خودداری امام حسین از بیعت با یزید: تفاوت میان نسخه‌ها

== آغاز [[حکومت یزید]] ==

== درخواست بیعت از [[امام]] {{ع}} ==

در کتاب [[تاریخ الیعقوبی (کتاب)|تاریخ الیعقوبی]] نقل شده: [[یزید بن معاویه]] - که مادرش میسون دختر بحدل کلبی بود - در آغاز ماه رجب سال شصت هجری... ، در حالی به [[حکومت]] رسید که بیرون از [[دمشق]] بود. چون به دمشق آمد، نامه‌ای برای ولید بن عتبة بن ابی سفیان، فرماندار مدینه، نوشت: «هر گاه [[نامه]] ام به دست تو رسید، حسین بن علی و [[عبدالله بن زبیر]] را فرا بخوان و برایم از آنها بیعت بگیر و اگر سر باز زدند، گردنشان را بزن و سرشان را برایم بفرست. از [[مردمان]] دیگر هم برایم بیعت بگیر و هر که [[امتناع]] کرد، همان [[حکم]] را در باره‌اش [[اجرا]] کن. تمام»<ref>{{متن حدیث|مَلَكَ يَزِيدُ بنُ مُعاوِيَةَ – وَ اُمُّهُ مَيْسُونُ بِنْتُ بَحدَلٍ الكَلبِيِّ - فِي مُستَهَلِّ رَجَبٍ سَنَةَ ۶۰ ه... وَ كَانَ غَائِبَاً، فَلَمّا قَدِمَ دِمَشقَ كَتَبَ إلَى الوَلِيدِ بنِ عُتبَةَ بنِ أبي سُفيانَ - وَهُوَ عامِلُ المَدينَةِ -: إِذَا أَتَاكَ كِتَابِي هذَا، فَأَحْضِرِ الحُسَيْنَ بنَ عَلِيٍّ وعَبدَ اللَّهِ بنَ الزُّبَيرِ، فَخُذْهُمَا بِالبَيْعَةِ لِي، فَإِنِ امْتَنَعَا فَاضْرِب أعْنَاقَهُمَا، وَابْعَثْ لِي بِرُؤوسِهِمَا، وَخُذِ النّاسَ بِالبَيْعَةِ، فَمَنِ امتَنَعَ فَأَنفِذ فيهِ الحُكمَ، وَ فِي الحُسَيْنِ بنِ عَلِيٍّ وعَبدِ اللَّهِ بنِ الزُّبَيرِ، وَالسَّلامُ}} (تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۴۱).</ref>.

== [[رایزنی]] [[ولید]] با [[مروان]] در [[بیعت گرفتن]] از [[امام]] {{ع}} ==

== فرا خوانده شدن [[امام]] {{ع}} از سوی [[ولید]] برای [[بیعت کردن]] ==

[[ابو مخنف]]، درباره فرا خوانده شدن امام حسین و [[عبدالله بن زبیر]] از سوی ولید نقل کرده: ولید، [[عبدالله بن عمرو بن عثمان]] را - که [[جوانی]] کم سن و سال بود - به سوی آن دو فرستاد تا آنان را [[دعوت]] کند. [[عبدالله]]، آن دو را دید که در [[مسجد]] نشسته‌اند. نزد آنان آمد - در زمانی که ولید، جلوس عمومی نداشت و در آن وقت، آن دو نیز نزد ولید نمی‌رفتند - و گفت: [[امیر]]، شما را دعوت کرده است. او را پاسخ گویید. آن دو به عبدالله گفتند: باز گرد. هم اینک می‌آییم. آن‌گاه [[عبدالله بن زبیر]] به [[حسین]] {{ع}} رو کرد و گفت: [[گمان]] می‌کنی چرا در این وقت که جلوس عمومی ندارد، ما را فرا خوانده است؟ حسین {{ع}} فرمود: «گمان می‌کنم [[طاغوت]] آنان ([[معاویه]]) از [[دنیا]] رفته و دنبال ما فرستاده تا از ما [[بیعت]] بگیرد، قبل از آنکه خبر، منتشر شود». عبدالله بن زبیر گفت: من نیز چیزی غیر از این، گمان نمی‌کنم<ref>{{متن حدیث|أرْسَلَ عَبدَ اللَّهِ بنَ عَمرِو بنِ عُثمانَ- وَ هُوَ إذْ ذَاكَ غُلَامٌ حَدَثٌ- إلَيهِما يَدْعُوهُمَا، فَوَجَدَهُمَا فِي المَسْجِدِ وَ هُمَا جَالِسانِ، فَأَتَاهُمَا فِي سَاعَةٍ لَمْ يَكُنِ الوَليدُ يَجلِسُ فِيها لِلنّاسِ وَ لَا يَأتِيَانِهِ فِي مِثْلِها، فَقَالَ: أجِيبَا الأَمِيرَ يَدْعُوكُمَا ثُمَّ أقْبَلَ أحَدُهُمَا عَلَى الآخَرِ، فَقالَ عَبْدُ اللَّهِ بنُ الزُّبَيرِ لِلحُسَينِ {{ع}}: ظُنَّ فِيمَا تَراهُ بَعَثَ إلَينا في هذِهِ السّاعَةِ الَّتي لَم يَكُن يَجْلِسُ فِیهَا فَقَالَ حُسَيْنٌ {{ع}}: قَد ظَنَنْتُ أرى طاغِيَتَهُم قَد هَلَكَ، فَبَعَثَ إلَيْنَا لِيَأخُذَنَا بِالبَيعَةِ قَبلَ أنْ يَفْشُوَ فِي النَّاسِ الخَبَرُ. فَقالَ: وأنَا ما أظُنُّ غَيرَهُ}} (تاریخ الطبری، ج۵، ص۳۳۹؛ الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۵۲۹).</ref>.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۲۸۳.</ref>

