که پیش از آنها بر امم گذشتهای که نسبت به پیامبرانشان کفر ورزیدند، نازل گردید، [[آگاه]] بودند<ref>المیزان، ج۱۱، ص۳۳۰.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ}} فرموده: [[ضمیر]] جمع، برای [[کافران]] مذکور در آیه قبل است، و مراد از [[استعجال]] آنان نسبت به سیئه، درخواست [[نزول]] [[عذاب]] است، از جهت [[استهزا]] به [[پیامبر]] {{صل}} پیش از درخواست [[رحمت]] و [[سلامت]]، و [[دلیل]] بر آن، قوله تعالی: {{متن قرآن|وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ}}است. معنای آن این است که آنان که [[کفر]] ورزیدند، از تو میخواهند که [[کیفر الهی]]، پیش از رحمت و سلامت، بر آنان نازل شود، بعد از آنکه انذارشان را دایر بر عذاب [[خدای تعالی]] از تو استماع کردند. این درخواست از روی استهزا بود، در حالی که آنان به کیفرها و عقوباتی که پیش از آنها بر امم گذشتهای که نسبت به پیامبرانشان کفر ورزیدند، نازل گردید، [[آگاه]] بودند<ref>المیزان، ج۱۱، ص۳۳۰.</ref>. | ||
همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَقِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا خَيْرًا لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ}}، فرموده: مراد از حسنه، [[پاداش]] [[نیکو]] است، و البته، [[احسان]] به آنان همان عمل نمودن است به آنچه در [[کتاب آسمانی]] است که به آنان (یعنی [[متقین]]) به طور جمعی روزی داده میشود و از روی [[صلاح]] بر آنان [[حکم]] میگردد که در آن، رعایت [[عدل]] و احسان است، و [[زندگی پاک]] و پاکیزهای که مبتنی بر [[رشد]] و [[سعادت]] است آنها برای احسانشان به چنین چیزهایی به عنوان [[پاداش دنیوی]] میرسند، لقوله: {{متن قرآن|لَهُمْ فِي الدُّنْيَا}}، و البته، [[جهان آخرت]] از لحاظ پاداش بهتر است؛ زیرا در آنجا بقا بدون فنا و [[نعمت]] بدون [[زحمت]] است، و سعادتی است که در آن، [[بدبختی]] نیست {{متن قرآن|لَهُمْ فِي الدُّنْيَا}}، و البته، جهان آخرت از لحاظ پاداش بهتر است؛ زیرا در آنجا بدون فنا و نعمت بدون زحمت است، و سعادتی است که در آن، بدبختی نیست<ref>المیزان، ج۱۱، ص۳۳۰.</ref>. | همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَقِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا خَيْرًا لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ}}، فرموده: مراد از حسنه، [[پاداش]] [[نیکو]] است، و البته، [[احسان]] به آنان همان عمل نمودن است به آنچه در [[کتاب آسمانی]] است که به آنان (یعنی [[متقین]]) به طور جمعی روزی داده میشود و از روی [[صلاح]] بر آنان [[حکم]] میگردد که در آن، رعایت [[عدل]] و احسان است، و [[زندگی پاک]] و پاکیزهای که مبتنی بر [[رشد]] و [[سعادت]] است آنها برای احسانشان به چنین چیزهایی به عنوان [[پاداش دنیوی]] میرسند، لقوله: {{متن قرآن|لَهُمْ فِي الدُّنْيَا}}، و البته، [[جهان آخرت]] از لحاظ پاداش بهتر است؛ زیرا در آنجا بقا بدون فنا و [[نعمت]] بدون [[زحمت]] است، و سعادتی است که در آن، [[بدبختی]] نیست {{متن قرآن|لَهُمْ فِي الدُّنْيَا}}، و البته، جهان آخرت از لحاظ پاداش بهتر است؛ زیرا در آنجا بدون فنا و نعمت بدون زحمت است، و سعادتی است که در آن، بدبختی نیست<ref>المیزان، ج۱۱، ص۳۳۰.</ref>. | ||
| خط ۱۳۴: | خط ۱۳۴: | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}، فرموده: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ}}؛ یعنی [[خصلت]] حسنه و [[سیئه]] از حیث [[حسن]] تأثیر در نفوس، برابر نیستند، و {{متن قرآن|لَا}}در {{متن قرآن|وَلَا السَّيِّئَةُ}}، زاید است و برای تأکید در [[نفی]] آمده، و قوله: {{متن قرآن|ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}؛ یعنی به وسیله آن خصلتی که آن، [[بهترین]] است. آن [[بدی]] را که در مقابل و بر ضد آن است، دفع کن. پس با آنچه نزد تو حق است، [[باطل]] آنان را دفع کن، نه با باطلی دیگر، و با [[حلم]] خودت [[جهل]] آنان را، و با گذشت و عفوت، بدی آنان را دفع کن<ref>المیزان، ج۱۷، ص۲۸۵.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}، فرموده: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ}}؛ یعنی [[خصلت]] حسنه و [[سیئه]] از حیث [[حسن]] تأثیر در نفوس، برابر نیستند، و {{متن قرآن|لَا}}در {{متن قرآن|وَلَا السَّيِّئَةُ}}، زاید است و برای تأکید در [[نفی]] آمده، و قوله: {{متن قرآن|ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}؛ یعنی به وسیله آن خصلتی که آن، [[بهترین]] است. آن [[بدی]] را که در مقابل و بر ضد آن است، دفع کن. پس با آنچه نزد تو حق است، [[باطل]] آنان را دفع کن، نه با باطلی دیگر، و با [[حلم]] خودت [[جهل]] آنان را، و با گذشت و عفوت، بدی آنان را دفع کن<ref>المیزان، ج۱۷، ص۲۸۵.</ref>. | ||
همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}، فرموده: “اقتراف”، به معنای اکتساب است، و حسنه، کاری است که [[خدای سبحان]] از آن [[راضی]] و خشنو د گردیده و بر آن، [[پاداش]] [[نیکو]] اعطا میکند، و حُسنِ عمل، ملایم بودن آن است برای [[سعادت انسان]] و هدفی که او آن را قصد میکند؛ هم چنان که مساءت و [[قبح]] عمل، بر خلاف آن است، و “زیادت [[حُسن]] آن”؛ یعنی اتمام آنچه ناقص است از جهات مختلف آن و از جهات اکمال آن، و از باب آن، زیادت در پاداش آن است؛ هم چنان که فرمود: {{متن قرآن|وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَحْسَنَ الَّذِي كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«و بهتر از آنچه انجام میدادند به آنها پاداش خواهیم داد» سوره عنکبوت، آیه ۷.</ref>، {{متن قرآن|لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ مَا عَمِلُوا وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ}}<ref>«تا خداوند آنان را بهتر از آنچه انجام دادهاند پاداش دهد و با بخشش خویش به آنان پاداشی افزون بخشد؛ و خداوند به هر که بخواهد بیشمار روزی میرساند» سوره نور، آیه ۳۸.</ref>، و معنای آن، این است که هر آن کس حسنهای را به دست آورد، ما در این حسنه برای او [[نیکی]] و خوبی را با رفع نواقص آن و زیادتی در پاداشش، افزایش میدهیم، و گفتهاند: مراد از حسنه، [[مودت]] در اقربای [[پیامبر]]{{صل}} است، و مؤید آن، آنچه است که در [[روایات]] [[ائمه]]، [[اهل بیت]]{{عم}}، آمده که قوله تعالی: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا}} تا پایان چهار [[آیه]] (بعد) که در مودت اقربای پیامبر{{صل}} نازل شده است<ref>المیزان، ج۱۸، ص۴۸ - ۴۹.</ref>. | همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}، فرموده: “اقتراف”، به معنای اکتساب است، و حسنه، کاری است که [[خدای سبحان]] از آن [[راضی]] و خشنو د گردیده و بر آن، [[پاداش]] [[نیکو]] اعطا میکند، و حُسنِ عمل، ملایم بودن آن است برای [[سعادت انسان]] و هدفی که او آن را قصد میکند؛ هم چنان که مساءت و [[قبح]] عمل، بر خلاف آن است، و “زیادت [[حُسن]] آن”؛ یعنی اتمام آنچه ناقص است از جهات مختلف آن و از جهات اکمال آن، و از باب آن، زیادت در پاداش آن است؛ هم چنان که فرمود: {{متن قرآن|وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَحْسَنَ الَّذِي كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«و بهتر از آنچه انجام میدادند به آنها پاداش خواهیم داد» سوره عنکبوت، آیه ۷.</ref>، {{متن قرآن|لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ مَا عَمِلُوا وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ}}<ref>«تا خداوند آنان را بهتر از آنچه انجام دادهاند پاداش دهد و با بخشش خویش به آنان پاداشی افزون بخشد؛ و خداوند به هر که بخواهد بیشمار روزی میرساند» سوره نور، آیه ۳۸.</ref>، و معنای آن، این است که هر آن کس حسنهای را به دست آورد، ما در این حسنه برای او [[نیکی]] و خوبی را با رفع نواقص آن و زیادتی در پاداشش، افزایش میدهیم، و گفتهاند: مراد از حسنه، [[مودت]] در اقربای [[پیامبر]] {{صل}} است، و مؤید آن، آنچه است که در [[روایات]] [[ائمه]]، [[اهل بیت]] {{عم}}، آمده که قوله تعالی: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا}} تا پایان چهار [[آیه]] (بعد) که در مودت اقربای پیامبر {{صل}} نازل شده است<ref>المیزان، ج۱۸، ص۴۸ - ۴۹.</ref>. | ||
همین طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ}} فرموده: [[اسوه]]، [[پیروی]] نمودن و [[متابعت]] کردن است، {{متن قرآن|وَالَّذِينَ مَعَهُ}}، ظاهراً دلالت دارد بر این که با او غیر از همسرش و [[لوط]]{{ع}}، کسانی بودند که به او [[ایمان]] آورده بودند، و معنای آن، این است که: برای شما در [[ابراهیم خلیل]] الرحمن{{ع}}، و کسانی از قومش که به او [[ایمان]] آوردند، [[پیروی]] و [[متابعت]] کردن نیکویی است در [[تبری]] جستن از [[قوم]] و از [[پرستش]] [[بتها]]<ref>المیزان، ج۱۹، ص۲۶۵ - ۲۶۷.</ref>. | همین طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ}} فرموده: [[اسوه]]، [[پیروی]] نمودن و [[متابعت]] کردن است، {{متن قرآن|وَالَّذِينَ مَعَهُ}}، ظاهراً دلالت دارد بر این که با او غیر از همسرش و [[لوط]] {{ع}}، کسانی بودند که به او [[ایمان]] آورده بودند، و معنای آن، این است که: برای شما در [[ابراهیم خلیل]] الرحمن {{ع}}، و کسانی از قومش که به او [[ایمان]] آوردند، [[پیروی]] و [[متابعت]] کردن نیکویی است در [[تبری]] جستن از [[قوم]] و از [[پرستش]] [[بتها]]<ref>المیزان، ج۱۹، ص۲۶۵ - ۲۶۷.</ref>. | ||
در [[تفسیر نمونه]] فی قوله تعالی: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً}}، فرموده: [[بدیهی]] است، {{متن قرآن|حَسَنَةً}} که به معنای [[نیکی]] است، یک مفهوم وسیع دارد و تمام [[مواهب مادی]] و [[معنوی]] را در بر میگیرد، ولی در بعضی از [[احادیث]]، در پاسخ این که: {{متن قرآن|حَسَنَةً}} در [[دنیا]] و [[آخرت]] کدام است؟ [[حدیثی]] از [[پیامبر اسلام]] [[نقل]] نموده است (ما اصل این [[حدیث]] و ترجمه ذیل [[آیه شریفه]] را به نقل از [[مجمع البیان]] در همین فصل ذکر نمودهایم) <ref>تفسیر نمونه، ج۲، ص۳۸.</ref>. | در [[تفسیر نمونه]] فی قوله تعالی: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً}}، فرموده: [[بدیهی]] است، {{متن قرآن|حَسَنَةً}} که به معنای [[نیکی]] است، یک مفهوم وسیع دارد و تمام [[مواهب مادی]] و [[معنوی]] را در بر میگیرد، ولی در بعضی از [[احادیث]]، در پاسخ این که: {{متن قرآن|حَسَنَةً}} در [[دنیا]] و [[آخرت]] کدام است؟ [[حدیثی]] از [[پیامبر اسلام]] [[نقل]] نموده است (ما اصل این [[حدیث]] و ترجمه ذیل [[آیه شریفه]] را به نقل از [[مجمع البیان]] در همین فصل ذکر نمودهایم) <ref>تفسیر نمونه، ج۲، ص۳۸.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا}}، فرموده: در این [[آیه]]، یکی از نشانههای [[کینه]] و [[عداوت]] آنها بازگو شده است (مراد از آنها، [[منافقان]] هستند) که: اگر [[فتح]] و [[پیروزی]] و پیشامد خوبی برای شما رخ دهد، آنها ناراحت میشوند، و چنانچه حادثه [[ناگواری]] برای شما رخ دهد، خوشحال میشوند. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا}}، فرموده: در این [[آیه]]، یکی از نشانههای [[کینه]] و [[عداوت]] آنها بازگو شده است (مراد از آنها، [[منافقان]] هستند) که: اگر [[فتح]] و [[پیروزی]] و پیشامد خوبی برای شما رخ دهد، آنها ناراحت میشوند، و چنانچه حادثه [[ناگواری]] برای شما رخ دهد، خوشحال میشوند. | ||
| خط ۱۴۴: | خط ۱۴۴: | ||
همین طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ}}، فرموده: آیه، اشاره به [[رحمت]] و پاداش وسیع خداوند که در [[انتظار]] افراد [[نیکوکار]] است، کرده و تهدیدهای [[آیه]] گذشته را با این تشویقها تکمیل میکند و میگوید: هر کسی کار [[نیکی]] انجام داد، ده برابر به او [[پاداش]] داده میشود. هر کس کار [[بدی]] انجام داد، جز به همان مقدار، [[کیفر]] داده نمیشود، و برای تأکید، این جمله را نیز اضافه میکند که: به آنها هیچ گونه ستمی نخواهد شد و تنها به مقدار عملشان کیفر ببیند، و در این که منظور از حسنه و “سیئه” در آیه فوق چیست؟ و آیا خصوص “توحید” و “شرک” است، و یا معنای وسیعتر دارند؟ میان [[مفسران]] [[گفتگو]] است، ولی ظاهر آیه، هرگونه [[کار نیک]] و [[فکر]] [[نیک]] و [[عقیده]] نیک و یا بد را شامل میشود؛ زیرا هیچ گونه دلیلی بر محدود کردن معنای حسنه و [[سیئه]] نیست. در این جا به چند نکته باید توجه داشت: | همین طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ}}، فرموده: آیه، اشاره به [[رحمت]] و پاداش وسیع خداوند که در [[انتظار]] افراد [[نیکوکار]] است، کرده و تهدیدهای [[آیه]] گذشته را با این تشویقها تکمیل میکند و میگوید: هر کسی کار [[نیکی]] انجام داد، ده برابر به او [[پاداش]] داده میشود. هر کس کار [[بدی]] انجام داد، جز به همان مقدار، [[کیفر]] داده نمیشود، و برای تأکید، این جمله را نیز اضافه میکند که: به آنها هیچ گونه ستمی نخواهد شد و تنها به مقدار عملشان کیفر ببیند، و در این که منظور از حسنه و “سیئه” در آیه فوق چیست؟ و آیا خصوص “توحید” و “شرک” است، و یا معنای وسیعتر دارند؟ میان [[مفسران]] [[گفتگو]] است، ولی ظاهر آیه، هرگونه [[کار نیک]] و [[فکر]] [[نیک]] و [[عقیده]] نیک و یا بد را شامل میشود؛ زیرا هیچ گونه دلیلی بر محدود کردن معنای حسنه و [[سیئه]] نیست. در این جا به چند نکته باید توجه داشت: | ||
#منظور از “جاء به”، آن چنان که از مفهوم جمله استفاده میشود، آن است که کار نیک یا بد را همراه خود بیاورد؛ یعنی به هنگام ورود در [[دادگاه]] [[عدل الهی]]، [[انسان]] نمیتواند دست خالی و تنها باشد؛ یا عقیده و عمل نیکی با خود دارد و یا عقیده و [[اعمال]] سوئی. اینها همواره با او هستند و از او جدا نمیشوند و در زندگانی [[ابدی]]، قرین و همدم او خواهند بود. در [[آیات]] دیگر [[قرآن]] نیز این تعبیر به همین معنا به کار رفته است. در آیه ۳۳ [[سوره ق]] میخوانیم {{متن قرآن|مَنْ خَشِيَ الرَّحْمَنَ بِالْغَيْبِ وَجَاءَ بِقَلْبٍ مُنِيبٍ}}<ref>«همان که از (خداوند) بخشنده در نهان میهراسد و دلی بازگردنده (به درگاه ما) میآورد» سوره ق، آیه ۳۳.</ref>: [[بهشت]] برای آنها است که [[خدا]] را از طریق [[ایمان به غیب]] بشناسند و از او بترسند و [[قلب]] تو به کار مملو از [[احساس مسئولیت]] با خود در عرصه [[محشر]] بیاورند. | # منظور از “جاء به”، آن چنان که از مفهوم جمله استفاده میشود، آن است که کار نیک یا بد را همراه خود بیاورد؛ یعنی به هنگام ورود در [[دادگاه]] [[عدل الهی]]، [[انسان]] نمیتواند دست خالی و تنها باشد؛ یا عقیده و عمل نیکی با خود دارد و یا عقیده و [[اعمال]] سوئی. اینها همواره با او هستند و از او جدا نمیشوند و در زندگانی [[ابدی]]، قرین و همدم او خواهند بود. در [[آیات]] دیگر [[قرآن]] نیز این تعبیر به همین معنا به کار رفته است. در آیه ۳۳ [[سوره ق]] میخوانیم {{متن قرآن|مَنْ خَشِيَ الرَّحْمَنَ بِالْغَيْبِ وَجَاءَ بِقَلْبٍ مُنِيبٍ}}<ref>«همان که از (خداوند) بخشنده در نهان میهراسد و دلی بازگردنده (به درگاه ما) میآورد» سوره ق، آیه ۳۳.</ref>: [[بهشت]] برای آنها است که [[خدا]] را از طریق [[ایمان به غیب]] بشناسند و از او بترسند و [[قلب]] تو به کار مملو از [[احساس مسئولیت]] با خود در عرصه [[محشر]] بیاورند. | ||