== [[تدبیر امام]] {{ع}} پیش از رفتن به نزد ولید ==

از ابو مخنف نقل است: [پسر [[زبیر]] به حسین {{ع}}] گفت: شما چه می‌کنید؟ [حسین {{ع}}] فرمود: «هم اینک [[جوانان]] و هواداران خود را جمع می‌کنم و نزد ولید می‌روم. هنگامی که به [[خانه]] [[ولید]] رسیدم، [[جوانان]] را بیرون خانه نگه می‌دارم و خود، داخل می‌شوم». پسر [[زبیر]] گفت: از او بر تو می‌ترسم، آن‌گاه که وارد شوی. فرمود: «من بر او وارد نمی‌شوم، مگر این که بر [[امتناع]] از [[بیعت]]، [[قادر]] باشم». [[امام]] {{ع}} به پا خاست و [[دوستان]] و خویشاوندانش را جمع کرد و به سمت خانه ولید راه افتاد. وقتی به در خانه وی رسید، به یارانش فرمود: «من داخل می‌شوم. اگر شما را فرا خواندم، یا شنیدید که صدای ولید بلند شد، تمامتان داخل شوید، وگرنه از جای خود، حرکت نکنید تا من نزد شما بیایم»<ref>{{متن حدیث|قَالَ [ابنُ الزُّبَيرِ لِلحُسَينِ {{ع}}] فَما تُريدُ أن تَصْنَعَ؟ قالَ {{ع}}: أجْمَعُ فِتيَانِي السّاعَةَ ثُمَّ أمْشِي إلَيْهِ، فَإِذَا بَلَغْتُ البابَ احْتَبَسْتُهُم عَلَيْهِ ثُمَّ دَخَلْتُ عَلَيْهِ. قَالَ: فَإِنّي أخَافُهُ عَلَيْكَ إذَا دَخَلْتَ، قالَ: لَا آتِيهِ إلّا وَ أنَا عَلَى الِامتِناعِ قادِرٌ فَقامَ فَجَمَعَ إلَيْهِ مَوَالِيَهُ وَ أهْلَ بَيْتِهِ، ثُمَّ أقْبَلَ يَمْشِي حَتَّى انْتَهَى إلى بَابِ الوَليدِ، وَ قَالَ لِأَصْحَابِهِ: إنّي دَاخِلٌ، فَإِنْ دَعَوْتُكُم أوْ سَمِعْتُم صَوْتَهُ قَدْ عَلَا فَاقْتَحِمُوا عَلَيَّ بِأَجمَعِكُم، وَ إلّا فَلا تَبْرَحُوا حَتّى أخْرُجَ إلَيْكُم}} (تاریخ الطبری، ج۵، ص۳۳۹؛ الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۵۲۹).</ref>.

از [[ابو مخنف]] نقل شده است که: [[حسین]] {{ع}} برخاست و دوستانش را جمع کرد و به در [[خانه امیر]] آمد. اجازه ورود گرفت و به وی اجازه داده شد. او [[تنهایی]] وارد خانه شد و دوستانش را بر در خانه نشاند و فرمود: «اگر صدایی مشکوک شنیدید، وارد خانه شوید»<ref>{{متن حدیث|نَهَضَ حُسَيْنٌ {{ع}} فَأَخَذَ مَعَهُ مَوَالِيَهُ وَ جاءَ بابَ الأَمِيرِ، فَاسْتَأذَنَ فَاذِنَ لَهُ، فَدَخَلَ وَحْدَهُ، وَ أجْلَسَ مَوَالِيَهُ عَلَى البَابِ، وَ قَالَ: إن سَمِعْتُم أمْرَاً يُرِيبُكُم فَادْخُلُوا}} (البدایة والنهایة، ج۸، ص۱۴۷).</ref>.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۲۸۴.</ref>

== رخدادهای میان امام {{ع}} و ولید برای [[بیعت گرفتن]] ==

در کتاب [[الإرشاد (کتاب)|الإرشاد]] آمده است: حسین {{ع}} نزد ولید رفت و [[مروان بن حکم]] را آنجا دید. ولید، خبر [[مرگ معاویه]] را به حسین {{ع}} داد و ایشان [[استرجاع]] گفت. سپس [[نامه]] [[یزید]] را قرائت کرد و [[دستور]] یزید را برای [[بیعت گرفتن]] از ایشان، [[ابلاغ]] نمود. آن‌گاه [[حسین]] {{ع}} فرمود: «[[گمان]] نمی‌کنم که تو از [[بیعت]] پنهانی من، قانع شوی؛ بلکه مایلی آشکارا بیعت کنم تا [[مردم]] بدانند». [[ولید]] گفت: بله. آن‌گاه حسین {{ع}} فرمود: «پس تا فردا در این باره بیندیش». ولید گفت: با [[نام خدا]] باز گرد تا به همراه [[جمعیت]] مردم، نزد ما بیایی. [[مروان]] گفت: به [[خدا]] [[سوگند]]، اگر اینک حسین از تو جدا شود و بیعت نکند، دیگر چنین فرصتی به دست نخواهی آورد، مگر آنکه کشته‌ها بین شما زیاد شوند. اینک وی را [[حبس]] کن تا از نزد تو خارج نگردد، مگر این که بیعت کند یا گردنش را بزنی. حسین {{ع}} در این هنگام برخاست و فرمود: «تو - ای پسر [[زن]] کبودچشم - می‌خواهی مرا بکشی، یا او [می‌خواهد چنین کند]؟ به خدا، [[دروغ]] می‌گویی و [[گناه]] می‌کنی». پس بیرون آمد، در حالی که دوستانش او را [[همراهی]] می‌کردند تا به [[منزل]] رسید<ref>{{متن حدیث|فَصَارَ الْحُسَيْنُ {{ع}} إِلَى الْوَلِيدِ فَوَجَدَ عِنْدَهُ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ فَنَعَى‏ الْوَلِيدُ إِلَيْهِ‏ مُعَاوِيَةَ فَاسْتَرْجَعَ الْحُسَيْنُ {{ع}} ثُمَّ قَرَأَ كِتَابَ يَزِيدَ وَ مَا أَمَرَهُ فِيهِ مِنْ أَخْذِ الْبَيْعَةِ مِنْهُ لَهُ‏فَقَالَ لَهُ الْحُسَيْنُ إِنِّي لَا أَرَاكَ تَقْنَعُ بِبَيْعَتِي لِيَزِيدَ سِرّاً حَتَّى أُبَايِعَهُ جَهْراً فَيَعْرِفَ النَّاسُ ذَلِكَ- فَقَالَ الْوَلِيدُ لَهُ أَجَلْ فَقَالَ الْحُسَيْنُ {{ع}} فَتُصْبِحُ وَ تَرَى رَأْيَكَ فِي ذَلِكَ فَقَالَ لَهُ الْوَلِيدُ انْصَرِفْ عَلَى اسْمِ اللَّهِ حَتَّى تَأْتِيَنَا مَعَ جَمَاعَةِ النَّاسِ. فَقَالَ لَهُ مَرْوَانُ وَ اللَّهِ لَئِنْ فَارَقَكَ الْحُسَيْنُ السَّاعَةَ وَ لَمْ يُبَايِعْ لَا قَدَرْتَ مِنْهُ عَلَى مِثْلِهَا أَبَداً حَتَّى يَكْثُرَ الْقَتْلَى بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُ احْبِسِ الرَّجُلَ فَلَا يَخْرُجُ مِنْ عِنْدِكَ حَتَّى يُبَايِعَ أَوْ تَضْرِبَ عُنُقَهُ فَوَثَبَ عِنْدَ ذَلِكَ الْحُسَيْنُ {{ع}} وَ قَالَ أَنْتَ يَا ابْنَ الزَّرْقَاءِ تَقْتُلُنِي أَوْ هُوَ كَذَبْتَ وَ اللَّهِ وَ أَثِمْتَ وَ خَرَجَ يَمْشِي وَ مَعَهُ‏ مَوَالِيهِ حَتَّى أَتَى مَنْزِلَهُ}} (الإرشاد، ج۲، ص۳۳؛ روضة الواعظین، ص۱۸۹).</ref>.