#در آیه فوق میخوانیم پاداش حسنه، ده برابر است، در حالی که در بعضی دیگر از [[آیات قرآن]] تنها به عنوان: {{متن قرآن|أَضْعَافًا كَثِيرَةً}} (چندین برابر)، اکتفا شده (مانند: [[آیه]] ۲۴۵ [[سوره بقره]])، و در بعضی دیگر از [[آیات]]، [[پاداش]] پارهای از [[اعمال]] مانند [[انفاق]] را به هفتصد برابر، بلکه بیشتر میرساند (آیه ۲۶۱ سوره بقره)، و در بعضی دیگر، [[اجر]] و پاداش بیحساب ذکر کرده و میگوید: {{متن قرآن|إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ}}<ref>«جز این نیست که پاداش شکیبایان را بیشمار، تمام دهند» سوره زمر، آیه ۱۰.</ref>: آنها که [[استقامت]] بورزند، پاداشی بیحساب خواهند داشت. روشن است که این آیات هیچ گونه اختلافی با هم ندارند. در [[حقیقت]]، حداقل پاداشی که به [[نیکوکاران]] داده میشود، ده برابر است، و همین طور به نسبت اهمیت عمل و [[درجه]] [[اخلاص]] آن، و کوششها و تلاشهایی که در [[راه]] آن انجام شده است، بیشتر میشود تا به جایی که هر حد و مرزی را در هم میشکند و جز [[خدا]] حد آن را نمیداند؛ مثلاً انفاق که فوقالعاده در [[اسلام]] اهمیت دارد، پاداشش از حد معمول پاداش [[عمل نیک]] که ده برابر است، فراتر رفته و به اضعاف کثیره یا هفتصد برابر و بیشتر رسیده است، و در مورد “استقامت” که ریشه تمام موفقیتها، [[سعادتها]] و خوشبختیها است، و هیچ [[عقیده]] و عمل [[نیکی]] بدون آن پا بر جا نخواهد بود، پاداش بیحساب ذکر شده است. از این جا روشن میشود که اگر در [[روایات]]، پاداشهایی بیش از ده برابر برای بعضی از [[اعمال نیک]] ذکر شده نیز هیچ گونه منافاتی با آیه فوق ندارد، و همچنین اگر در آیه ۸۴ [[سوره قصص]] میخوانیم: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْهَا}}: کسی که عمل نیکی انجام دهد، پاداشی بهتر از این خواهد داشت، مخالفتی با آیه فوق ندارد تا احتمال [[نسخ]] در آن برود؛ زیرا “بهتر بودن” معنای وسیعی دارد که با ده برابر کاملاً سازگار است. | # در آیه فوق میخوانیم پاداش حسنه، ده برابر است، در حالی که در بعضی دیگر از [[آیات قرآن]] تنها به عنوان: {{متن قرآن|أَضْعَافًا كَثِيرَةً}} (چندین برابر)، اکتفا شده (مانند: [[آیه]] ۲۴۵ [[سوره بقره]])، و در بعضی دیگر از [[آیات]]، [[پاداش]] پارهای از [[اعمال]] مانند [[انفاق]] را به هفتصد برابر، بلکه بیشتر میرساند (آیه ۲۶۱ سوره بقره)، و در بعضی دیگر، [[اجر]] و پاداش بیحساب ذکر کرده و میگوید: {{متن قرآن|إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ}}<ref>«جز این نیست که پاداش شکیبایان را بیشمار، تمام دهند» سوره زمر، آیه ۱۰.</ref>: آنها که [[استقامت]] بورزند، پاداشی بیحساب خواهند داشت. روشن است که این آیات هیچ گونه اختلافی با هم ندارند. در [[حقیقت]]، حداقل پاداشی که به [[نیکوکاران]] داده میشود، ده برابر است، و همین طور به نسبت اهمیت عمل و [[درجه]] [[اخلاص]] آن، و کوششها و تلاشهایی که در [[راه]] آن انجام شده است، بیشتر میشود تا به جایی که هر حد و مرزی را در هم میشکند و جز [[خدا]] حد آن را نمیداند؛ مثلاً انفاق که فوقالعاده در [[اسلام]] اهمیت دارد، پاداشش از حد معمول پاداش [[عمل نیک]] که ده برابر است، فراتر رفته و به اضعاف کثیره یا هفتصد برابر و بیشتر رسیده است، و در مورد “استقامت” که ریشه تمام موفقیتها، [[سعادتها]] و خوشبختیها است، و هیچ [[عقیده]] و عمل [[نیکی]] بدون آن پا بر جا نخواهد بود، پاداش بیحساب ذکر شده است. از این جا روشن میشود که اگر در [[روایات]]، پاداشهایی بیش از ده برابر برای بعضی از [[اعمال نیک]] ذکر شده نیز هیچ گونه منافاتی با آیه فوق ندارد، و همچنین اگر در آیه ۸۴ [[سوره قصص]] میخوانیم: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْهَا}}: کسی که عمل نیکی انجام دهد، پاداشی بهتر از این خواهد داشت، مخالفتی با آیه فوق ندارد تا احتمال [[نسخ]] در آن برود؛ زیرا “بهتر بودن” معنای وسیعی دارد که با ده برابر کاملاً سازگار است. | ||
#ممکن است بعضی [[تصور]] کنند که [[واجب]] شدن “شصت روز” به عنوان [[کفاره]] در مقابل خوردن یک [[روز]] [[روزه]] [[ماه مبارک رمضان]] و مجازاتهایی دیگری در [[دنیا]] و [[آخرت]] از این قبیل، با [[آیه]] فوق که میگوید: در برابر کار بد، فقط به اندازه آن [[کیفر]] داده خواهد شد، سازگار نیست، ولی با توجه به یک نکته، پاسخ این ایراد نیز روشن میشود، و آن این است که: منظور از [[مساوات]] میان “گناه” و “کیفر”، مساوات عددی نیست، بلکه کیفیت عمل را نیز باید در نظر گرفت؛ خوردن یک روز روزه ماه مبارک رمضان با آن همه اهمیتی که دارد، مجازاتش تنها یک روز [[کفاره]] نیست، بلکه باید آن [[قدر]] روزه بگیرد که به اندازه [[احترام]] آن یک روز ماه [[مبارک]] بشود. به همین [[دلیل]] در بعضی از [[روایات]] میخوانیم که کیفر [[گناهان]] در ماه مبارک رمضان بیش از سایر ایام است؛ همان طور که [[پاداش اعمال]] [[نیک]] در آن ایام بیشتر است تا آنجا که مثلاً یک [[ختم قرآن]] در این ماه برابر هفتاد ختم قرآن در ماههای دیگر است. | # ممکن است بعضی [[تصور]] کنند که [[واجب]] شدن “شصت روز” به عنوان [[کفاره]] در مقابل خوردن یک [[روز]] [[روزه]] [[ماه مبارک رمضان]] و مجازاتهایی دیگری در [[دنیا]] و [[آخرت]] از این قبیل، با [[آیه]] فوق که میگوید: در برابر کار بد، فقط به اندازه آن [[کیفر]] داده خواهد شد، سازگار نیست، ولی با توجه به یک نکته، پاسخ این ایراد نیز روشن میشود، و آن این است که: منظور از [[مساوات]] میان “گناه” و “کیفر”، مساوات عددی نیست، بلکه کیفیت عمل را نیز باید در نظر گرفت؛ خوردن یک روز روزه ماه مبارک رمضان با آن همه اهمیتی که دارد، مجازاتش تنها یک روز [[کفاره]] نیست، بلکه باید آن [[قدر]] روزه بگیرد که به اندازه [[احترام]] آن یک روز ماه [[مبارک]] بشود. به همین [[دلیل]] در بعضی از [[روایات]] میخوانیم که کیفر [[گناهان]] در ماه مبارک رمضان بیش از سایر ایام است؛ همان طور که [[پاداش اعمال]] [[نیک]] در آن ایام بیشتر است تا آنجا که مثلاً یک [[ختم قرآن]] در این ماه برابر هفتاد ختم قرآن در ماههای دیگر است. | ||
#نکته جالب دیگر این که: آیه فوق نهایت [[لطف]] و [[مرحمت]] [[پروردگار]] را در مورد [[انسان]] مجسم میکند، چه کسی را سراغ دارید که تمام ابزار کار را در [[اختیار انسان]] بگذارد، و همه گونه [[آگاهی]] نیز به او بدهد؛ [[رهبران]] معصومی برای [[هدایت]] و [[راهنمایی]] او بفرستد تا با استفاده از نیروی خداداد و [[رهبری]] فرستادگانش کار [[نیکی]] انجام دهد، و تازه در برابر کار او، ده برابر [[پاداش]] [[تعیین]] نماید، اما برای [[لغزشها]] و خطاهایش تنها یک [[جرم]] قایل شود، و این در حالی است که [[راه]] عذرخواهی و [[توبه]] و رسیدن به [[عفو]] و [[بخشش]] را نیز روی او بگشاید؟ [[ابوذر]] گوید: صادق [[مصدق]] (یعنی [[پیامبر]]) فرمود: {{متن حدیث|ان الله تعالی قال: الحسنة عشر و ازید، و السیئة واحدة او اغفر، فالویل لمن غلبت احاده اعشاره}}؛ یعنی [[خداوند]] میفرماید: [[کارهای نیک]] و [[حسنات]] را ده برابر پاداش میدهم یا بیشتر، و [[سیئات]] را تنها یک [[کیفر]] میدهم و یا میبخشم. وای به حال کسانی که آحادش بر عشراتش پیشی گیرد (یعنی گناهانش از طاعاتش افزون شود) <ref>این حبه نقل از مجمع البیان، جلد چهارم، صفحه ۳۹ ذکر شده.</ref>و <ref>تفسیر نمونه، ج۶، ص۵۵.</ref>. | # نکته جالب دیگر این که: آیه فوق نهایت [[لطف]] و [[مرحمت]] [[پروردگار]] را در مورد [[انسان]] مجسم میکند، چه کسی را سراغ دارید که تمام ابزار کار را در [[اختیار انسان]] بگذارد، و همه گونه [[آگاهی]] نیز به او بدهد؛ [[رهبران]] معصومی برای [[هدایت]] و [[راهنمایی]] او بفرستد تا با استفاده از نیروی خداداد و [[رهبری]] فرستادگانش کار [[نیکی]] انجام دهد، و تازه در برابر کار او، ده برابر [[پاداش]] [[تعیین]] نماید، اما برای [[لغزشها]] و خطاهایش تنها یک [[جرم]] قایل شود، و این در حالی است که [[راه]] عذرخواهی و [[توبه]] و رسیدن به [[عفو]] و [[بخشش]] را نیز روی او بگشاید؟ [[ابوذر]] گوید: صادق [[مصدق]] (یعنی [[پیامبر]]) فرمود: {{متن حدیث|ان الله تعالی قال: الحسنة عشر و ازید، و السیئة واحدة او اغفر، فالویل لمن غلبت احاده اعشاره}}؛ یعنی [[خداوند]] میفرماید: [[کارهای نیک]] و [[حسنات]] را ده برابر پاداش میدهم یا بیشتر، و [[سیئات]] را تنها یک [[کیفر]] میدهم و یا میبخشم. وای به حال کسانی که آحادش بر عشراتش پیشی گیرد (یعنی گناهانش از طاعاتش افزون شود) <ref>این حبه نقل از مجمع البیان، جلد چهارم، صفحه ۳۹ ذکر شده.</ref>و <ref>تفسیر نمونه، ج۶، ص۵۵.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|ثُمَّ بَدَّلْنَا مَكَانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ حَتَّى عَفَوْا وَقَالُوا قَدْ مَسَّ آبَاءَنَا الضَّرَّاءُ وَالسَّرَّاءُ}}، [[تفسیر]] فرموده: {{متن قرآن|عَفَوْا}} از ماده [[عفو]] است که گاهی به معنای [[کثرت]] و زیادی آمده است، و گاهی به معنای ترک کردن و [[اعراض]] نمودن، و گاهی نیز به معنای محو آثار چیزی کردن، ولی بعید نیست که ریشه همه آنها، همان ترک کردن بوده باشد، منتها گاهی نیز چیزی را به حال خود رها میکنند تا ریشه بدواند و توالد و تناسل کند و افزایش یابد، و گاهی رها میکنند تا تدریجاً محو و نابود گردد. از این جهت به معنای افزایش و نابودی نیز آمده است. در [[آیه]] مورد بحث، [[مفسران]] سه احتمال دادهاند: نخست این که ما به آنها امکانات دادیم تا در افزایش یابند و آنچه را که در دوران [[سختی]] از نفرات و [[ثروتها]] از دست داده بودند، بیابند. دیگر این که: ما آن چنان به آنها [[نعمت]] دادیم که [[مغرور]] شدند و [[خدا]] را فراموش کردند و [[شکر]] او را “ترک” کردند. دیگر این که: ما به آنها نعمت دادیم تا به وسیله آن، آثار دوران نکبت را “محو” کردند و از بین بردند. البته، این [[تفاسیر]] گرچه مفهومش با هم متفاوت است، ولی از نظر نتیجه، چندان با هم تفاوت ندارد. سپس اضافه میکند: به هنگام برطرف شدن [[مشکلات]]، به جای اینکه به این [[حقیقت]] توجه کنند که “نعمت” و “نقمت” به دست خداست، و رو به سوی او آورند، برای [[اغفال]] خود، به این [[منطق]] متشبث شدند که اگر برای ما [[مصایب]] و گرفتاریهایی پیش آمد، چیز تازهای نیست، “پدران ما نیز گرفتار چنین [[مصایب]] و مشکلاتی شدند”. [[دنیا]] فراز و نشیب دارد و برای هر کسی دوران [[راحتی]] و [[سختی]] بوده است. [[سختیها]] امواجی ناپایدار و زود گذرند: {{متن قرآن|وَقَالُوا قَدْ مَسَّ آبَاءَنَا الضَّرَّاءُ وَالسَّرَّاءُ}}<ref>تفسیر نمونه، ج۶، ص۲۶۳.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|ثُمَّ بَدَّلْنَا مَكَانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ حَتَّى عَفَوْا وَقَالُوا قَدْ مَسَّ آبَاءَنَا الضَّرَّاءُ وَالسَّرَّاءُ}}، [[تفسیر]] فرموده: {{متن قرآن|عَفَوْا}} از ماده [[عفو]] است که گاهی به معنای [[کثرت]] و زیادی آمده است، و گاهی به معنای ترک کردن و [[اعراض]] نمودن، و گاهی نیز به معنای محو آثار چیزی کردن، ولی بعید نیست که ریشه همه آنها، همان ترک کردن بوده باشد، منتها گاهی نیز چیزی را به حال خود رها میکنند تا ریشه بدواند و توالد و تناسل کند و افزایش یابد، و گاهی رها میکنند تا تدریجاً محو و نابود گردد. از این جهت به معنای افزایش و نابودی نیز آمده است. در [[آیه]] مورد بحث، [[مفسران]] سه احتمال دادهاند: نخست این که ما به آنها امکانات دادیم تا در افزایش یابند و آنچه را که در دوران [[سختی]] از نفرات و [[ثروتها]] از دست داده بودند، بیابند. دیگر این که: ما آن چنان به آنها [[نعمت]] دادیم که [[مغرور]] شدند و [[خدا]] را فراموش کردند و [[شکر]] او را “ترک” کردند. دیگر این که: ما به آنها نعمت دادیم تا به وسیله آن، آثار دوران نکبت را “محو” کردند و از بین بردند. البته، این [[تفاسیر]] گرچه مفهومش با هم متفاوت است، ولی از نظر نتیجه، چندان با هم تفاوت ندارد. سپس اضافه میکند: به هنگام برطرف شدن [[مشکلات]]، به جای اینکه به این [[حقیقت]] توجه کنند که “نعمت” و “نقمت” به دست خداست، و رو به سوی او آورند، برای [[اغفال]] خود، به این [[منطق]] متشبث شدند که اگر برای ما [[مصایب]] و گرفتاریهایی پیش آمد، چیز تازهای نیست، “پدران ما نیز گرفتار چنین [[مصایب]] و مشکلاتی شدند”. [[دنیا]] فراز و نشیب دارد و برای هر کسی دوران [[راحتی]] و [[سختی]] بوده است. [[سختیها]] امواجی ناپایدار و زود گذرند: {{متن قرآن|وَقَالُوا قَدْ مَسَّ آبَاءَنَا الضَّرَّاءُ وَالسَّرَّاءُ}}<ref>تفسیر نمونه، ج۶، ص۲۶۳.</ref>. | ||
| خط ۱۶۱: | خط ۱۶۱: | ||
و در ذیل آیه ۹۶ [[سوره مؤمنون]]: {{متن قرآن|ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}<ref>«بدی را با روشی که نیکوتر است دور کن؛ ما به آنچه وصف میکنند داناتریم» سوره مؤمنون، آیه ۹۶.</ref>، فرموده: بدیهای آنها را با [[عفو]]، گذشت و نیکی دفع کن و آنها را با [[بهترین]] [[منطق]] پاسخ گو. | و در ذیل آیه ۹۶ [[سوره مؤمنون]]: {{متن قرآن|ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}<ref>«بدی را با روشی که نیکوتر است دور کن؛ ما به آنچه وصف میکنند داناتریم» سوره مؤمنون، آیه ۹۶.</ref>، فرموده: بدیهای آنها را با [[عفو]]، گذشت و نیکی دفع کن و آنها را با [[بهترین]] [[منطق]] پاسخ گو. | ||
همچنین زیر عنوان “نکتهها” چنین [[تفسیر]] فرمود: یکی از موثرترین طرق مبارزه با [[دشمنان]] سرسخت و لجوج، آن است که بدیها را به نیکی پاسخ دهند. این جاست که [[شور]] و غوغایی از درون [[وجدان]] آنها برمیخیزد و شخص [[بدکار]] را سخت تحت ضربات [[سرزنش]] و ملامت قرار میدهد و در مقایسه او با طرف مقابل، [[حق]] را به طرف میدهد، و همین امر در بسیاری از موارد سبب [[تجدید]] نظر [[دشمن]] در برنامههایش میگردد. در [[سیره]] [[پیشوایان]] و روش عملی [[پیامبر]]{{صل}} و [[ائمه هدی]]{{عم}}، بسیار دیدهایم که افراد یا جمعیتهایی را که مرتکب بدترین جنایات شدهاند، به [[نیکی]] پاسخ گفته و مشمول محبتشان ساختهاند، و همین، سبب [[انقلاب]] و دگرگونی [[روحی]] و بازگشت آنها به طریق حق گردیده. [[قرآن]] بارها و از جمله در [[آیات]] فوق، این امر را به عنوان یک اصل در مبازره با [[بدیها]] به [[مسلمانان]] گوشزد میکند، و حتی در [[آیه]] ۳۴ [[سوره فصلت]] میگوید: نتیجه این کار، آن خواهد شد که [[دشمنان]] سرسخت، [[دوستان]] گرم و صمیمی شوند: {{متن قرآن|فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ}}<ref>«نیکی با بدی برابر نیست؛ به بهترین شیوه (دیگران را از چالش با خود) باز دار، ناگاه آن کس که میان تو و او دشمنی است چون دوستی مهربان میگردد» سوره فصلت، آیه ۳۴.</ref><ref>تفسیر نمونه، ج۱۴، ص۳۰۶ و ۳۰۸-۳۰۹.</ref>. | همچنین زیر عنوان “نکتهها” چنین [[تفسیر]] فرمود: یکی از موثرترین طرق مبارزه با [[دشمنان]] سرسخت و لجوج، آن است که بدیها را به نیکی پاسخ دهند. این جاست که [[شور]] و غوغایی از درون [[وجدان]] آنها برمیخیزد و شخص [[بدکار]] را سخت تحت ضربات [[سرزنش]] و ملامت قرار میدهد و در مقایسه او با طرف مقابل، [[حق]] را به طرف میدهد، و همین امر در بسیاری از موارد سبب [[تجدید]] نظر [[دشمن]] در برنامههایش میگردد. در [[سیره]] [[پیشوایان]] و روش عملی [[پیامبر]] {{صل}} و [[ائمه هدی]] {{عم}}، بسیار دیدهایم که افراد یا جمعیتهایی را که مرتکب بدترین جنایات شدهاند، به [[نیکی]] پاسخ گفته و مشمول محبتشان ساختهاند، و همین، سبب [[انقلاب]] و دگرگونی [[روحی]] و بازگشت آنها به طریق حق گردیده. [[قرآن]] بارها و از جمله در [[آیات]] فوق، این امر را به عنوان یک اصل در مبازره با [[بدیها]] به [[مسلمانان]] گوشزد میکند، و حتی در [[آیه]] ۳۴ [[سوره فصلت]] میگوید: نتیجه این کار، آن خواهد شد که [[دشمنان]] سرسخت، [[دوستان]] گرم و صمیمی شوند: {{متن قرآن|فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ}}<ref>«نیکی با بدی برابر نیست؛ به بهترین شیوه (دیگران را از چالش با خود) باز دار، ناگاه آن کس که میان تو و او دشمنی است چون دوستی مهربان میگردد» سوره فصلت، آیه ۳۴.</ref><ref>تفسیر نمونه، ج۱۴، ص۳۰۶ و ۳۰۸-۳۰۹.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ...}}، فرموده:برای شما در [[زندگی]] [[رسول خدا]]{{صل}} و عملکرد او (در میدان [[احزاب]]) [[سرمشق]] نیکویی بود؛ برای آنها که [[امید به رحمت خدا]] و [[روز رستاخیز]] دارند و [[خدا]] را بسیار یاد میکنند. [[بهترین]] [[الگو]] برای شما نه تنها در این میدان که در تمام زندگی، شخص پیامبر{{صل}} است؛ [[روحیات]] عالی او، [[استقامت]] و [[شکیبایی]] او، [[هشیاری]]، [[درایت]]، [[اخلاص]]، [[توجه به خدا]] و [[تسلط]] او بر حوادث و زانو نزدن در برابر [[سختیها]] و [[مشکلات]]، هر کدام میتواند الگو و سرمشقی برای [[مسلمین]] باشد، و این ناخدای بزرگ، به هنگامی که سفینهاش گرفتار سختترین طوفانها میشود، کمترین [[ضعف]]، [[سستی]] و دستپاچگی [را] به خود [[راه]] نمیدهد؛ او هم ناخداست، هم لنگر مطمئن این کشتی؛ هم [[چراغ هدایت]] است و هم مایه [[آرامش]] و راحت [[روح]] و [[جان]] سرنشینان؛ همراه دیگر [[مؤمنان]] کلنگ به دست میگیرد؛ [[خندق]] میکند، با بیل جمعآوری کرده و با ظرف از خندق بیرون میبرد؛ برای [[حفظ]] [[روحیه]] و خونسردی یارانش با آنها [[مزاح]] میکند، و برای گرم کردن [[دل]] و جان، آنها را به خواندن اشعار حماسی [[تشویق]] مینماید؛ مرتباً آنان را به [[یاد خدا]] میاندازد و به [[آینده]] درخشان و [[فتوحات]] بزرگ نوید میدهد؛ از [[توطئه]] [[منافقان]] برحذر میدارد و [[هشیاری]] لازم را به آنها میدهد؛ از آرایش [[جنگی]] صحیح و [[انتخاب]] [[بهترین]] روشهای نظامی، لحظهای [[غافل]] نمیماند، و در عین حال، از راههای مختلف، برای ایجاد شکاف در میان صفوف دشمان، از پای نمینشیند. آری، او بهترین [[مقتدا]] و [[اسوه]] مؤمنان، در این میدان، و در همه میدانهاست. “اسوه” (بر وزن عُروَه)، در اصل به معنای آن حالتی است که [[انسان]] به هنگام [[پیروی]] از دیگری، به خود میگیرد، و به تعبیر دیگر، همان [[تأسی]] کردن و [[اقتدا]] نمودن است. بنابراین، معنای مصدری دارد، نه معنای وصفی، و جمله {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}، مفهومش این است که برای شما در [[پیامبر]]{{صل}} تأسی و پیروی خوبی است. میتوانید با اقتدا کردن به او، خطوط خود را [[اصلاح]]، و در مسیر [[صراط مستقیم]] قرار گیرید. جالب این که: [[قرآن]] در [[آیه]] فوق این [[سوره]] حسنه را مخصوص کسانی میداند که دارای سه ویژگی هستند: [[امید]] به [[الله]] و امید به [[روز قیامت]] دارند و [[خدا]] را بسیار یاد میکنند. در [[حقیقت]]، [[ایمان]] به [[مبدأ و معاد]]، [[انگیزه]] این حرکت است، و ذکر [[خداوند]] تداومبخش آن؛ زیرا بدون [[شک]]، کسی که از چنین [[ایمانی]] قلبش سرشار نباشد، [[قادر]] به قدم گذاشتن در جای قدمهای پیامبر نیست، و در ادامه این [[راه]] نیز اگر پیوسته [[ذکر خدا]] نکند و [[شیاطین]] را از خود نراند، قادر به ادامه تأسی و اقتدا نخواهد بود<ref>تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۲۴۲-۲۴۳.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ...}}، فرموده:برای شما در [[زندگی]] [[رسول خدا]] {{صل}} و عملکرد او (در میدان [[احزاب]]) [[سرمشق]] نیکویی بود؛ برای آنها که [[امید به رحمت خدا]] و [[روز رستاخیز]] دارند و [[خدا]] را بسیار یاد میکنند. [[بهترین]] [[الگو]] برای شما نه تنها در این میدان که در تمام زندگی، شخص پیامبر {{صل}} است؛ [[روحیات]] عالی او، [[استقامت]] و [[شکیبایی]] او، [[هشیاری]]، [[درایت]]، [[اخلاص]]، [[توجه به خدا]] و [[تسلط]] او بر حوادث و زانو نزدن در برابر [[سختیها]] و [[مشکلات]]، هر کدام میتواند الگو و سرمشقی برای [[مسلمین]] باشد، و این ناخدای بزرگ، به هنگامی که سفینهاش گرفتار سختترین طوفانها میشود، کمترین [[ضعف]]، [[سستی]] و دستپاچگی [را] به خود [[راه]] نمیدهد؛ او هم ناخداست، هم لنگر مطمئن این کشتی؛ هم [[چراغ هدایت]] است و هم مایه [[آرامش]] و راحت [[روح]] و [[جان]] سرنشینان؛ همراه دیگر [[مؤمنان]] کلنگ به دست میگیرد؛ [[خندق]] میکند، با بیل جمعآوری کرده و با ظرف از خندق بیرون میبرد؛ برای [[حفظ]] [[روحیه]] و خونسردی یارانش با آنها [[مزاح]] میکند، و برای گرم کردن [[دل]] و جان، آنها را به خواندن اشعار حماسی [[تشویق]] مینماید؛ مرتباً آنان را به [[یاد خدا]] میاندازد و به [[آینده]] درخشان و [[فتوحات]] بزرگ نوید میدهد؛ از [[توطئه]] [[منافقان]] برحذر میدارد و [[هشیاری]] لازم را به آنها میدهد؛ از آرایش [[جنگی]] صحیح و [[انتخاب]] [[بهترین]] روشهای نظامی، لحظهای [[غافل]] نمیماند، و در عین حال، از راههای مختلف، برای ایجاد شکاف در میان صفوف دشمان، از پای نمینشیند. آری، او بهترین [[مقتدا]] و [[اسوه]] مؤمنان، در این میدان، و در همه میدانهاست. “اسوه” (بر وزن عُروَه)، در اصل به معنای آن حالتی است که [[انسان]] به هنگام [[پیروی]] از دیگری، به خود میگیرد، و به تعبیر دیگر، همان [[تأسی]] کردن و [[اقتدا]] نمودن است. بنابراین، معنای مصدری دارد، نه معنای وصفی، و جمله {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}، مفهومش این است که برای شما در [[پیامبر]] {{صل}} تأسی و پیروی خوبی است. میتوانید با اقتدا کردن به او، خطوط خود را [[اصلاح]]، و در مسیر [[صراط مستقیم]] قرار گیرید. جالب این که: [[قرآن]] در [[آیه]] فوق این [[سوره]] حسنه را مخصوص کسانی میداند که دارای سه ویژگی هستند: [[امید]] به [[الله]] و امید به [[روز قیامت]] دارند و [[خدا]] را بسیار یاد میکنند. در [[حقیقت]]، [[ایمان]] به [[مبدأ و معاد]]، [[انگیزه]] این حرکت است، و ذکر [[خداوند]] تداومبخش آن؛ زیرا بدون [[شک]]، کسی که از چنین [[ایمانی]] قلبش سرشار نباشد، [[قادر]] به قدم گذاشتن در جای قدمهای پیامبر نیست، و در ادامه این [[راه]] نیز اگر پیوسته [[ذکر خدا]] نکند و [[شیاطین]] را از خود نراند، قادر به ادامه تأسی و اقتدا نخواهد بود<ref>تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۲۴۲-۲۴۳.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}، زیر عنوان: “خطوط اصلی [[بندگان]] مخلص” فرموده: در دومین [[دستور]]، به مسأله [[احسان]] و [[نیکوکاری]] در این [[دنیا]] که دار عمل است، پرداخته و از طریق بیان نتیجه احسان، [[مردم]] را به آن [[تشویق]] و تحریص میکند و میفرماید: برای کسانی که در این دنیا [[نیکی]] کردهاند، حسنه و [[پاداش]] نیکوی بزرگی است: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}} غالب [[مفسران]]، {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}} را متعلق به{{متن قرآن|أَحْسَنُوا}} دانستهاند، و بنابراین {{متن قرآن|حَسَنَةٌ}} مطلق خواهد بود و هر گونه [[پاداش نیک]]، در این [[جهان]] و جهان دیگر را شامل میشود، و با توجه به این که تنوین در این گونه موارد، [[دلیل]] بر تفخیم و [[عظمت]] است، بزرگی این پاداش مشخص میشود. آری، نیکوکاری به طور مطلق در این دنیا در گفتار، در عمل، در طرز [[اندیشه]] و [[تفکر]]، نسبت به [[دوستان]]، و نسبت به [[بیگانگان]]، نتیجهاش برخورداری از پاداش [[عظیم]] در هر دو جهان است که نیکی جز نتیجه [[نیک]] نخواهد داشت. در [[حقیقت]]، [[تقوا]] یک عامل بازدارنده است و احسان یک عامل حرکت آفرین، که مجموعاً [[ترک گناه]] و انجام [[فرایض]] و [[مستحبات]] را شامل میشود<ref>تفسیر نمونه، ج۱۹، ص۴۰۱.</ref>. | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}، زیر عنوان: “خطوط اصلی [[بندگان]] مخلص” فرموده: در دومین [[دستور]]، به مسأله [[احسان]] و [[نیکوکاری]] در این [[دنیا]] که دار عمل است، پرداخته و از طریق بیان نتیجه احسان، [[مردم]] را به آن [[تشویق]] و تحریص میکند و میفرماید: برای کسانی که در این دنیا [[نیکی]] کردهاند، حسنه و [[پاداش]] نیکوی بزرگی است: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}} غالب [[مفسران]]، {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}} را متعلق به{{متن قرآن|أَحْسَنُوا}} دانستهاند، و بنابراین {{متن قرآن|حَسَنَةٌ}} مطلق خواهد بود و هر گونه [[پاداش نیک]]، در این [[جهان]] و جهان دیگر را شامل میشود، و با توجه به این که تنوین در این گونه موارد، [[دلیل]] بر تفخیم و [[عظمت]] است، بزرگی این پاداش مشخص میشود. آری، نیکوکاری به طور مطلق در این دنیا در گفتار، در عمل، در طرز [[اندیشه]] و [[تفکر]]، نسبت به [[دوستان]]، و نسبت به [[بیگانگان]]، نتیجهاش برخورداری از پاداش [[عظیم]] در هر دو جهان است که نیکی جز نتیجه [[نیک]] نخواهد داشت. در [[حقیقت]]، [[تقوا]] یک عامل بازدارنده است و احسان یک عامل حرکت آفرین، که مجموعاً [[ترک گناه]] و انجام [[فرایض]] و [[مستحبات]] را شامل میشود<ref>تفسیر نمونه، ج۱۹، ص۴۰۱.</ref>. | ||
| خط ۱۶۹: | خط ۱۶۹: | ||
فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا...}} هم [[تفسیر]] فرموده: آن کسی که عمل [[نیکی]] انجام دهد، بر نیکی عملش میافزاییم؛ چرا که [[خداوند]] [[آمرزنده]] و [[شکرگزار]] است و به [[اعمال]] [[بندگان]] جزای مناسب میدهد. چه حسنهای از این [[برتر]] که [[انسان]] خود را همیشه در زیر [[پرچم]] [[رهبران الهی]] قرار دهد؛ حتی آنها را در [[دل]] گیرد و خط آنها را ادامه دهد؛ در [[فهم]] [[کلام الهی]] آنجا که مسایل برای او ابهام پیدا کند، از آنها توضیح بخواهد؛ عمل آنها را معیار قرار دهد و آنها را [[الگو]] و [[اسوه]] خود سازد<ref>تفسیر نمونه، ج۲۰، ص۴۱۰.</ref>. | فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا...}} هم [[تفسیر]] فرموده: آن کسی که عمل [[نیکی]] انجام دهد، بر نیکی عملش میافزاییم؛ چرا که [[خداوند]] [[آمرزنده]] و [[شکرگزار]] است و به [[اعمال]] [[بندگان]] جزای مناسب میدهد. چه حسنهای از این [[برتر]] که [[انسان]] خود را همیشه در زیر [[پرچم]] [[رهبران الهی]] قرار دهد؛ حتی آنها را در [[دل]] گیرد و خط آنها را ادامه دهد؛ در [[فهم]] [[کلام الهی]] آنجا که مسایل برای او ابهام پیدا کند، از آنها توضیح بخواهد؛ عمل آنها را معیار قرار دهد و آنها را [[الگو]] و [[اسوه]] خود سازد<ref>تفسیر نمونه، ج۲۰، ص۴۱۰.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ}}، فرموده: برای شما در [[زندگی]] [[ابراهیم]] و کسانی که با او بودند، اسوه خوبی وجود داشت؛ ابراهیم{{ع}}، بزرگ [[پیامبران]]، که زندگیاش سرتاسر درس [[بندگی خدا]]، [[جهاد]] فی سیبل [[الله]] و [[عشق]] به ذات [[پاک]] او بود؛ ابراهیم که [[امت اسلامی]] از [[برکات]] دعای او، و مفتخر به نامگذاری او میباشد، میتواند برای شما [[سرمشق]] خوبی در این زمینه گردد. منظور از تعبیر: {{متن قرآن|وَالَّذِينَ مَعَهُ}}: (آنها که با ابراهیم بودند)، مؤمنانی است که او را در این [[راه]] [[همراهی]] میکردند و هر چند قلیل و اندک بودند، و این احتمال که منظور پیامبرانی است که با او همصدا شدند، یا انبیای معاصر او، چنان که بعضی احتمال دادهاند، بعید به نظر میرسد، به خصوص که مناسب این است که [[قرآن]] در این جا [[پیامبر اسلام]]{{صل}} را به ابراهیم، و [[مسلمانان]] را به [[اصحاب]] و [[یاران]] او [[تشبیه]] کند. در تواریخ نیز آمده است که گروهی در [[بابل]]، بعد از [[مشاهده]] [[معجزات]] ابراهیم به او [[ایمان]] آوردند، و در [[هجرت]] به سوی [[شام]]، او را همراهی کردند، و این نشان میدهد که او یاران [[وفاداری]] داشته است <ref>به نقل از کامل بن اثیر، جلد ۱، صفحه ۱۰۰.</ref> و <ref>تفسیر نمونه، ج۲۴، ص۱۸.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۴۸۶-۵۱۸.</ref> | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ}}، فرموده: برای شما در [[زندگی]] [[ابراهیم]] و کسانی که با او بودند، اسوه خوبی وجود داشت؛ ابراهیم {{ع}}، بزرگ [[پیامبران]]، که زندگیاش سرتاسر درس [[بندگی خدا]]، [[جهاد]] فی سیبل [[الله]] و [[عشق]] به ذات [[پاک]] او بود؛ ابراهیم که [[امت اسلامی]] از [[برکات]] دعای او، و مفتخر به نامگذاری او میباشد، میتواند برای شما [[سرمشق]] خوبی در این زمینه گردد. منظور از تعبیر: {{متن قرآن|وَالَّذِينَ مَعَهُ}}: (آنها که با ابراهیم بودند)، مؤمنانی است که او را در این [[راه]] [[همراهی]] میکردند و هر چند قلیل و اندک بودند، و این احتمال که منظور پیامبرانی است که با او همصدا شدند، یا انبیای معاصر او، چنان که بعضی احتمال دادهاند، بعید به نظر میرسد، به خصوص که مناسب این است که [[قرآن]] در این جا [[پیامبر اسلام]] {{صل}} را به ابراهیم، و [[مسلمانان]] را به [[اصحاب]] و [[یاران]] او [[تشبیه]] کند. در تواریخ نیز آمده است که گروهی در [[بابل]]، بعد از [[مشاهده]] [[معجزات]] ابراهیم به او [[ایمان]] آوردند، و در [[هجرت]] به سوی [[شام]]، او را همراهی کردند، و این نشان میدهد که او یاران [[وفاداری]] داشته است <ref>به نقل از کامل بن اثیر، جلد ۱، صفحه ۱۰۰.</ref> و <ref>تفسیر نمونه، ج۲۴، ص۱۸.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۴۸۶-۵۱۸.</ref> | ||
==حسنه در [[تفاسیر]] [[روایی]]== | == حسنه در [[تفاسیر]] [[روایی]] == | ||
مرحوم [[سید هاشم بحرانی]] در [[تفسیر برهان]] و [[محدث]] جلیل [[علامه]] شیخ [[عبد]] [[علی بن [[جمعه عروسی]] در [[تفسیر نورالثقلین]] و علامه شیخ [[جلالالدین عبدالرحمن سیوطی]] در [[تفسیر]] در المنثور، فی قوله تعالی: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}، روایاتی را [[نقل]] فرمودهاند، از جمله: | مرحوم [[سید هاشم بحرانی]] در [[تفسیر برهان]] و [[محدث]] جلیل [[علامه]] شیخ [[عبد]] [[علی بن [[جمعه عروسی]] در [[تفسیر نورالثقلین]] و علامه شیخ [[جلالالدین عبدالرحمن سیوطی]] در [[تفسیر]] در المنثور، فی قوله تعالی: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}، روایاتی را [[نقل]] فرمودهاند، از جمله: | ||
# [[جمیل بن صالح]] از [[ابی عبدالله]]، [[امام صادق]]{{ع}}، درباره فرموده [[خدای تعالی]]: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}، [[روایت]] کند که آن بزرگوار فرمود: {{متن حدیث|رِضْوَانُ اللَّهِ فِي الْجَنَّةِ وَ السَّعَةُ فِي الآخِرَةِ وَ الْمَعَاشِ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ فِي الدُّنْيَا}}؛ یعنی [[خشنودی]] [[خدای متعال]] در [[بهشت]]، در [[جهان آخرت]]، و معاش وحسن [[خلق]] در [[دنیا]]<ref>برهان، ص۱۳۶؛ نورالثقلین، ج۱، ص۱۹۹.</ref>. | # [[جمیل بن صالح]] از [[ابی عبدالله]]، [[امام صادق]] {{ع}}، درباره فرموده [[خدای تعالی]]: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}، [[روایت]] کند که آن بزرگوار فرمود: {{متن حدیث|رِضْوَانُ اللَّهِ فِي الْجَنَّةِ وَ السَّعَةُ فِي الآخِرَةِ وَ الْمَعَاشِ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ فِي الدُّنْيَا}}؛ یعنی [[خشنودی]] [[خدای متعال]] در [[بهشت]]، در [[جهان آخرت]]، و معاش وحسن [[خلق]] در [[دنیا]]<ref>برهان، ص۱۳۶؛ نورالثقلین، ج۱، ص۱۹۹.</ref>. | ||
#از [[کتاب کافی]] و [[معانی الاخبار]]، [[محمد بن موسی]] با اسنادش تا جمیل بن صالح، و او از امام صادق{{ع}} فی قوله تعالی: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}، روایت کند که آن بزرگوار فرمود: {{متن حدیث|رِضْوَانُ اللَّهِ فِي الْجَنَّةِ، فِي الآخِرَةِ وَ السَّعَةُ فِي الرِّزْقِ وَ الْمَعَاشِ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ فِي الدُّنْيَا}}؛ یعنی [[رضوان]] [[خدا]] و بهشت، در [[آخرت]]، و وسعت روزی و معاش و [[حسن خلق]]، در دنیا<ref>نورالثقلین، ج۱، ص۱۹۹، ح۷۲۵.</ref>. | # از [[کتاب کافی]] و [[معانی الاخبار]]، [[محمد بن موسی]] با اسنادش تا جمیل بن صالح، و او از امام صادق {{ع}} فی قوله تعالی: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}، روایت کند که آن بزرگوار فرمود: {{متن حدیث|رِضْوَانُ اللَّهِ فِي الْجَنَّةِ، فِي الآخِرَةِ وَ السَّعَةُ فِي الرِّزْقِ وَ الْمَعَاشِ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ فِي الدُّنْيَا}}؛ یعنی [[رضوان]] [[خدا]] و بهشت، در [[آخرت]]، و وسعت روزی و معاش و [[حسن خلق]]، در دنیا<ref>نورالثقلین، ج۱، ص۱۹۹، ح۷۲۵.</ref>. | ||