[[ابن شهرآشوب]] در کتاب [[المناقب (کتاب)|المناقب]] آورده است که: وقتی حسین {{ع}} بر [[ولید بن عتبه]] وارد شد و [[نامه]] را خواند، فرمود: «من با [[یزید]] [[بیعت]] نمی‌کنم». [[مروان]] گفت: با [[امیر مؤمنان]]، [[بیعت]] کن. [[حسین]] {{ع}} فرمود: «وای بر تو! بر [[مؤمنان]]، [[دروغ]] بستی. چه کسی او را [[امیر]] آنان کرد؟». مروان به پا خاست و [[شمشیر]] کشید و رو به [[ولید]] گفت: [[دستور]] بده پیش از آنکه از [[خانه]] بیرون رود، گردنش را بزنند و خونش بر عهده من! گفتگوها بالا گرفت. در این هنگام، نوزده تن از [[خاندان حسین]] {{ع}} در حالی که خنجر به دست داشتند، داخل خانه شدند و حسین {{ع}} با آنان از خانه بیرون رفت<ref>{{متن حدیث|فَلَمَّا دَخَلَ [الحُسَیْنُ {{ع}}] عَلَيْهِ [أي على الوليد بن عتبة] وَ قَرَأَ الْكِتَابَ قَالَ مَا كُنْتُ‏ أُبَايِعُ‏ لِيَزِيدَ فَقَالَ مَرْوَانُ بَايِعْ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ فَقَالَ الْحُسَيْنُ كَذَبْتَ وَيْلَكَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ مَنْ أَمَّرَهُ عَلَيْهِمْ فَقَامَ مَرْوَانُ وَ جَرَّدَ سَيْفَهُ وَ قَالَ مُرْ سَيَّافَكَ أَنْ يَضْرِبَ عُنُقَهُ قَبْلَ أَنْ يَخْرُجَ مِنَ الدَّارِ وَ دَمُهُ فِي عُنُقِي وَ ارْتَفَعَتِ الصَّيْحَةُ فَهَجَمَ تِسْعَةَ عَشَرَ رَجُلًا مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ وَ قَدِ انْتَضَوْا خَنَاجِرَهُمْ فَخَرَجَ الْحُسَيْنُ مَعَهُمْ}} (المناقب، ابن شهرآشوب، ج۴، ص۸۸).</ref>.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۲۸۵.</ref>