# [[عبدالله بن سنان]] از [[ابیعبدالله]]، امام صادق{{ع}}، روایت کند که آن بزرگوار فرمود: {{متن حدیث|يُسْتَحَبُّ أَنْ يَقُولَ بَيْنَ الرُّكْنِ وَ الْحَجَرِ- اللَّهُمَ {{متن قرآن|آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}} وَ قَالَ إِنَّ مَلَكاً يَقُولُ آمِينَ}}: [[مستحب]] است در بین رکن و [[حجرالاسود]]، ذکر: {{متن حدیث|اللَّهُمَ {{متن قرآن|آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}، را بگویند و فرمود که: البته، فرشتهای که [[موکل]] بر [[طواف]] کننده است، آمین میگوید<ref>نورالثقلین، ج۱، ص۱۹۹، ح۷۲۷.</ref>. | # [[عبدالله بن سنان]] از [[ابیعبدالله]]، امام صادق {{ع}}، روایت کند که آن بزرگوار فرمود: {{متن حدیث|يُسْتَحَبُّ أَنْ يَقُولَ بَيْنَ الرُّكْنِ وَ الْحَجَرِ- اللَّهُمَ {{متن قرآن|آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}} وَ قَالَ إِنَّ مَلَكاً يَقُولُ آمِينَ}}: [[مستحب]] است در بین رکن و [[حجرالاسود]]، ذکر: {{متن حدیث|اللَّهُمَ {{متن قرآن|آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}، را بگویند و فرمود که: البته، فرشتهای که [[موکل]] بر [[طواف]] کننده است، آمین میگوید<ref>نورالثقلین، ج۱، ص۱۹۹، ح۷۲۷.</ref>. | ||
#ابن ابیشیبه و [[بیهقی]] در “الشعب” از [[ابن عباس]] [[اخراج]] نمودند که: {{متن حدیث|إِنَّ مَلَكاً مُوَكَّلًا بِالرُّكْنِ الْيَمَانِيِّ مُنْذُ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِينَ، ً يَقُولُ آمِينَ، فَقُولوا:}} یعنی البته، از زمانی که [[خدا]] [[آسمانها]] و [[زمین]] را [[خلق]] نمود، فرشتهای در [[رکن یمانی]] [[موکل]] است، او همواره میگوید: آمین، آمین، پس شما بگویید: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>در المنثور، ج۱، ص۲۳۳. </ref>. | # ابن ابیشیبه و [[بیهقی]] در “الشعب” از [[ابن عباس]] [[اخراج]] نمودند که: {{متن حدیث|إِنَّ مَلَكاً مُوَكَّلًا بِالرُّكْنِ الْيَمَانِيِّ مُنْذُ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِينَ، ً يَقُولُ آمِينَ، فَقُولوا:}} یعنی البته، از زمانی که [[خدا]] [[آسمانها]] و [[زمین]] را [[خلق]] نمود، فرشتهای در [[رکن یمانی]] [[موکل]] است، او همواره میگوید: آمین، آمین، پس شما بگویید: {{متن قرآن|رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>در المنثور، ج۱، ص۲۳۳. </ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ}}، روایاتی را [[نقل]] فرموده، از جمله: | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ}}، روایاتی را [[نقل]] فرموده، از جمله: | ||
#در کتاب [[معانی الاخبار]] با اسنادش تا [[هشام بن سالم]]، و او از [[ابیعبدالله]]. [[امام صادق]]{{ع}}، عمل کرده که: [[علی بن حسین]]{{ع}} میفرمود: {{متن حدیث|وَيْلٌ لِمَنْ غَلَبَتْ آحَادُهُ أَعْشَارَهُ فَقُلْتُ لَهُ وَ كَيْفَ هَذَا فَقَالَ أَ مَا سَمِعْتَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ- {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ}} فَالْحَسَنَةُ الْوَاحِدَةُ إِذَا عَمِلَهَا كُتِبَتْ لَهُ عَشْراً وَ السَّيِّئَةُ الْوَاحِدَةُ إِذَا عَمِلَهَا كُتِبَتْ لَهُ وَاحِدَةً فَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِمَّنْ يَرْتَكِبُ فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ عَشْرَ سَيِّئَاتٍ وَ لَا تَكُونُ لَهُ حَسَنَةٌ وَاحِدَةٌ فَتَغْلِبَ حَسَنَاتُهُ سَيِّئَاتِهِ}}: وای بر کسی که مغلوب آحادش بشود. به آن بزرگوار گفتم: آن چگونه باشد؟ فرمود: آیا نشنیدی که [[خدای عزوجل]] میفرماید: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ}}. پس یک حسنه وقتی به آن عمل بشود، برای او ده تا [[ثبت]] گردد، و یک [[سیئه]] ([[گناه]]) وقتی به آن عمل بشود، برای او یکی ثبت گردد. پس به خدا [[پناه]] میبرم از کسی که در یک [[روز]]، ده سیئه (گناه) را مرتکب شود و برای او یک حسنه نباشد، پس حسناتش مغلوب سیئاتش خواهند شد<ref>نورالثقلین، ج۱، ص۷۸۵، ح۳۷۲؛ برهان، ص۳۴۴.</ref>. | # در کتاب [[معانی الاخبار]] با اسنادش تا [[هشام بن سالم]]، و او از [[ابیعبدالله]]. [[امام صادق]] {{ع}}، عمل کرده که: [[علی بن حسین]] {{ع}} میفرمود: {{متن حدیث|وَيْلٌ لِمَنْ غَلَبَتْ آحَادُهُ أَعْشَارَهُ فَقُلْتُ لَهُ وَ كَيْفَ هَذَا فَقَالَ أَ مَا سَمِعْتَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ- {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ}} فَالْحَسَنَةُ الْوَاحِدَةُ إِذَا عَمِلَهَا كُتِبَتْ لَهُ عَشْراً وَ السَّيِّئَةُ الْوَاحِدَةُ إِذَا عَمِلَهَا كُتِبَتْ لَهُ وَاحِدَةً فَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِمَّنْ يَرْتَكِبُ فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ عَشْرَ سَيِّئَاتٍ وَ لَا تَكُونُ لَهُ حَسَنَةٌ وَاحِدَةٌ فَتَغْلِبَ حَسَنَاتُهُ سَيِّئَاتِهِ}}: وای بر کسی که مغلوب آحادش بشود. به آن بزرگوار گفتم: آن چگونه باشد؟ فرمود: آیا نشنیدی که [[خدای عزوجل]] میفرماید: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ}}. پس یک حسنه وقتی به آن عمل بشود، برای او ده تا [[ثبت]] گردد، و یک [[سیئه]] ([[گناه]]) وقتی به آن عمل بشود، برای او یکی ثبت گردد. پس به خدا [[پناه]] میبرم از کسی که در یک [[روز]]، ده سیئه (گناه) را مرتکب شود و برای او یک حسنه نباشد، پس حسناتش مغلوب سیئاتش خواهند شد<ref>نورالثقلین، ج۱، ص۷۸۵، ح۳۷۲؛ برهان، ص۳۴۴.</ref>. | ||
# [[عبد بن حمید]] از [[سعید بن جبیر]] [[اخراج]] نمود که: او گفت: {{متن حدیث|لما نزلت}}: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا}} قال [[رجل]] من المسلمین: یا [[رسول الله]]! {{متن قرآن|لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}}<ref>«هیچ خدایی جز خداوند نیست» سوره صافات، آیه ۳۵.</ref>، {{متن حدیث|حسنة؟ قال: نعم افضل الحسنات}}؛ یعنی هنگامی که [[آیه]]: {{متن حدیث|لما نزلت}}: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا}} نازل شد، مردی از [[مسلمانان]] گفت: ای [[پیامبر خدا]]! {{متن قرآن|لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}}، حسنه است؟ [[پیامبر]]{{صل}}، فرمود: آری، آن افضل [[حسنات]] است<ref>در المنثور، ج۳۰، ص۱۶۳.</ref>. | # [[عبد بن حمید]] از [[سعید بن جبیر]] [[اخراج]] نمود که: او گفت: {{متن حدیث|لما نزلت}}: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا}} قال [[رجل]] من المسلمین: یا [[رسول الله]]! {{متن قرآن|لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}}<ref>«هیچ خدایی جز خداوند نیست» سوره صافات، آیه ۳۵.</ref>، {{متن حدیث|حسنة؟ قال: نعم افضل الحسنات}}؛ یعنی هنگامی که [[آیه]]: {{متن حدیث|لما نزلت}}: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا}} نازل شد، مردی از [[مسلمانان]] گفت: ای [[پیامبر خدا]]! {{متن قرآن|لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}}، حسنه است؟ [[پیامبر]] {{صل}}، فرمود: آری، آن افضل [[حسنات]] است<ref>در المنثور، ج۳۰، ص۱۶۳.</ref>. | ||
همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ وَيَتَوَلَّوْا وَهُمْ فَرِحُونَ}}، روایاتی را [[نقل]] فرمودند، از جمله: | همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ وَيَتَوَلَّوْا وَهُمْ فَرِحُونَ}}، روایاتی را [[نقل]] فرمودند، از جمله: | ||
#در [[تفسیر]] [[علی ابن ابراهیم]] به [[روایت]] ابیجارود از [[ابی جعفر]]، [[امام باقر]]{{ع}}، فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ}}، فرمود: {{متن حدیث|أَمَّا الْحَسَنَةُ فَالْغَنِيمَةُ وَ الْعَافِيَةُ- وَ أَمَّا الْمُصِيبَةُ فَالْبَلَاءُ وَ الشِّدَّةُ}}؛ یعنی مراد از حسنه، [[غنیمت]] و [[سلامت]] بوده و مراد از [[مصیبت]]، [[غم]]، [[رنج]] و [[سختی]] است<ref>نورالثقلین، ج۲، ص۲۲۵، ح۱۷۷؛ برهان، ص۴۲۶.</ref>. | # در [[تفسیر]] [[علی ابن ابراهیم]] به [[روایت]] ابیجارود از [[ابی جعفر]]، [[امام باقر]] {{ع}}، فی قوله تعالی: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ}}، فرمود: {{متن حدیث|أَمَّا الْحَسَنَةُ فَالْغَنِيمَةُ وَ الْعَافِيَةُ- وَ أَمَّا الْمُصِيبَةُ فَالْبَلَاءُ وَ الشِّدَّةُ}}؛ یعنی مراد از حسنه، [[غنیمت]] و [[سلامت]] بوده و مراد از [[مصیبت]]، [[غم]]، [[رنج]] و [[سختی]] است<ref>نورالثقلین، ج۲، ص۲۲۵، ح۱۷۷؛ برهان، ص۴۲۶.</ref>. | ||
# [[ابن ابیشیبه]]، ابن منذر، [[ابنابیحاتم]] و ابوالشیخ درباره قوله: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ}}، از [[مجاهد]] [[اخراج]] نمودند که او گفت: {{متن حدیث|العافیة و الرخاء و الغنیمة}}؛ یعنی تندرستی، فراخی در [[زندگی]] و آنچه بدون [[زحمت]] به دست آید، و درباره قوله: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ}}، گفت: {{متن حدیث|وَ الْبَلَاءُ وَ الشِدَّةُ}}؛ یعنی [[گرفتاری]] و سختی. {{متن قرآن|يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ}}؛ {{متن حدیث|قَدْ حَذَّرَنَا}}؛ یعنی [[پرهیز]] کردهایم<ref>درالمنثور، ج۳، ص۲۴۹.</ref>. | # [[ابن ابیشیبه]]، ابن منذر، [[ابنابیحاتم]] و ابوالشیخ درباره قوله: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ}}، از [[مجاهد]] [[اخراج]] نمودند که او گفت: {{متن حدیث|العافیة و الرخاء و الغنیمة}}؛ یعنی تندرستی، فراخی در [[زندگی]] و آنچه بدون [[زحمت]] به دست آید، و درباره قوله: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ}}، گفت: {{متن حدیث|وَ الْبَلَاءُ وَ الشِدَّةُ}}؛ یعنی [[گرفتاری]] و سختی. {{متن قرآن|يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ}}؛ {{متن حدیث|قَدْ حَذَّرَنَا}}؛ یعنی [[پرهیز]] کردهایم<ref>درالمنثور، ج۳، ص۲۴۹.</ref>. | ||
همین طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|أُولَئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ}}، روایتی را نقل نمودهاند: در [[کتاب کافی]]، [[علی بن ابراهیم]] با اسنادش تا [[هشام بن سالم]] و غیر او، از ابیعبد [[الله]]، [[امام صادق]]{{ع}}، درباره فرموده [[خدای عزوجل]]: {{متن قرآن|أُولَئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا}}، نقل نموده که [[حضرت]] فرمود: {{متن حدیث|عَلَى التَّقِيَّةِ}}، و درباره فرموده خدای عزوجل: {{متن قرآن|وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ}}، فرمود: {{متن حدیث|الْحَسَنَةُ التَّقِيَّةُ وَ السَّيِّئَةُ الْإِذَاعَةُ}}؛ یعنی امام صادق{{ع}}، فرمود: به آنان دو مرتبه [[پاداش نیک]] اعطا میشود، چون بر [[تقیه]]، [[شکیبایی]] و [[خویشتنداری]] کردند و با نیکویی تقیه نمودن، [[زشتی]] [[افشاگری]] را دفع کردند<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۱۶۶، ح۸۶؛ برهان، ص۷۹۴.</ref>. | همین طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|أُولَئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ}}، روایتی را نقل نمودهاند: در [[کتاب کافی]]، [[علی بن ابراهیم]] با اسنادش تا [[هشام بن سالم]] و غیر او، از ابیعبد [[الله]]، [[امام صادق]] {{ع}}، درباره فرموده [[خدای عزوجل]]: {{متن قرآن|أُولَئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا}}، نقل نموده که [[حضرت]] فرمود: {{متن حدیث|عَلَى التَّقِيَّةِ}}، و درباره فرموده خدای عزوجل: {{متن قرآن|وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ}}، فرمود: {{متن حدیث|الْحَسَنَةُ التَّقِيَّةُ وَ السَّيِّئَةُ الْإِذَاعَةُ}}؛ یعنی امام صادق {{ع}}، فرمود: به آنان دو مرتبه [[پاداش نیک]] اعطا میشود، چون بر [[تقیه]]، [[شکیبایی]] و [[خویشتنداری]] کردند و با نیکویی تقیه نمودن، [[زشتی]] [[افشاگری]] را دفع کردند<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۱۶۶، ح۸۶؛ برهان، ص۷۹۴.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}}، روایاتی را [[نقل]] کردهاند، از جمله: | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}}، روایاتی را [[نقل]] کردهاند، از جمله: | ||
#در کتاب [[الاحتجاج]] [[طبرسی]] از [[امیرمؤمنان]]{{ع}} در ضمن [[حدیثی]] طولانی چنین آمده است: {{متن حدیث|وَ لِأَنَّ الصَّبْرَ عَلَى وُلَاةِ الْأَمْرِ مَفْرُوضٌ لِقَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِنَبِيِّهِ}}:- {{متن قرآن|فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُولُو الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ}}<ref>«بنابراین شکیبا باش همانگونه که پیامبران اولوا العزم شکیبایی ورزیدند» سوره احقاف، آیه ۳۵.</ref> {{متن حدیث|وَ إِيجَابُهُ مِثْلُ ذَلِكَ عَلَى أَوْلِيَائِهِ وَ أَهْلِ طَاعَتِهِ بِقَوْلِهِ}} {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}؛ یعنی: و برای این که خویشتنداری و [[استقامت]] بر [[والیان امر]]، [[واجب]] است؛ چرا که [[خدای عزوجل]] به [[پیامبر]]{{صل}}، میفرماید: {{متن قرآن|فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُولُو الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ}}، و مانند آن را برای اولیای خودش واهل طاعتش نیز واجب فرموده بنا بر قوله تعالی: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۲۲۵، ح۳۸.</ref>. | # در کتاب [[الاحتجاج]] [[طبرسی]] از [[امیرمؤمنان]] {{ع}} در ضمن [[حدیثی]] طولانی چنین آمده است: {{متن حدیث|وَ لِأَنَّ الصَّبْرَ عَلَى وُلَاةِ الْأَمْرِ مَفْرُوضٌ لِقَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِنَبِيِّهِ}}:- {{متن قرآن|فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُولُو الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ}}<ref>«بنابراین شکیبا باش همانگونه که پیامبران اولوا العزم شکیبایی ورزیدند» سوره احقاف، آیه ۳۵.</ref> {{متن حدیث|وَ إِيجَابُهُ مِثْلُ ذَلِكَ عَلَى أَوْلِيَائِهِ وَ أَهْلِ طَاعَتِهِ بِقَوْلِهِ}} {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}؛ یعنی: و برای این که خویشتنداری و [[استقامت]] بر [[والیان امر]]، [[واجب]] است؛ چرا که [[خدای عزوجل]] به [[پیامبر]] {{صل}}، میفرماید: {{متن قرآن|فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُولُو الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ}}، و مانند آن را برای اولیای خودش واهل طاعتش نیز واجب فرموده بنا بر قوله تعالی: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۲۲۵، ح۳۸.</ref>. | ||
#در [[مجمع البیان]] چنین فرمود: [[ثعلبة بن حاطب]] که مردی از [[انصار]] بود به پیامبر{{صل}} گفت: از [[خدا]] بخواهید که [[مالی]] را نصیب و روزی من فرماید. پس آن [[حضرت]] فرمود: {{متن حدیث|يَا ثَعْلَبَةُ قَلِيلٌ تُؤَدِّي شُكْرَهُ خَيْرٌ مِنْ كَثِيرٍ لَا تُطِيقُهُ أَ مَا لَكَ {{متن قرآن|فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}؟ وَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ أَرَدْتُ أَنْ تَسِيرَ الْجِبَالُ مَعِي ذَهَباً وَ فِضَّةً لَسَارَتْ}}؛ یعنی ای [[ثعلبه]]! [[مال]] اندک که [[شکر]] آن را به جا آوری، بهتر از مال بسیاری است که آن را [[طاقت]] نیاوری؛ آیا برای تو در [[پیامبر خدا]] [[اسوه حسنه]] نیست؟ [[سوگند]] به آنکه جانم در قبضه [[قدرت]] اوست، اگر [[اراده]] کنم که کوهها برایم طلا و نقره گردد، البته که چنین خواهد شد<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۲۵۶، ح۴.</ref>. | # در [[مجمع البیان]] چنین فرمود: [[ثعلبة بن حاطب]] که مردی از [[انصار]] بود به پیامبر {{صل}} گفت: از [[خدا]] بخواهید که [[مالی]] را نصیب و روزی من فرماید. پس آن [[حضرت]] فرمود: {{متن حدیث|يَا ثَعْلَبَةُ قَلِيلٌ تُؤَدِّي شُكْرَهُ خَيْرٌ مِنْ كَثِيرٍ لَا تُطِيقُهُ أَ مَا لَكَ {{متن قرآن|فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}؟ وَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ أَرَدْتُ أَنْ تَسِيرَ الْجِبَالُ مَعِي ذَهَباً وَ فِضَّةً لَسَارَتْ}}؛ یعنی ای [[ثعلبه]]! [[مال]] اندک که [[شکر]] آن را به جا آوری، بهتر از مال بسیاری است که آن را [[طاقت]] نیاوری؛ آیا برای تو در [[پیامبر خدا]] [[اسوه حسنه]] نیست؟ [[سوگند]] به آنکه جانم در قبضه [[قدرت]] اوست، اگر [[اراده]] کنم که کوهها برایم طلا و نقره گردد، البته که چنین خواهد شد<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۲۵۶، ح۴.</ref>. | ||
# [[بخاری]]، مسلم، [[نسائی]]، ابنماجه، ابنحاتم و ابنمردویه از ابنعمر، [[اخراج]] نمودند که: او سؤال نمود از مردی که [[طواف]] [[عمره]] [[خانه]] خود را انجام میدهد: {{متن حدیث|أ یقع علی امراته قبل ان یطوف بالصفا و المروة؟ فقال: قدم رسول الله، فطاف بالبیت و صلی خلف المقام رکعتین و سعی بین الصفا و المروة ثم قرأ}}: {{متن قرآن|فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}<ref>در المنثور، ج۵، ص۱۸۹-۱۹۰.</ref>. | # [[بخاری]]، مسلم، [[نسائی]]، ابنماجه، ابنحاتم و ابنمردویه از ابنعمر، [[اخراج]] نمودند که: او سؤال نمود از مردی که [[طواف]] [[عمره]] [[خانه]] خود را انجام میدهد: {{متن حدیث|أ یقع علی امراته قبل ان یطوف بالصفا و المروة؟ فقال: قدم رسول الله، فطاف بالبیت و صلی خلف المقام رکعتین و سعی بین الصفا و المروة ثم قرأ}}: {{متن قرآن|فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}<ref>در المنثور، ج۵، ص۱۸۹-۱۹۰.</ref>. | ||
همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ}}، روایاتی را [[نقل]] فرموده، از جمله: | همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ}}، روایاتی را [[نقل]] فرموده، از جمله: | ||
# [[محمد بن یعقوب]] از [[علی بن ابراهیم]] و او با اسنادش از [[ابی عبدالله]]، [[امام صادق]]{{ع}}، فی قول [[الله]] عزوجل: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ}}، نقل کرده که [[حضرت]] فرمود: {{متن حدیث|الْحَسَنَةُ التَّقِيَّةُ وَ السَّيِّئَةُ الْإِذَاعَةُ وَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ}}- {{متن قرآن|ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}} {{متن حدیث|السَّيِّئَةَ قَالَ الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ التَّقِيَّةُ}}- {{متن قرآن|فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ}}. یعنی درباره قول [[خدای عزوجل]]: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ}}، فرمود: حسنه، عبارت است از [[تقیه]]، و [[سیئه]]، [[افشاگری]] است. درباره فرمود: خدای عزوجل: {{متن قرآن|ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}، فرمود: آنچه نیکوتر و بهتر است، آن تقیه است؛ {{متن قرآن|فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ}}: پس آن گاه آن کس که بین تو و او [[دشمنی]] است، کان [[دوست]] صمیمی شود<ref>برهان، ص۹۶۳؛ نورالثقلین، ج۴، ص۵۴۹، ح۵۳، و در برهان صفحه ۹۴۶، به نقل از مرحوم مفید در اختصاص مثل این روایت را آورده است.</ref>. | # [[محمد بن یعقوب]] از [[علی بن ابراهیم]] و او با اسنادش از [[ابی عبدالله]]، [[امام صادق]] {{ع}}، فی قول [[الله]] عزوجل: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ}}، نقل کرده که [[حضرت]] فرمود: {{متن حدیث|الْحَسَنَةُ التَّقِيَّةُ وَ السَّيِّئَةُ الْإِذَاعَةُ وَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ}}- {{متن قرآن|ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}} {{متن حدیث|السَّيِّئَةَ قَالَ الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ التَّقِيَّةُ}}- {{متن قرآن|فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ}}. یعنی درباره قول [[خدای عزوجل]]: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ}}، فرمود: حسنه، عبارت است از [[تقیه]]، و [[سیئه]]، [[افشاگری]] است. درباره فرمود: خدای عزوجل: {{متن قرآن|ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}، فرمود: آنچه نیکوتر و بهتر است، آن تقیه است؛ {{متن قرآن|فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ}}: پس آن گاه آن کس که بین تو و او [[دشمنی]] است، کان [[دوست]] صمیمی شود<ref>برهان، ص۹۶۳؛ نورالثقلین، ج۴، ص۵۴۹، ح۵۳، و در برهان صفحه ۹۴۶، به نقل از مرحوم مفید در اختصاص مثل این روایت را آورده است.</ref>. | ||
#در [[تفسیر]] [[علی ابن ابراهیم]] آمده است: در این جا خدای عزوجل به پیامبرش{{صل}}، [[ادب]] آموخت، پس فرمود: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}. در تفسیر آن علی بن ابراهیم فرمود: برای کسی را که به تو [[بازی]] کرده است، با خوبی خودت، دفع کن تا آن عداوتی که بین تو و بین او میباشد، به گرمی [[دوستی]] و [[صمیمیت]] گراید<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۵۴۹، ح۵۲؛ برهان، ص۹۶۳.</ref>. | # در [[تفسیر]] [[علی ابن ابراهیم]] آمده است: در این جا خدای عزوجل به پیامبرش {{صل}}، [[ادب]] آموخت، پس فرمود: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}. در تفسیر آن علی بن ابراهیم فرمود: برای کسی را که به تو [[بازی]] کرده است، با خوبی خودت، دفع کن تا آن عداوتی که بین تو و بین او میباشد، به گرمی [[دوستی]] و [[صمیمیت]] گراید<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۵۴۹، ح۵۲؛ برهان، ص۹۶۳.</ref>. | ||
# [[ابنعباس]] با اسنادش تا [[محمد بن فضیل]]، و او از [[عبد صالح]]{{ع}} [[روایت]] کرده که: از آن بزرگوار درباره قوله تعالی: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ}}، سؤال نمودم، پس آن [[حضرت]] فرمود: {{متن حدیث|نَحْنُ الْحَسَنَةُ وَ بَنُو أُمَيَّةَ السَّيِّئَةُ}}؛ یعنی ما، [[اهلالبیت]]، حسنه هستیم، و [[بنیامیه]] [[سیئه]] میباشند<ref>برهان، ص۹۶۳.</ref>. | # [[ابنعباس]] با اسنادش تا [[محمد بن فضیل]]، و او از [[عبد صالح]] {{ع}} [[روایت]] کرده که: از آن بزرگوار درباره قوله تعالی: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ}}، سؤال نمودم، پس آن [[حضرت]] فرمود: {{متن حدیث|نَحْنُ الْحَسَنَةُ وَ بَنُو أُمَيَّةَ السَّيِّئَةُ}}؛ یعنی ما، [[اهلالبیت]]، حسنه هستیم، و [[بنیامیه]] [[سیئه]] میباشند<ref>برهان، ص۹۶۳.</ref>. | ||
#ابنجریر، ابنمنذر، [[ابنابیحاتم]] و [[بیهقی]] (در سننش) درباره قوله: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}، از [[ابن عباس]] [[اخراج]] نمودند که او گفت: {{متن حدیث|امر الله المؤمنین بالصبر عند الغضب، و الحلم عند الجهل. و العفو عند الاساءة، فاذا فعلوا ذلک، عصمهم الله من الشیطان و خضع لهم عدوهم کانه ولی حمیم}}؛ یعنی [[خدا]] [[مؤمنین]] را امر به [[صبر]] نمود به هنگام [[خشم]]، و امر به [[حلم]] نمود به هنگام [[جهل و نادانی]]، و امر به [[عفو]] و [[بخشش]] نمود به هنگام [[بدی]]. پس آن هنگام که چنین کنند، خدا آنان را از فریبهای [[شیطان]] باز میدارد، و دشمنشان نسبت به آنان [[تواضع]] و [[فروتنی]] کند؛ چنان که گویی او [[دوست]] نزدیک است<ref>در المنثور، ج۵، ص۳۶۵.</ref>. | # ابنجریر، ابنمنذر، [[ابنابیحاتم]] و [[بیهقی]] (در سننش) درباره قوله: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}، از [[ابن عباس]] [[اخراج]] نمودند که او گفت: {{متن حدیث|امر الله المؤمنین بالصبر عند الغضب، و الحلم عند الجهل. و العفو عند الاساءة، فاذا فعلوا ذلک، عصمهم الله من الشیطان و خضع لهم عدوهم کانه ولی حمیم}}؛ یعنی [[خدا]] [[مؤمنین]] را امر به [[صبر]] نمود به هنگام [[خشم]]، و امر به [[حلم]] نمود به هنگام [[جهل و نادانی]]، و امر به [[عفو]] و [[بخشش]] نمود به هنگام [[بدی]]. پس آن هنگام که چنین کنند، خدا آنان را از فریبهای [[شیطان]] باز میدارد، و دشمنشان نسبت به آنان [[تواضع]] و [[فروتنی]] کند؛ چنان که گویی او [[دوست]] نزدیک است<ref>در المنثور، ج۵، ص۳۶۵.</ref>. | ||
نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}، روایاتی را [[نقل]] فرموده، از جمله: | نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}، روایاتی را [[نقل]] فرموده، از جمله: | ||
# [[علی بن ابراهیم]] با اسنادش تا [[محمد بن مسلم]]، و او از ابیجعفر، [[امام باقر]]{{ع}}، فی قول [[الله]] تبارک و تعالی: {{متن قرآن|وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}، نقل نمود که حضرت فرمود: {{متن حدیث|الِاقْتِرَافُ التَّسْلِيمُ لَنَا وَ الصِّدْقُ عَلَيْنَا وَ أَلَّا يَكْذِبَ عَلَيْنَا}}؛ یعنی اقتراف، عبارت از [[تسلیم]] بودن برای ما و [[تصدیق]] نمودن ماست و این که علیه ما [[دروغ]] نگوید<ref>برهان، ص۹۷۱؛ نورالثقلین، ج۲، ص۵۷۶، ح۸۰.</ref>. | # [[علی بن ابراهیم]] با اسنادش تا [[محمد بن مسلم]]، و او از ابیجعفر، [[امام باقر]] {{ع}}، فی قول [[الله]] تبارک و تعالی: {{متن قرآن|وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}، نقل نمود که حضرت فرمود: {{متن حدیث|الِاقْتِرَافُ التَّسْلِيمُ لَنَا وَ الصِّدْقُ عَلَيْنَا وَ أَلَّا يَكْذِبَ عَلَيْنَا}}؛ یعنی اقتراف، عبارت از [[تسلیم]] بودن برای ما و [[تصدیق]] نمودن ماست و این که علیه ما [[دروغ]] نگوید<ref>برهان، ص۹۷۱؛ نورالثقلین، ج۲، ص۵۷۶، ح۸۰.</ref>. | ||
#شیخ در امالی با اسنادش از [[امام حسن]]{{ع}} نقل نموده که حضرت در خطبهای فرمود: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً}} {{متن حدیث|وَ اقْتِرَافُ الْحَسَنَةِ مَوَدَّتُنَا}}؛ یعنی در آنچه [[خدای متعال]] بر محمد{{صل}} نازل نمود، {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً}} است، و اقتراف حسنه، [[دوستی]] و [[محبت اهلبیت]] است<ref>برهان، ص۹۷۳.</ref>. | # شیخ در امالی با اسنادش از [[امام حسن]] {{ع}} نقل نموده که حضرت در خطبهای فرمود: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً}} {{متن حدیث|وَ اقْتِرَافُ الْحَسَنَةِ مَوَدَّتُنَا}}؛ یعنی در آنچه [[خدای متعال]] بر محمد {{صل}} نازل نمود، {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً}} است، و اقتراف حسنه، [[دوستی]] و [[محبت اهلبیت]] است<ref>برهان، ص۹۷۳.</ref>. | ||
#از طریق [[مخالفین]]، [[عبد الله بن احمد بن حنبل]] با اسنادش از [[ابن عباس]] [[روایت]] کند که او گوید: {{متن حدیث|لَمَّا أُنْزِلَتْ: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}} قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ قَرَابَتُكَ- الَّذِينَ وَجَبَتْ عَلَيْنَا مَوَدَّتُهُمْ قَالَ: عَلِيٌ وَ فَاطِمَةُ وَ ابْنَاهُمَا}}؛ یعنی چون قوله: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}، نازل گردید، گفتند: ای [[پیامبر خدا]]! چه کسانی اقربای شمایند که [[مودت]] و دوستیشان بر ما [[واجب]] گردیده؟ آن [[حضرت]]{{صل}} فرمود: [[علی]]، [[فاطمه]] و [[فرزندان]] آن دو بزرگوار{{عم}} میباشند<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۵۷۱، ح۶۴.</ref>. | # از طریق [[مخالفین]]، [[عبد الله بن احمد بن حنبل]] با اسنادش از [[ابن عباس]] [[روایت]] کند که او گوید: {{متن حدیث|لَمَّا أُنْزِلَتْ: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}} قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ قَرَابَتُكَ- الَّذِينَ وَجَبَتْ عَلَيْنَا مَوَدَّتُهُمْ قَالَ: عَلِيٌ وَ فَاطِمَةُ وَ ابْنَاهُمَا}}؛ یعنی چون قوله: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}، نازل گردید، گفتند: ای [[پیامبر خدا]]! چه کسانی اقربای شمایند که [[مودت]] و دوستیشان بر ما [[واجب]] گردیده؟ آن [[حضرت]] {{صل}} فرمود: [[علی]]، [[فاطمه]] و [[فرزندان]] آن دو بزرگوار {{عم}} میباشند<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۵۷۱، ح۶۴.</ref>. | ||
# [[عبدالله بن عجلان]] گوید: از ابا [[جعفر]]، [[امام باقر]]{{ع}}، در باره فرموده [[خدای تبارک و تعالی]]: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}، سؤال نمودم. آن بزرگوار فرمود: {{متن حدیث|هُمُ الْأَئِمَّةُ الَّذِينَ لَا يَأْكُلُونَ الصَّدَقَةَ وَ لَا تَحِلُّ لَهُمْ}}؛ یعنی آنان امامانی هستند که [[صدقه]] نمیخورند و صدقه بر آنان [[حلال]] نیست. | # [[عبدالله بن عجلان]] گوید: از ابا [[جعفر]]، [[امام باقر]] {{ع}}، در باره فرموده [[خدای تبارک و تعالی]]: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}، سؤال نمودم. آن بزرگوار فرمود: {{متن حدیث|هُمُ الْأَئِمَّةُ الَّذِينَ لَا يَأْكُلُونَ الصَّدَقَةَ وَ لَا تَحِلُّ لَهُمْ}}؛ یعنی آنان امامانی هستند که [[صدقه]] نمیخورند و صدقه بر آنان [[حلال]] نیست. | ||
#در [[روضه]] کافی، [[محمد بن یحیی]] با اسنادش تا [[اسماعیل بن عبدالخالق]]، و او گوید، [[ابیعبدالله]] [[امام صادق]]{{ع}}، فرمود: {{متن حدیث|ما یقول اهل البصره فی هذه الایة: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}، یعنی [[اهل بصره]] درباره این [[آیه]]: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}، چه میگویند؟ گفتم: فدایتان گردم، آنان میگویند: آن آیه درباره [[خویشاوندان پیامبر]]{{صل}} است. آن بزرگوار فرمود: {{متن حدیث|کذبوا؛ انما نزلت فینا خاصة، اهل البیت؛ فی علی و فاطمة و الحسن و الحسین و اصحاب الکسا{{عم}}}}؛ یعنی آنان [[دروغ]] میگویند، مسلم این است که آیه تنها درباره ما [[اهلبیت]]؛ علی، فاطمه، [[حسن]]، [[حسین]] و [[اصحاب کساء]]{{عم}} نازل گردید<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۵۷۲، ح۶۵.</ref>. [[سعید بن جبیر]] از [[ابنعباس]] [[نقل]] میکند که چون آیه: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}، نازل گردید، گفتند: یا [[رسول الله]]! اینان چه کسانی هستند که [[خدای تعالی]] به [[مودت]] و [[دوستی]] آنان امر فرموده؟ آن بزرگوار فرمود: {{متن حدیث|عَلِيٌّ وَ فَاطِمَةُ وَ وُلْدُهَا}}<ref>برهان، ص۹۷۳.</ref>. | # در [[روضه]] کافی، [[محمد بن یحیی]] با اسنادش تا [[اسماعیل بن عبدالخالق]]، و او گوید، [[ابیعبدالله]] [[امام صادق]] {{ع}}، فرمود: {{متن حدیث|ما یقول اهل البصره فی هذه الایة: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}، یعنی [[اهل بصره]] درباره این [[آیه]]: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}، چه میگویند؟ گفتم: فدایتان گردم، آنان میگویند: آن آیه درباره [[خویشاوندان پیامبر]] {{صل}} است. آن بزرگوار فرمود: {{متن حدیث|کذبوا؛ انما نزلت فینا خاصة، اهل البیت؛ فی علی و فاطمة و الحسن و الحسین و اصحاب الکسا {{عم}}}}؛ یعنی آنان [[دروغ]] میگویند، مسلم این است که آیه تنها درباره ما [[اهلبیت]]؛ علی، فاطمه، [[حسن]]، [[حسین]] و [[اصحاب کساء]] {{عم}} نازل گردید<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۵۷۲، ح۶۵.</ref>. [[سعید بن جبیر]] از [[ابنعباس]] [[نقل]] میکند که چون آیه: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}، نازل گردید، گفتند: یا [[رسول الله]]! اینان چه کسانی هستند که [[خدای تعالی]] به [[مودت]] و [[دوستی]] آنان امر فرموده؟ آن بزرگوار فرمود: {{متن حدیث|عَلِيٌّ وَ فَاطِمَةُ وَ وُلْدُهَا}}<ref>برهان، ص۹۷۳.</ref>. | ||
#ابنجریر، از ابیدیلم [[اخراج]] نمود که او گفت: {{متن حدیث|لَمَّا جِيءَ بِعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ{{ع}} أَسِيراً فَأُقِيمَ عَلَى دَرَجِ دِمَشْقَ قَامَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي قَتَلَكُمْ وَ اسْتَأْصَلَكُمْ. فَقَالَ لَهُ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ{{ع}} أَ قَرَأْتَ الْقُرْآنَ قَالَ نَعَمْ قَالَ أ قَرَأْتَ آلَ حم؟ قَالَ: لا. قَالَ: اما قَرَأْتَ {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}، قَالَ فَانکم لانتم هُمْ قَالَ نَعَمْ}}<ref>در المنثور، ج۶، ص۷.</ref>. | # ابنجریر، از ابیدیلم [[اخراج]] نمود که او گفت: {{متن حدیث|لَمَّا جِيءَ بِعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ {{ع}} أَسِيراً فَأُقِيمَ عَلَى دَرَجِ دِمَشْقَ قَامَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي قَتَلَكُمْ وَ اسْتَأْصَلَكُمْ. فَقَالَ لَهُ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ {{ع}} أَ قَرَأْتَ الْقُرْآنَ قَالَ نَعَمْ قَالَ أ قَرَأْتَ آلَ حم؟ قَالَ: لا. قَالَ: اما قَرَأْتَ {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}، قَالَ فَانکم لانتم هُمْ قَالَ نَعَمْ}}<ref>در المنثور، ج۶، ص۷.</ref>. | ||
# [[ابونعیم]] و دیلمی از طریق [[مجاهد]]، از [[ابنعباس]] اخراج نمودند که او گفت: {{متن حدیث|قال رسول الله{{صل}}: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}} ان تحفظونی فی [[اهل]] بیتی و تودو هم بی}}<ref>در المنثور، ج۶، ص۷.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۵۱۸-۵۲۵.</ref> | # [[ابونعیم]] و دیلمی از طریق [[مجاهد]]، از [[ابنعباس]] اخراج نمودند که او گفت: {{متن حدیث|قال رسول الله {{صل}}: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}} ان تحفظونی فی [[اهل]] بیتی و تودو هم بی}}<ref>در المنثور، ج۶، ص۷.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۵۱۸-۵۲۵.</ref> | ||
==[[تدبر]] در [[آیات]] حسنه== | == [[تدبر]] در [[آیات]] حسنه == | ||
قوله تعالی: {{متن قرآن|كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ}}<ref>«(این) کتابی خجسته است که ما به سوی تو فرو فرستادهایم تا در آیات آن نیک بیندیشند و تا خردمندان از آن پند گیرند» سوره ص، آیه ۲۹.</ref>. | قوله تعالی: {{متن قرآن|كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ}}<ref>«(این) کتابی خجسته است که ما به سوی تو فرو فرستادهایم تا در آیات آن نیک بیندیشند و تا خردمندان از آن پند گیرند» سوره ص، آیه ۲۹.</ref>. | ||
*آنچه از [[خدا]] میرسد، حسنه بوده و نفس است که با [[انحراف]] از [[راه]] صحیح و دخالت [[هوای نفس]]، آن را در [[سیئه]] فعلیت میدهد. | * آنچه از [[خدا]] میرسد، حسنه بوده و نفس است که با [[انحراف]] از [[راه]] صحیح و دخالت [[هوای نفس]]، آن را در [[سیئه]] فعلیت میدهد. | ||
در [[آیه]] ۷۸ [[سوره نساء]] میفرماید: {{متن قرآن|وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِكَ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ}}<ref>«و اگر نیکییی به ایشان رسد میگویند این از سوی خداوند است و اگر بدییی به آنان رسد میگویند این از سوی توست بگو همه (چیز) از سوی خداوند است» سوره نساء، آیه ۷۸.</ref>. | در [[آیه]] ۷۸ [[سوره نساء]] میفرماید: {{متن قرآن|وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِكَ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ}}<ref>«و اگر نیکییی به ایشان رسد میگویند این از سوی خداوند است و اگر بدییی به آنان رسد میگویند این از سوی توست بگو همه (چیز) از سوی خداوند است» سوره نساء، آیه ۷۸.</ref>. | ||
و- در آیه بعد؛ یعنی آیه ۷۹ سوره نساء میفرماید: {{متن قرآن|مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ}}<ref>«(ای آدمی!) هر نیکی به تو رسد از خداوند است و هر بدی به تو رسد از خود توست» سوره نساء، آیه ۷۹.</ref>. | و- در آیه بعد؛ یعنی آیه ۷۹ سوره نساء میفرماید: {{متن قرآن|مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ}}<ref>«(ای آدمی!) هر نیکی به تو رسد از خداوند است و هر بدی به تو رسد از خود توست» سوره نساء، آیه ۷۹.</ref>. | ||
| خط ۲۲۱: | خط ۲۲۱: | ||
کلمه {{متن قرآن|كُلٌّ}} در عبارت: {{متن قرآن|كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ}} را میتوان با استفاده از آیه دوم به همه اجزای تشکیلدهنده حسنه [[تفسیر]] نمود. بنابراین معنای جمله: {{متن قرآن|كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ}}، چنین میشود: همه اجزای تشکیل دهنده حسنه از جانب خدای تعالی است؛ زیرا حسنه از جانب [[خدا]] بوده و سیئه از جانب نفس است. لذا آنچه از خدای تعالی میرسد، حسنه است، و نفس با [[انحراف]] از [[راه]] صحیح و دخالت [[هوای نفس]]، آن را در سیئه فعلیت میدهد. | کلمه {{متن قرآن|كُلٌّ}} در عبارت: {{متن قرآن|كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ}} را میتوان با استفاده از آیه دوم به همه اجزای تشکیلدهنده حسنه [[تفسیر]] نمود. بنابراین معنای جمله: {{متن قرآن|كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ}}، چنین میشود: همه اجزای تشکیل دهنده حسنه از جانب خدای تعالی است؛ زیرا حسنه از جانب [[خدا]] بوده و سیئه از جانب نفس است. لذا آنچه از خدای تعالی میرسد، حسنه است، و نفس با [[انحراف]] از [[راه]] صحیح و دخالت [[هوای نفس]]، آن را در سیئه فعلیت میدهد. | ||
*برای [[بندگان]] [[مؤمن]]، [[متقی]]، [[نیکوکار]] در این [[دنیا]]، حسنه، و در [[آخرت]]، خیر است. در آیه ۲۰۱ و ۲۰۲ [[سوره بقره]] میفرماید: {{متن قرآن|وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ * أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ}}؛ یعنی: و بعضی از آنان کسانی هستند که میگویند: ای [[پروردگار]] ما! به ما در دنیا حسنه، و در آخرت حسنه اعطا کن، و ما را از [[عذاب]] [[آتش]] محفوظ بدار. آنان را بهره و [[نصیبی]] از آنچه کسب کردهاند، باشد، و خدا سریع الحساب است، و در آیه ۳۰ و ۳۱ [[سوره نحل]] میفرماید: {{متن قرآن|وَقِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا خَيْرًا لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ وَلَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِينَ *جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُمْ فِيهَا مَا يَشَاءُونَ كَذَلِكَ يَجْزِي اللَّهُ الْمُتَّقِينَ}}؛ یعنی به کسانی که [[تقوا]] نمودند، گفته شد، پروردگارتان چه چیز نازل نمود؟ آنان گفتند: خیر را؛ برای کسانی که نیکویی کردند، در این [[دنیا]] حسنه است، و البته، سرای [[آخرت]]، بهتر است، و البته، چه [[نیکو]] ست سرای متقن! باغهای [[جاودانی]] که در آنها داخل میگردند، در حالی که از زیر آنها نهرها جاری است. در آن باغها، از هر چه بخواهند، برای آنان فراهم است. این چنین [[خدای تعالی]] به [[متقین]] [[جزا]] میدهد. در [[آیه]] ۱۰ [[سوره زمر]] میفرماید: {{متن قرآن|قُلْ يَا عِبَادِ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ}}؛ یعنی (ای [[پیامبر]]!) بگو: ای [[بندگان]] من که [[ایمان]] آور دید! از پروردگارتان [[تقوا]] داشته باشید. برای کسانی که نیکویی کردند، در این دنیا حسنه است، و [[زمین]] [[خدا]] وسیع است. البته، آنان که [[صابر]] و [[شکیبا]] هستند، پاداششان بدون حساب اعطا میشود. و در آیه ۹۷ [[سوره نحل]] میفرماید: {{متن قرآن|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«کسانی از مرد و زن که کار شایستهای کنند؛ و مؤمن باشند، بیگمان آنان را با زندگانی پاکیزهای زنده میداریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام میدادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref>؛ یعنی هر کس از مرد یا [[زن]]، عمل صالحی انجام دهد، در حالی که [[مؤمن]] باشد، در این دنیا به او [[زندگی پاک]] و [[پاکیزه]] اعطا میکنیم، و مسلماً، [[پاداش]] آنان را به نیکوتر از آنچه عمل نمودند، جزا خواهیم داد. با [[تأمل]] در [[آیات]] فوق، [[تدبر]] میشود که بعضی از آیات و مفردات آن با شرحی که در زیر به [[اجمال]] بیان میگردد، [[مفسر]] بعض دیگر است: | * برای [[بندگان]] [[مؤمن]]، [[متقی]]، [[نیکوکار]] در این [[دنیا]]، حسنه، و در [[آخرت]]، خیر است. در آیه ۲۰۱ و ۲۰۲ [[سوره بقره]] میفرماید: {{متن قرآن|وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ * أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ}}؛ یعنی: و بعضی از آنان کسانی هستند که میگویند: ای [[پروردگار]] ما! به ما در دنیا حسنه، و در آخرت حسنه اعطا کن، و ما را از [[عذاب]] [[آتش]] محفوظ بدار. آنان را بهره و [[نصیبی]] از آنچه کسب کردهاند، باشد، و خدا سریع الحساب است، و در آیه ۳۰ و ۳۱ [[سوره نحل]] میفرماید: {{متن قرآن|وَقِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا خَيْرًا لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ وَلَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِينَ * جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُمْ فِيهَا مَا يَشَاءُونَ كَذَلِكَ يَجْزِي اللَّهُ الْمُتَّقِينَ}}؛ یعنی به کسانی که [[تقوا]] نمودند، گفته شد، پروردگارتان چه چیز نازل نمود؟ آنان گفتند: خیر را؛ برای کسانی که نیکویی کردند، در این [[دنیا]] حسنه است، و البته، سرای [[آخرت]]، بهتر است، و البته، چه [[نیکو]] ست سرای متقن! باغهای [[جاودانی]] که در آنها داخل میگردند، در حالی که از زیر آنها نهرها جاری است. در آن باغها، از هر چه بخواهند، برای آنان فراهم است. این چنین [[خدای تعالی]] به [[متقین]] [[جزا]] میدهد. در [[آیه]] ۱۰ [[سوره زمر]] میفرماید: {{متن قرآن|قُلْ يَا عِبَادِ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ}}؛ یعنی (ای [[پیامبر]]!) بگو: ای [[بندگان]] من که [[ایمان]] آور دید! از پروردگارتان [[تقوا]] داشته باشید. برای کسانی که نیکویی کردند، در این دنیا حسنه است، و [[زمین]] [[خدا]] وسیع است. البته، آنان که [[صابر]] و [[شکیبا]] هستند، پاداششان بدون حساب اعطا میشود. و در آیه ۹۷ [[سوره نحل]] میفرماید: {{متن قرآن|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«کسانی از مرد و زن که کار شایستهای کنند؛ و مؤمن باشند، بیگمان آنان را با زندگانی پاکیزهای زنده میداریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام میدادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref>؛ یعنی هر کس از مرد یا [[زن]]، عمل صالحی انجام دهد، در حالی که [[مؤمن]] باشد، در این دنیا به او [[زندگی پاک]] و [[پاکیزه]] اعطا میکنیم، و مسلماً، [[پاداش]] آنان را به نیکوتر از آنچه عمل نمودند، جزا خواهیم داد. با [[تأمل]] در [[آیات]] فوق، [[تدبر]] میشود که بعضی از آیات و مفردات آن با شرحی که در زیر به [[اجمال]] بیان میگردد، [[مفسر]] بعض دیگر است: | ||
#در آیه ۱۰ سوره زمر، بندههای مزمن را مورد ندا قرار داده، آنان را امر به [[تقوای پروردگار]] میکند: {{متن قرآن|قُلْ يَا عِبَادِ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ}} بعد از این مقدمه، مسأله [[نیکوکاری]] را بیان میفرماید: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}، و در [[آیه]] نحل، مورد خطاب، [[متقین]] هستند: {{متن قرآن|وَقِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا خَيْرًا}}، و بعد از خطاب و سؤال از آنها و پاسخ آنان، مسأله [[نیکوکاری]] بیان میگردد: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}. بنابراین با دقت در صدر و ذیل این دو آیه، معلوم میشود: [[ایمان]] و [[تقوا]]، لازمه انجام فعل است تا آن فعل [[نیکو]] محسوب شود و برای فاعل آن حسنه باشد. | # در آیه ۱۰ سوره زمر، بندههای مزمن را مورد ندا قرار داده، آنان را امر به [[تقوای پروردگار]] میکند: {{متن قرآن|قُلْ يَا عِبَادِ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ}} بعد از این مقدمه، مسأله [[نیکوکاری]] را بیان میفرماید: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}، و در [[آیه]] نحل، مورد خطاب، [[متقین]] هستند: {{متن قرآن|وَقِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا خَيْرًا}}، و بعد از خطاب و سؤال از آنها و پاسخ آنان، مسأله [[نیکوکاری]] بیان میگردد: {{متن قرآن|لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}. بنابراین با دقت در صدر و ذیل این دو آیه، معلوم میشود: [[ایمان]] و [[تقوا]]، لازمه انجام فعل است تا آن فعل [[نیکو]] محسوب شود و برای فاعل آن حسنه باشد. | ||
#در آیه ۱۰ [[سوره زمر]] بعد از قوله: {{متن قرآن|فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}، قوله: {{متن قرآن|وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ}}، آمده، و در آیه ۳۰ [[سوره نحل]] بعد از قوله: {{متن قرآن|فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}، قوله: {{متن قرآن|وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ}}، آمده است و لذا یکی از تفسیرهای آن، در گسترش [[کار نیک]] است؛ به این معنا که: کار نیکو به وسعت [[زمین]] [[خدای تعالی]] و به گستردگی خیر و نعم [[آخرت]]، میتواند از گسترش و نیکویی برخوردار باشد. | # در آیه ۱۰ [[سوره زمر]] بعد از قوله: {{متن قرآن|فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}، قوله: {{متن قرآن|وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ}}، آمده، و در آیه ۳۰ [[سوره نحل]] بعد از قوله: {{متن قرآن|فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ}}، قوله: {{متن قرآن|وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ}}، آمده است و لذا یکی از تفسیرهای آن، در گسترش [[کار نیک]] است؛ به این معنا که: کار نیکو به وسعت [[زمین]] [[خدای تعالی]] و به گستردگی خیر و نعم [[آخرت]]، میتواند از گسترش و نیکویی برخوردار باشد. | ||
#برای [[اجابت]] دعای دعاکنندگان در [[آیات]] ۲۰۱ و ۲۰۲ [[سوره بقره]]، آیه ۱۰ سوره زمر و آیه ۳۰ سوره نحل [[تفسیر]] کننده آن است؛ به این گونه که اولاً، قوله: {{متن قرآن|مِنْهُمْ}} در آیه بقره، به معنای آن است که بعضی آنان که [[دعا]] میکنند، باید افراد [[مؤمن]] و [[متقی]] باشند (تا دعای آنان به اجابت برسد). ثانیاً، از روی ایمان و تقوا، در [[دنیا]] کار نیکو انجام دهند. | # برای [[اجابت]] دعای دعاکنندگان در [[آیات]] ۲۰۱ و ۲۰۲ [[سوره بقره]]، آیه ۱۰ سوره زمر و آیه ۳۰ سوره نحل [[تفسیر]] کننده آن است؛ به این گونه که اولاً، قوله: {{متن قرآن|مِنْهُمْ}} در آیه بقره، به معنای آن است که بعضی آنان که [[دعا]] میکنند، باید افراد [[مؤمن]] و [[متقی]] باشند (تا دعای آنان به اجابت برسد). ثانیاً، از روی ایمان و تقوا، در [[دنیا]] کار نیکو انجام دهند. | ||
# آیه ۹۷ سوره نحل، تفسیرکننده حسنه در دنیا؛ یعنی در [[حیات طیبه]] است، و آیه ۳۱ سوره نحل، [[مفسر]] حسنه در آخرت است؛ یعنی [[بهشت]] جاویدان که در آن نهرها جاری است و هر چه [[بهشتیان]] بخواهند، برایشان فراهم است. | # آیه ۹۷ سوره نحل، تفسیرکننده حسنه در دنیا؛ یعنی در [[حیات طیبه]] است، و آیه ۳۱ سوره نحل، [[مفسر]] حسنه در آخرت است؛ یعنی [[بهشت]] جاویدان که در آن نهرها جاری است و هر چه [[بهشتیان]] بخواهند، برایشان فراهم است. | ||
# آیه ۲۰۲ سوره بقره، تناسب حسنه با انجام کار نیکو را بیان میکند؛ یعنی هر چقدر از کار که نیکو با کیفیت و وسعت انجام شود، بهره حسنه او به همان نسبت خواهد بود. | # آیه ۲۰۲ سوره بقره، تناسب حسنه با انجام کار نیکو را بیان میکند؛ یعنی هر چقدر از کار که نیکو با کیفیت و وسعت انجام شود، بهره حسنه او به همان نسبت خواهد بود. | ||
*اگر به [[پیامبر خدا]] و به [[مؤمنان]]، حسنهای برسد، [[منافقان]] بد حال شوند، و اگر به [[پیامبر خدا]] و به [[مؤمنان]] مصیبتی برسد، آنان خوشحال شوند. اما اگر مؤمنان [[صبر]] و [[استقامت]] ورزند و [[تقوا]] داشته باشند، [[حیله]] [[منافقین]] به آنان ضرری نمیرساند؛ زیرا منافقین نمیدانند که [[عزت]] و [[شوکت]]، خاص [[خداوند]]، [[شأن پیامبر]] و مؤمنان است. در [[آیه]] ۱۲۰ [[سوره آل عمران]] میفرماید: {{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ}}؛ یعنی اگر به شما (مؤمنان و [[پیامبر]]{{صل}})، حسنهای برسد، آنان (که منافقین [[اهل کتاب]] هستند)، ناراحت شوند، و اگر به شما [[بدی]] برسد، به واسطه آن بدی که به شما میرسد، خوشحال گردند. اما اگر شما صبر و استقامت کنید و تقوا داشته باشید، حیله آنها هیچ ضرری به شما نمیرساند. البته، [[خدای تعالی]] به آنچه آنان انجام میدهند، احاطه دارد. در آیه ۵۰ [[سوره توبه]] میفرماید: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ وَيَتَوَلَّوْا وَهُمْ فَرِحُونَ}}؛ یعنی اگر به تو (پیامبر{{صل}}) حسنهای برسد، آنان (یعنی منافقین) ناراحت میگردند، و اگر مصیبتی به تو برساد، میگویند: قبلاً [[پیشبینی]] کار خودمان را کردهایم و [[اعراض]] میکنند، در حالی که خوشحالند. در آیه ۸ [[سوره]] [[منافقان]] میفرماید: {{متن قرآن|وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَلَكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«با آنکه فراپایگی تنها از آن خداوند و پیامبر او و مؤمنان است امّا منافقان نمیدانند» سوره منافقون، آیه ۸.</ref>؛ یعنی عزت و شوکت، مخصوص خدای تعالی، پیامبر{{صل}} و مؤمنان است، و لکن منافقین نمیدانند. با دقت در [[آیات]] فوق، نکات مهمی در برخوردها و مسایل [[اجتماعی]] [[تدبر]] میشود، از جمله: | * اگر به [[پیامبر خدا]] و به [[مؤمنان]]، حسنهای برسد، [[منافقان]] بد حال شوند، و اگر به [[پیامبر خدا]] و به [[مؤمنان]] مصیبتی برسد، آنان خوشحال شوند. اما اگر مؤمنان [[صبر]] و [[استقامت]] ورزند و [[تقوا]] داشته باشند، [[حیله]] [[منافقین]] به آنان ضرری نمیرساند؛ زیرا منافقین نمیدانند که [[عزت]] و [[شوکت]]، خاص [[خداوند]]، [[شأن پیامبر]] و مؤمنان است. در [[آیه]] ۱۲۰ [[سوره آل عمران]] میفرماید: {{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ}}؛ یعنی اگر به شما (مؤمنان و [[پیامبر]] {{صل}})، حسنهای برسد، آنان (که منافقین [[اهل کتاب]] هستند)، ناراحت شوند، و اگر به شما [[بدی]] برسد، به واسطه آن بدی که به شما میرسد، خوشحال گردند. اما اگر شما صبر و استقامت کنید و تقوا داشته باشید، حیله آنها هیچ ضرری به شما نمیرساند. البته، [[خدای تعالی]] به آنچه آنان انجام میدهند، احاطه دارد. در آیه ۵۰ [[سوره توبه]] میفرماید: {{متن قرآن|إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ وَيَتَوَلَّوْا وَهُمْ فَرِحُونَ}}؛ یعنی اگر به تو (پیامبر {{صل}}) حسنهای برسد، آنان (یعنی منافقین) ناراحت میگردند، و اگر مصیبتی به تو برساد، میگویند: قبلاً [[پیشبینی]] کار خودمان را کردهایم و [[اعراض]] میکنند، در حالی که خوشحالند. در آیه ۸ [[سوره]] [[منافقان]] میفرماید: {{متن قرآن|وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَلَكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«با آنکه فراپایگی تنها از آن خداوند و پیامبر او و مؤمنان است امّا منافقان نمیدانند» سوره منافقون، آیه ۸.</ref>؛ یعنی عزت و شوکت، مخصوص خدای تعالی، پیامبر {{صل}} و مؤمنان است، و لکن منافقین نمیدانند. با دقت در [[آیات]] فوق، نکات مهمی در برخوردها و مسایل [[اجتماعی]] [[تدبر]] میشود، از جمله: | ||
#در آیههای ۱۲۰ [[آل عمران]] و ۵۰ سوره توبه، ناراحت شدن منافقان به سبب ایصال پیامبر{{صل}} و مؤمنان به حسنه و خوشحالیشان به مناسبت اصابت بدی و [[مصیبت]] به مؤمنان و پیامبر{{صل}}، [[دلیل]] بر [[قلوب]] [[بیمار]] آنان است که [[مظهر]] آن، در [[عداوت]] و [[کینهتوزی]] نسبت به پیامبر{{صل}} و [[مؤمنان]] [[ظهور]] میکند: {{متن قرآن|فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا}}<ref>«به دل بیمارییی دارند و خداوند بر بیماریشان افزود» سوره بقره، آیه ۱۰.</ref>. | # در آیههای ۱۲۰ [[آل عمران]] و ۵۰ سوره توبه، ناراحت شدن منافقان به سبب ایصال پیامبر {{صل}} و مؤمنان به حسنه و خوشحالیشان به مناسبت اصابت بدی و [[مصیبت]] به مؤمنان و پیامبر {{صل}}، [[دلیل]] بر [[قلوب]] [[بیمار]] آنان است که [[مظهر]] آن، در [[عداوت]] و [[کینهتوزی]] نسبت به پیامبر {{صل}} و [[مؤمنان]] [[ظهور]] میکند: {{متن قرآن|فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا}}<ref>«به دل بیمارییی دارند و خداوند بر بیماریشان افزود» سوره بقره، آیه ۱۰.</ref>. | ||
#در [[آیه]] ۱۲۰ [[سوره آل عمران]] که ظهور خطاب به [[جامعه]] [[مسلمانان]] است، {{متن قرآن|سَيِّئَةٌ}} آمده: {{متن قرآن|وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ}}، و در آیه ۵۰ [[سوره توبه]] که ظهور خطاب به [[پیامبر]]{{صل}} است، {{متن قرآن|مُصِيبَةٌ}} آمده است: {{متن قرآن|وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ}}، و این به آن جهت است که {{متن قرآن|سَيِّئَةٌ}}، [[انحراف]] مقدرات حسنه به وسیله [[هوای نفس]] است: {{متن قرآن|وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ}}، و پیامبر{{صل}} مبرای از آن است. | # در [[آیه]] ۱۲۰ [[سوره آل عمران]] که ظهور خطاب به [[جامعه]] [[مسلمانان]] است، {{متن قرآن|سَيِّئَةٌ}} آمده: {{متن قرآن|وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ}}، و در آیه ۵۰ [[سوره توبه]] که ظهور خطاب به [[پیامبر]] {{صل}} است، {{متن قرآن|مُصِيبَةٌ}} آمده است: {{متن قرآن|وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ}}، و این به آن جهت است که {{متن قرآن|سَيِّئَةٌ}}، [[انحراف]] مقدرات حسنه به وسیله [[هوای نفس]] است: {{متن قرآن|وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ}}، و پیامبر {{صل}} مبرای از آن است. | ||
#در ذیل آیه ۱۲۰ سوره آل عمران برای در [[امان]] بودن مؤمنان از [[حیله]] [[منافقان]]، [[شکیبایی]] توأم با [[استقامت]] و [[تقوا]] را توصیه میکند: {{متن قرآن|وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا}}، و در ذیل آیه ۵۰ سوره توبه، قول [[منافقین]] را که برای ایجاد [[تعادل]] [[روانی]] ناشی از بیماریشان است، بیان میکند: {{متن قرآن|يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ}}، و به عبارت دیگر هم مؤمنان و هم منافقان هر دو [[رنج]] میبرند، اما [[مؤمنین]] از [[کید]] منافقین رنج میبرند، لذا [[خدای تعالی]] به آنان توصیه میکند که: {{متن قرآن|وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا}}، و منافقین از [[قلب]] مریضشان که عامل آن [[نفاق]] است، رنج میبرند، و برای تشفی آن، خودشان میگویند: {{متن قرآن|يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ}}. خدای تعالی در جای دیگر [[قرآن]] [[شهادت]] میدهد که: منافقان [[دروغ]] میگویند: {{متن قرآن|وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَكَاذِبُونَ}}<ref>«و خداوند گواهی میدهد که منافقان، سخت دروغگویند» سوره منافقون، آیه ۱.</ref>. | # در ذیل آیه ۱۲۰ سوره آل عمران برای در [[امان]] بودن مؤمنان از [[حیله]] [[منافقان]]، [[شکیبایی]] توأم با [[استقامت]] و [[تقوا]] را توصیه میکند: {{متن قرآن|وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا}}، و در ذیل آیه ۵۰ سوره توبه، قول [[منافقین]] را که برای ایجاد [[تعادل]] [[روانی]] ناشی از بیماریشان است، بیان میکند: {{متن قرآن|يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ}}، و به عبارت دیگر هم مؤمنان و هم منافقان هر دو [[رنج]] میبرند، اما [[مؤمنین]] از [[کید]] منافقین رنج میبرند، لذا [[خدای تعالی]] به آنان توصیه میکند که: {{متن قرآن|وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا}}، و منافقین از [[قلب]] مریضشان که عامل آن [[نفاق]] است، رنج میبرند، و برای تشفی آن، خودشان میگویند: {{متن قرآن|يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ}}. خدای تعالی در جای دیگر [[قرآن]] [[شهادت]] میدهد که: منافقان [[دروغ]] میگویند: {{متن قرآن|وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَكَاذِبُونَ}}<ref>«و خداوند گواهی میدهد که منافقان، سخت دروغگویند» سوره منافقون، آیه ۱.</ref>. | ||
#در آیه ۸ [[سوره منافقون]]، دو موضوع اساسی مطرح است: یکی [[عزت خدا]]، [[رسول]] و مؤمنین، و دیگر عدم [[دانایی]] منافقین، و آنها دو رکن اساسیاند: رکن مثبت و تام برای مؤمنین، و رکن منفی و شکننده برای منافقین: {{متن قرآن|وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَلَكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«با آنکه فراپایگی تنها از آن خداوند و پیامبر او و مؤمنان است امّا منافقان نمیدانند» سوره منافقون، آیه ۸.</ref>. | # در آیه ۸ [[سوره منافقون]]، دو موضوع اساسی مطرح است: یکی [[عزت خدا]]، [[رسول]] و مؤمنین، و دیگر عدم [[دانایی]] منافقین، و آنها دو رکن اساسیاند: رکن مثبت و تام برای مؤمنین، و رکن منفی و شکننده برای منافقین: {{متن قرآن|وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَلَكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«با آنکه فراپایگی تنها از آن خداوند و پیامبر او و مؤمنان است امّا منافقان نمیدانند» سوره منافقون، آیه ۸.</ref>. | ||
* [[خدای متعال]] به سنگینی ذرهای [[ظلم]] نمیکند، اگر یک ذره حسنه باشد، آن را مضاعف مینمایند، و [[پاداش]] عظیمی از جانب او اعطا میشود. به کسی که حسنهای را انجام دهد؛ برای او ده برابر مثل آن است، و به کسی که سیئهای را انجام دهد، به جز یک برابر مثل آن، [[جزا]] برایش نخواهد بود، و این در حالی است که به او هم ظلم نمیشود و هر کس حسنهای را تحصیل کند، [[حسن]] و نیکویی را در آن زیاد میگرداند. در [[آیه]] ۴۰ [[سوره نساء]] میفرماید: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا}}<ref>«خداوند همسنگ ذرّهای ستم نمیورزد و اگر (آن ذرّه) کاری نیک باشد آن را دو چندان میکند و از سوی خود پاداشی سترگ میدهد» سوره نساء، آیه ۴۰.</ref>؛ یعنی البته، [[خدای تعالی]] به سنگینی ذرهای ظلم نمیکند، و اگر حسنهای باشد، آن را مضاعف کرده و از جانب خود او پاداش عظیمی اعطا میشود. و در آیه ۱۶۰ [[سوره انعام]] میفرماید: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ}}<ref>«کسانی که نیکی آورند ده برابر آن (پاداش) دارند و کسانی که بدی آورند جز همانند آن کیفر نمیبینند و به آنان ستم نخواهد شد» سوره انعام، آیه ۱۶۰.</ref>؛ یعنی هر کس حسنهای را انجام دهد، برای او ده برابر مثل آن خواهد بود، و هر کس سیئهای را انجام دهد، جز مانند آن، جزایی برایش نیست و این در حالی است که مورد ظلم هم واقع نمیشود. و در آیه ۲۳ [[سوره شوری]] میفرماید: {{متن قرآن|ذَلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ}}؛ یعنی در آن (روضات جنات و [[فضل]] کبیر) است که [[خدای تعالی]] به بندگانش، آنان که [[ایمان]] آورده، و [[اعمال صالح]] انجام دادهاند، [[بشارت]] میدهد، (ای [[پیامبر]]! به آنان) بگو، بر آن (امر [[عظیم]] [[رسالت]]) از شما درخواستی ندارم، به جز [[دوستی]] و [[محبت]] اقربا، و هر کس حسنهای تحصیل کند، برای او در آن حسنه، [[نیکی]] و [[حسن]] را زیاد میگردانیم. البته، [[خدای متعال]] بسیار [[آمرزنده]] و بسیار سپاسگزار است. دقت در [[آیات]] فوق، نکاتی را در باب حسنه و سینه بیان میدارد که [[اجمال]] آن به شرح زیر است: | * [[خدای متعال]] به سنگینی ذرهای [[ظلم]] نمیکند، اگر یک ذره حسنه باشد، آن را مضاعف مینمایند، و [[پاداش]] عظیمی از جانب او اعطا میشود. به کسی که حسنهای را انجام دهد؛ برای او ده برابر مثل آن است، و به کسی که سیئهای را انجام دهد، به جز یک برابر مثل آن، [[جزا]] برایش نخواهد بود، و این در حالی است که به او هم ظلم نمیشود و هر کس حسنهای را تحصیل کند، [[حسن]] و نیکویی را در آن زیاد میگرداند. در [[آیه]] ۴۰ [[سوره نساء]] میفرماید: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا}}<ref>«خداوند همسنگ ذرّهای ستم نمیورزد و اگر (آن ذرّه) کاری نیک باشد آن را دو چندان میکند و از سوی خود پاداشی سترگ میدهد» سوره نساء، آیه ۴۰.</ref>؛ یعنی البته، [[خدای تعالی]] به سنگینی ذرهای ظلم نمیکند، و اگر حسنهای باشد، آن را مضاعف کرده و از جانب خود او پاداش عظیمی اعطا میشود. و در آیه ۱۶۰ [[سوره انعام]] میفرماید: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ}}<ref>«کسانی که نیکی آورند ده برابر آن (پاداش) دارند و کسانی که بدی آورند جز همانند آن کیفر نمیبینند و به آنان ستم نخواهد شد» سوره انعام، آیه ۱۶۰.</ref>؛ یعنی هر کس حسنهای را انجام دهد، برای او ده برابر مثل آن خواهد بود، و هر کس سیئهای را انجام دهد، جز مانند آن، جزایی برایش نیست و این در حالی است که مورد ظلم هم واقع نمیشود. و در آیه ۲۳ [[سوره شوری]] میفرماید: {{متن قرآن|ذَلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ}}؛ یعنی در آن (روضات جنات و [[فضل]] کبیر) است که [[خدای تعالی]] به بندگانش، آنان که [[ایمان]] آورده، و [[اعمال صالح]] انجام دادهاند، [[بشارت]] میدهد، (ای [[پیامبر]]! به آنان) بگو، بر آن (امر [[عظیم]] [[رسالت]]) از شما درخواستی ندارم، به جز [[دوستی]] و [[محبت]] اقربا، و هر کس حسنهای تحصیل کند، برای او در آن حسنه، [[نیکی]] و [[حسن]] را زیاد میگردانیم. البته، [[خدای متعال]] بسیار [[آمرزنده]] و بسیار سپاسگزار است. دقت در [[آیات]] فوق، نکاتی را در باب حسنه و سینه بیان میدارد که [[اجمال]] آن به شرح زیر است: | ||
#صدر [[آیه]] ۴۰ [[سوره نساء]]، [[تفسیری]] بر ذیل آیه ۱۶۰ [[سوره انعام]] بدین شرح است: هر که سیئهای را انجام دهد، جزای آن، مثل آن [[سیئه]] خواهد بود، و این در حالی است که به آنان [[ظلم]] نمیشود؛ زیرا خدای تعالی ذرهای ظلم نمیکند: {{متن قرآن|وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ}}، {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ...}}. | # صدر [[آیه]] ۴۰ [[سوره نساء]]، [[تفسیری]] بر ذیل آیه ۱۶۰ [[سوره انعام]] بدین شرح است: هر که سیئهای را انجام دهد، جزای آن، مثل آن [[سیئه]] خواهد بود، و این در حالی است که به آنان [[ظلم]] نمیشود؛ زیرا خدای تعالی ذرهای ظلم نمیکند: {{متن قرآن|وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ}}، {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ...}}. | ||
#ذیل آیه ۲۳ [[سوره شوری]] و مفردات آن، تفسیرکننده آیه ۴۰ سوره نساء و مفردات آن است، و صدر آیه ۱۶۰ سوره انعام، معیاری برای آن به لحاظ کمی است؛ بدین شرح که: در ذیل آیه ۴۰ سوره نساء میفرماید: اگر حسنهای باشد، آن حسنه مضاعف میشود، و [[اجر]] عظیمی از بابت آن اعطا میگردد: {{متن قرآن|وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا}}، و در ذیل آیه ۲۳ سوره شوری میفرماید: هرکس حسنهای را تحصیل کند، آن حسنه را از لحاظ حسن میافزاییم؛ زیرا خدای تعالی بسیار درگذرنده از [[گناهان]] و بسیار سپاسگزار است: {{متن قرآن|وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ}}، و در صدر آیه ۱۶۰ سوره انعام میفرماید: هرکس حسنهای را به جا آورد، برای او ده برابر مثل آن است: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا}}. | # ذیل آیه ۲۳ [[سوره شوری]] و مفردات آن، تفسیرکننده آیه ۴۰ سوره نساء و مفردات آن است، و صدر آیه ۱۶۰ سوره انعام، معیاری برای آن به لحاظ کمی است؛ بدین شرح که: در ذیل آیه ۴۰ سوره نساء میفرماید: اگر حسنهای باشد، آن حسنه مضاعف میشود، و [[اجر]] عظیمی از بابت آن اعطا میگردد: {{متن قرآن|وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا}}، و در ذیل آیه ۲۳ سوره شوری میفرماید: هرکس حسنهای را تحصیل کند، آن حسنه را از لحاظ حسن میافزاییم؛ زیرا خدای تعالی بسیار درگذرنده از [[گناهان]] و بسیار سپاسگزار است: {{متن قرآن|وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ}}، و در صدر آیه ۱۶۰ سوره انعام میفرماید: هرکس حسنهای را به جا آورد، برای او ده برابر مثل آن است: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا}}. | ||
#این که در آیه ۲۳ سوره شوری بعد از [[مودت]] در [[قربی]]، اقتراف حسنه را بیان کرده، تفسیری است بر فعلیت یافتن مصداقی از حسنه؛ بدین معنا که اکتساب حسنه، در [[دوستی]] و [[مودت]] [[اهل بیت پیامبر]]{{صل}} تجلی دارد: {{متن قرآن|لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}. | # این که در آیه ۲۳ سوره شوری بعد از [[مودت]] در [[قربی]]، اقتراف حسنه را بیان کرده، تفسیری است بر فعلیت یافتن مصداقی از حسنه؛ بدین معنا که اکتساب حسنه، در [[دوستی]] و [[مودت]] [[اهل بیت پیامبر]] {{صل}} تجلی دارد: {{متن قرآن|لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}. | ||
*پس (از [[سختی]] و [[رنج]] [[امتهای پیشین]]) [[خدای تعالی]] [[نعمت]] را به نقمت مبدل نمود، تا سختی را ترک گویند، و آنان نفهمیدند و گفتند: آن نقمت و نعمت را [[پدران]] ما هم لمس کردند. پس [[خدای متعال]] آن را یکدفعه و با [[شتاب]] [[مؤاخذه]] نمود، و از تو [[پیامبر]]{{صل}} پیش از درخواست [[تعجیل]] در [[آمرزش]] و [[مغفرت]]، درخواست تعجیل در [[عذاب]] را میکنند، و پیش از آنان، سرگذشت عبرتآمیز در [[هلاکت]] پیشینیان گذشت... (و [[صالح]] [[نبی]]{{ع}} خطاب به قومش:) فرمود: ای [[قوم]] من! چرا پیش از [[طلب]] تعجیل در مغفرت، درخواست تعجیل در عذاب میکنید؟ چرا از خدای متعال طلب مغفرت نمیکنید تا خدای تعالی شما را مورد [[رحمت]] قرار دهد؟ [[آیات]] [[اعراف]] و رعد و نمل بنا بر [[سیاق]] دو [[آیه]] رعد و نمل و ذکر شدن [[سیئه]] و حسنه در هر سه آیه در بالا، یک جا ترجمه شده و در معانی حسنه و سیئه به شرح زیر [[تدبر]] شده. | * پس (از [[سختی]] و [[رنج]] [[امتهای پیشین]]) [[خدای تعالی]] [[نعمت]] را به نقمت مبدل نمود، تا سختی را ترک گویند، و آنان نفهمیدند و گفتند: آن نقمت و نعمت را [[پدران]] ما هم لمس کردند. پس [[خدای متعال]] آن را یکدفعه و با [[شتاب]] [[مؤاخذه]] نمود، و از تو [[پیامبر]] {{صل}} پیش از درخواست [[تعجیل]] در [[آمرزش]] و [[مغفرت]]، درخواست تعجیل در [[عذاب]] را میکنند، و پیش از آنان، سرگذشت عبرتآمیز در [[هلاکت]] پیشینیان گذشت... (و [[صالح]] [[نبی]] {{ع}} خطاب به قومش:) فرمود: ای [[قوم]] من! چرا پیش از [[طلب]] تعجیل در مغفرت، درخواست تعجیل در عذاب میکنید؟ چرا از خدای متعال طلب مغفرت نمیکنید تا خدای تعالی شما را مورد [[رحمت]] قرار دهد؟ [[آیات]] [[اعراف]] و رعد و نمل بنا بر [[سیاق]] دو [[آیه]] رعد و نمل و ذکر شدن [[سیئه]] و حسنه در هر سه آیه در بالا، یک جا ترجمه شده و در معانی حسنه و سیئه به شرح زیر [[تدبر]] شده. | ||
#در آیه ۹۵ [[سوره اعراف]]: {{متن قرآن|ثُمَّ بَدَّلْنَا مَكَانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ حَتَّى عَفَوْا وَقَالُوا قَدْ مَسَّ آبَاءَنَا الضَّرَّاءُ وَالسَّرَّاءُ فَأَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ}}<ref>«سپس به جای خشکسالی، فراوانی آوردیم تا بسیار شدند و گفتند: به پدران ما (نیز) رنج و شادی رسیده است؛ ناگاه آنان را در حالی که خود آگاه نبودند فرو گرفتیم» سوره اعراف، آیه ۹۵.</ref>. سیئه و حسنه به قرینه “ضراء” و “سراء”، نقمت و نعمت معنا شده، و “عفو”، بنا بر [[سیاق آیه]] و اصل لغوی آن، به ترک کردن [[سختیها]] معنا شده است. | # در آیه ۹۵ [[سوره اعراف]]: {{متن قرآن|ثُمَّ بَدَّلْنَا مَكَانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ حَتَّى عَفَوْا وَقَالُوا قَدْ مَسَّ آبَاءَنَا الضَّرَّاءُ وَالسَّرَّاءُ فَأَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ}}<ref>«سپس به جای خشکسالی، فراوانی آوردیم تا بسیار شدند و گفتند: به پدران ما (نیز) رنج و شادی رسیده است؛ ناگاه آنان را در حالی که خود آگاه نبودند فرو گرفتیم» سوره اعراف، آیه ۹۵.</ref>. سیئه و حسنه به قرینه “ضراء” و “سراء”، نقمت و نعمت معنا شده، و “عفو”، بنا بر [[سیاق آیه]] و اصل لغوی آن، به ترک کردن [[سختیها]] معنا شده است. | ||
#در آیه ۶ [[سوره رعد]] {{متن قرآن|وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلَى ظُلْمِهِمْ وَإِنَّ رَبَّكَ لَشَدِيدُ الْعِقَابِ}}<ref>«و بدی (عذاب) را پیش از نیکی (آمرزش) از تو به شتاب میخواهند در حالی که (بر کافران) پیش از آنان کیفرها رفته است و بیگمان پروردگارت با وجود ستم مردم آمرزگار آنهاست و به راستی پروردگارت سخت کیفر است» سوره رعد، آیه ۶.</ref>، به قرینه ذیل [[آیه]]، حسنه به [[مغفرت]]، و [[سیئه]]، به [[عذاب]] معنا شده، و بنا بر [[سیاق آیه]] “مثلات”، به سرگذشت عبرتآمیز در [[هلاکت]] معنا شده. | # در آیه ۶ [[سوره رعد]] {{متن قرآن|وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلَى ظُلْمِهِمْ وَإِنَّ رَبَّكَ لَشَدِيدُ الْعِقَابِ}}<ref>«و بدی (عذاب) را پیش از نیکی (آمرزش) از تو به شتاب میخواهند در حالی که (بر کافران) پیش از آنان کیفرها رفته است و بیگمان پروردگارت با وجود ستم مردم آمرزگار آنهاست و به راستی پروردگارت سخت کیفر است» سوره رعد، آیه ۶.</ref>، به قرینه ذیل [[آیه]]، حسنه به [[مغفرت]]، و [[سیئه]]، به [[عذاب]] معنا شده، و بنا بر [[سیاق آیه]] “مثلات”، به سرگذشت عبرتآمیز در [[هلاکت]] معنا شده. | ||
#در آیه ۴۶ [[سوره نمل]]: {{متن قرآن|قَالَ يَا قَوْمِ لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ لَوْلَا تَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ}}، بنا بر سیاق آیه و به قرینه ذیل آن، حسنه به مغفرت، و سیئه، به عذاب معنا شده است. | # در آیه ۴۶ [[سوره نمل]]: {{متن قرآن|قَالَ يَا قَوْمِ لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ لَوْلَا تَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ}}، بنا بر سیاق آیه و به قرینه ذیل آن، حسنه به مغفرت، و سیئه، به عذاب معنا شده است. | ||
*به آنان (یعنی [[مؤمنان]] [[اهل کتاب]] که از قبل [[مسلمان]] بودند و به [[قرآن]] [[ایمان]] آوردند) به واسطه [[شکیبایی]] و استقامتشان (در ایمان به [[کتاب آسمانی]] پیش از [[نزول قرآن]] و در [[ایمان به قرآن]] بعد از [[نزول]] آن) دو بار [[پاداش]] اعطا میشود، و (اینان) [[زشتی]] (در سخن، [[رفتار]] و [[اخلاق]]) را با نیکویی (در [[کلام]]، عمل و [[خلق و خوی]]) دفع میکنند، و از آنچه [[خدا]] به آنان روزی داده، [[انفاق]] مینمایند، و [[نیکی]] یکسان نیست؛ زیرا کلام، عمل و خلق و خوی سه وجه متفاوت از آنند، و [[بدی]] هم یکسان نیست؛ چون سخن، رفتار و اخلاق سه وجه متفاوت از آن میباشند. بدی را با آنچه نیکوتر است، دفع کن. پس در این صورت است که آن کس که بین تو و بین او [[کینه]] و [[دشمنی]] است، به مانند [[دوست]] صمیمی خواهد شد (ترجمه فوق از [[آیات]] ۵۴ [[قصص]] و ۳۴ فصلت است). درباره حسنه و سیئه نکاتی [[تدبر]] میشود، از جمله: | * به آنان (یعنی [[مؤمنان]] [[اهل کتاب]] که از قبل [[مسلمان]] بودند و به [[قرآن]] [[ایمان]] آوردند) به واسطه [[شکیبایی]] و استقامتشان (در ایمان به [[کتاب آسمانی]] پیش از [[نزول قرآن]] و در [[ایمان به قرآن]] بعد از [[نزول]] آن) دو بار [[پاداش]] اعطا میشود، و (اینان) [[زشتی]] (در سخن، [[رفتار]] و [[اخلاق]]) را با نیکویی (در [[کلام]]، عمل و [[خلق و خوی]]) دفع میکنند، و از آنچه [[خدا]] به آنان روزی داده، [[انفاق]] مینمایند، و [[نیکی]] یکسان نیست؛ زیرا کلام، عمل و خلق و خوی سه وجه متفاوت از آنند، و [[بدی]] هم یکسان نیست؛ چون سخن، رفتار و اخلاق سه وجه متفاوت از آن میباشند. بدی را با آنچه نیکوتر است، دفع کن. پس در این صورت است که آن کس که بین تو و بین او [[کینه]] و [[دشمنی]] است، به مانند [[دوست]] صمیمی خواهد شد (ترجمه فوق از [[آیات]] ۵۴ [[قصص]] و ۳۴ فصلت است). درباره حسنه و سیئه نکاتی [[تدبر]] میشود، از جمله: | ||
#در آیه ۵۴ [[سوره قصص]]: {{متن قرآن|أُولَئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ}}، بنا بر سیاق آیه، حسنه به معنای نیکویی، و سیئه به معنای بدی و زشتی است. | # در آیه ۵۴ [[سوره قصص]]: {{متن قرآن|أُولَئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ}}، بنا بر سیاق آیه، حسنه به معنای نیکویی، و سیئه به معنای بدی و زشتی است. | ||
#در آیه ۳۴ [[سوره فصلت]]: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ}}، اولاً صدر [[آیه]]: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ}}، تفسیرکننده نوع حسنه و نوع [[سیئه]] در آیه ۵۴ [[سوره قصص]] است. ثانیاً، کلمه {{متن قرآن|لَا تَسْتَوِي}} و تکرار {{متن قرآن|لَا}} در {{متن قرآن|لَا السَّيِّئَةُ}}، دلالت بر [[وجوهات]] [[کلامی]]، [[رفتاری]] و [[اخلاقی]] در هر یک از حسنه و سیئه دارد؛ با این معنا با توجه به اینکه حسنه، از لحاظ [[حسن]] بودن، و سیئه در سیئه بودن، وجههای گوناگونی دارند، معنا چنین میشود که: هر یک از وجوهات سیئه از [[زشتی]] در [[کلام]]، یا ناپسندی در [[رفتار]] و یا [[بدی]] در [[اخلاق]] را با آن وجهی که نیکوتر است، دفع کن. | # در آیه ۳۴ [[سوره فصلت]]: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ}}، اولاً صدر [[آیه]]: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ}}، تفسیرکننده نوع حسنه و نوع [[سیئه]] در آیه ۵۴ [[سوره قصص]] است. ثانیاً، کلمه {{متن قرآن|لَا تَسْتَوِي}} و تکرار {{متن قرآن|لَا}} در {{متن قرآن|لَا السَّيِّئَةُ}}، دلالت بر [[وجوهات]] [[کلامی]]، [[رفتاری]] و [[اخلاقی]] در هر یک از حسنه و سیئه دارد؛ با این معنا با توجه به اینکه حسنه، از لحاظ [[حسن]] بودن، و سیئه در سیئه بودن، وجههای گوناگونی دارند، معنا چنین میشود که: هر یک از وجوهات سیئه از [[زشتی]] در [[کلام]]، یا ناپسندی در [[رفتار]] و یا [[بدی]] در [[اخلاق]] را با آن وجهی که نیکوتر است، دفع کن. | ||
*محققاً برای شما [[مسلمانان]]، آنان که همواره به [[خدای متعال]] و به [[روز قیامت]] امیدوارند و [[خدا]] را بسیار یاد میکنند، در [[پیامبر خدا]]{{صل}} و در [[ابراهیم خلیل]] الرحمن{{ع}} و [[یاران]] او، [[اسوه حسنه]] و الگوی خوبی باشد. در آیه ۲۱ [[سوره احزاب]] میفرماید: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}}؛ یعنی برای شما، آن کسانی که همواره به [[خدای تعالی]] و به روز قیامت [[امیدوار]] بوده و بسیار خدا را یاد میکنند، در [[تأسی]] به پیامبر خدا{{صل}} الگوی نیکویی است. در [[آیات]] ۴ و ۶ ممتحنه میفرماید: {{متن قرآن|قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنْكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ إِلَّا قَوْلَ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ وَمَا أَمْلِكُ لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ رَبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا وَإِلَيْكَ أَنَبْنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ * لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِيهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَمَنْ يَتَوَلَّ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ}}<ref>یعنی برای شما در تأسی به ابراهیم خلیل الرحمن{{ع}}، و به کسانی که به او ایمان آوردند، الگوی خوبی است، آن زمانی که خودشان چنین گفتند: ما از شما و از آنچه به جز خدای تعالی پرستش میکنید، بیزار، و از شما روی گردانیم. دشمنی و کینه میان ما و شما تا زمانی که تنها به خدای یگانه ایمان بیاورید، دائماً آشکار خواهد بود، به جز این گفته ابراهیم{{ع}} خطاب به پدر (یعنی عمویش آذر): حتماً برای تو طلب آمرزش میکنم و من از جانب خدای تعالی برای تو چیزی را مالک نیستم. پروردگارا! بر تو توکل میکنیم، و بازگشت همه به سوی توست. البته، محققاً در تأسی به آنان (یعنی ابراهیم خلیل الرحمن و مؤمنان به او) الگوی خوبی است، برای شما، کسانی که همواره به خدای تعالی و به روز قیامت امیدوارند، و هر کس روی بگرداند، البته، خدای تعالی تنها او است و بینیاز ستوده است</ref>. در [[آیات]] فوق، معیارهای مهمی [[تدبر]] میشود، از جمله: | * محققاً برای شما [[مسلمانان]]، آنان که همواره به [[خدای متعال]] و به [[روز قیامت]] امیدوارند و [[خدا]] را بسیار یاد میکنند، در [[پیامبر خدا]] {{صل}} و در [[ابراهیم خلیل]] الرحمن {{ع}} و [[یاران]] او، [[اسوه حسنه]] و الگوی خوبی باشد. در آیه ۲۱ [[سوره احزاب]] میفرماید: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}}؛ یعنی برای شما، آن کسانی که همواره به [[خدای تعالی]] و به روز قیامت [[امیدوار]] بوده و بسیار خدا را یاد میکنند، در [[تأسی]] به پیامبر خدا {{صل}} الگوی نیکویی است. در [[آیات]] ۴ و ۶ ممتحنه میفرماید: {{متن قرآن|قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنْكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ إِلَّا قَوْلَ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ وَمَا أَمْلِكُ لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ رَبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا وَإِلَيْكَ أَنَبْنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ * لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِيهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَمَنْ يَتَوَلَّ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ}}<ref>یعنی برای شما در تأسی به ابراهیم خلیل الرحمن {{ع}}، و به کسانی که به او ایمان آوردند، الگوی خوبی است، آن زمانی که خودشان چنین گفتند: ما از شما و از آنچه به جز خدای تعالی پرستش میکنید، بیزار، و از شما روی گردانیم. دشمنی و کینه میان ما و شما تا زمانی که تنها به خدای یگانه ایمان بیاورید، دائماً آشکار خواهد بود، به جز این گفته ابراهیم {{ع}} خطاب به پدر (یعنی عمویش آذر): حتماً برای تو طلب آمرزش میکنم و من از جانب خدای تعالی برای تو چیزی را مالک نیستم. پروردگارا! بر تو توکل میکنیم، و بازگشت همه به سوی توست. البته، محققاً در تأسی به آنان (یعنی ابراهیم خلیل الرحمن و مؤمنان به او) الگوی خوبی است، برای شما، کسانی که همواره به خدای تعالی و به روز قیامت امیدوارند، و هر کس روی بگرداند، البته، خدای تعالی تنها او است و بینیاز ستوده است</ref>. در [[آیات]] فوق، معیارهای مهمی [[تدبر]] میشود، از جمله: | ||
#در [[قرآن کریم]] {{متن قرآن|أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}} منحصراً در سه [[آیه]] مذکور در آیات فوق: ۲۱ [[احزاب]] و ۴ و ۶ ممتحنه آمده است، و در آن الگوی خوب بودن و [[اسوه]] بودن از نظر [[قرآن]]، در وجود [[مبارک]] [[پیامبر]]{{صل}} و [[ابراهیم خلیل]] الرحمن و [[مؤمنان]] به او متجلی است. لذا این [[بهترین]] [[هدایت]] است برای کسانی که میخواهند [[راه]] خود را در [[زندگی]] بیابند: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}، {{متن قرآن|قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ}}، {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِيهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}. | # در [[قرآن کریم]] {{متن قرآن|أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}} منحصراً در سه [[آیه]] مذکور در آیات فوق: ۲۱ [[احزاب]] و ۴ و ۶ ممتحنه آمده است، و در آن الگوی خوب بودن و [[اسوه]] بودن از نظر [[قرآن]]، در وجود [[مبارک]] [[پیامبر]] {{صل}} و [[ابراهیم خلیل]] الرحمن و [[مؤمنان]] به او متجلی است. لذا این [[بهترین]] [[هدایت]] است برای کسانی که میخواهند [[راه]] خود را در [[زندگی]] بیابند: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}، {{متن قرآن|قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ}}، {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِيهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}. | ||
# [[تأسی]] به پیامبر{{صل}} خاص مسلمانانی است که مستمراً [[رجا]] به [[خدای تعالی]] و به [[روز قیامت]] دارند، و [[خدای متعال]] را بسیار یاد میکنند {{متن قرآن|لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}}، و لازمه تأسی به [[ابراهیم]]{{ع}} و مؤمنان به او، [[استمرار]] در رجا داشتن به خدای تعالی و به روز قیامت است: {{متن قرآن|لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ}}. | # [[تأسی]] به پیامبر {{صل}} خاص مسلمانانی است که مستمراً [[رجا]] به [[خدای تعالی]] و به [[روز قیامت]] دارند، و [[خدای متعال]] را بسیار یاد میکنند {{متن قرآن|لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}}، و لازمه تأسی به [[ابراهیم]] {{ع}} و مؤمنان به او، [[استمرار]] در رجا داشتن به خدای تعالی و به روز قیامت است: {{متن قرآن|لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ}}. | ||
# تأسی نمودن به [[اسوه حسنه]] اگرچه در [[آیات]] مذکور از لحاظ لفظ مشترک است، اما در معنا اشتراک ندارد؛ زیرا در [[آیه]] ممتحنه مفردات آیه نسبت به قوله: {{متن قرآن|ذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}}، ناقص است، و در آیه [[احزاب]] نسبت به قوله: {{متن قرآن|ذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}}، تام است: {{متن قرآن|لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ}}،{{متن قرآن|لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}}.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۵۲۵.</ref> | # تأسی نمودن به [[اسوه حسنه]] اگرچه در [[آیات]] مذکور از لحاظ لفظ مشترک است، اما در معنا اشتراک ندارد؛ زیرا در [[آیه]] ممتحنه مفردات آیه نسبت به قوله: {{متن قرآن|ذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}}، ناقص است، و در آیه [[احزاب]] نسبت به قوله: {{متن قرآن|ذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}}، تام است: {{متن قرآن|لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ}}،{{متن قرآن|لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}}.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۵۲۵.</ref> | ||