== بگومگوی مروان و ولید، پس از خروج [[امام]] {{ع}} ==

از [[ابو مخنف]] نقل است: مروان به ولید گفت: گوش به حرف من ندادی! به [[خدا]] [[سوگند]]، هرگز بر او دست نخواهی یافت. ولید گفت: مروان! دیگران را [[سرزنش]] کن. تو برای من، چیزی را [[انتخاب]] کردی که نابودی دینم در آن است. به خدا سوگند، [[دوست]] ندارم تمام [[ثروت دنیا]] و [[ملک]] آن در [[اختیار]] من باشد و من، حسین را بکشم. سبحان [[الله]]! حسین را بکشم؛ چون گفت: «بیعت نمی‌کنم» ؟! به خدا سوگند، [[عقیده]] دارم که هر کس به خاطر [[خون حسین]] بازخواست شود، [[روز قیامت]]، وزنی سبک نزد [[خداوند]] خواهد داشت. مروان به وی گفت: اگر عقیده تو چنین است، کاری که کردی، درست است. مروان، در حالی این سخن را به وی گفت که از کار او ناخشنود بود<ref>{{متن حدیث|قالَ مَروانُ لِلوَلِيدِ: عَصَيْتَنِي! لَا وَاللَّهِ لَا يُمَكِّنُكَ مِنْ مِثْلِهَا مِنْ نَفْسِهِ أبَدَاً قَالَ الوَلِيدُ: وَبِّخْ غَيْرَكَ يَا مَرْوَانُ، إنَّكَ اخْتَرْتَ لِيَ الَّتي فِيهَا هَلَاكُ دِينِي، وَاللَّهِ مَا احِبُّ أنَّ لِي مَا طَلَعَت عَلَيْهِ الشَّمْسُ وَ غَرَبَتْ عَنهُ مِنْ مَالِ الدُّنْيَا وَ مُلْكِهَا وَ أنّي قَتَلْتُ حُسَيْنَاً، سُبْحَانَ اللَّهِ! أقْتُلُ حُسَيْنَاً أنْ قَالَ: لَا اُبَايِعُ؟! وَاللَّهِ إنِّي لأَظُنُّ امْرَءً يُحَاسَبُ بِدَمِ حُسَيْنٍ لَخَفِيفَ المِيزَانِ عِندَ اللَّهِ يَومَ القِيامَةِ فَقَالَ لَهُ مَرْوَانُ: فَإِذَا كَانَ هذَا رَأيَكَ فَقَدْ أصَبْتَ فِيمَا صَنَعْتَ. يَقولُ هذا لَهُ وَ هُوَ غَيْرُ الحَامِدِ لَهُ عَلى رَأيِهِ}} (تاریخ الطبری، ج۵، ص۳۴۰؛ الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۵۳۰).</ref>.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۲۸۶.</ref>

== بگومگوی [[مروان]] و [[امام]] {{ع}} در راه ==

در کتاب [[الملهوف (کتاب)|الملهوف]] آمده: صبحگاهان، [[حسین]] {{ع}} از [[منزل]] بیرون آمد تا ببیند چه خبر است. مروان، ایشان را دید و گفت: ای [[ابا عبدالله]]! من [[خیرخواه]] تو ام. به حرف من گوش بده تا [[نجات]] یابی. حسین {{ع}} فرمود: «[[نصیحت]] تو چیست؟ بگو تا بشنوم». مروان گفت: با [[یزید]]، [[امیر مؤمنان]]، [[بیعت]] کن که در آن، [[خیر]] [[دنیا]] و [[آخرت]] توست. حسین {{ع}} فرمود: {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}}<ref>«ما از آن خداوندیم و به سوی او باز می‌گردیم» سوره بقره، آیه ۱۵۶.</ref> با [[اسلام]] باید خداحافظی کرد، اگر [[امت]] [اسلام] به [[رهبری]] مانند یزید، دچار گردد. به [[راستی]] که از جدم [[پیامبر خدا]] {{صل}} شنیدم که می‌فرمود: [[خلافت]] بر [[خاندان]] [[ابو سفیان]]، [[حرام]] است». [[گفتگو]] بین ایشان و مروان به درازا کشید، تا این که مروان با [[عصبانیت]] جدا شد<ref>{{متن حدیث|أَصْبَحَ الْحُسَيْنُ {{ع}} فَخَرَجَ‏ مِنْ‏ مَنْزِلِهِ‏ يَسْتَمِعُ‏ الْأَخْبَارَ فَلَقِيَهُ مَرْوَانُ فَقَالَ لَهُ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ إِنِّي لَكَ نَاصِحٌ فَأَطِعْنِي تُرْشَدْ فَقَالَ الْحُسَيْنُ {{ع}} وَ مَا ذَاكَ قُلْ حَتَّى أَسْمَعَ فَقَالَ مَرْوَانُ إِنِّي آمُرُكَ بِبَيْعَةِ يَزِيدَ بْنِ مُعَاوِيَةَ فَإِنَّهُ خَيْرٌ لَكَ فِي دِينِكَ وَ دُنْيَاكَ فَقَالَ الْحُسَيْنُ {{ع}} {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}} وَ عَلَى الْإِسْلَامِ السَّلَامُ إِذْ قَدْ بُلِيَتِ الْأُمَّةُ بِرَاعٍ مِثْلِ يَزِيدَ وَ لَقَدْ سَمِعْتُ جَدِّي رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} يَقُولُ الْخِلَافَةُ مُحَرَّمَةٌ عَلَى آلِ أَبِي سُفْيَانَ وَ طَالَ الْحَدِيثُ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ مَرْوَانَ حَتَّى انْصَرَفَ مَرْوَانُ وَ هُوَ غَضْبَانُ}} (الملهوف، ص۹۸؛ مثیر الأحزان، ص۱۴).</ref>.<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)|گزیده دانشنامه امام حسین]] ص ۲۸۷.</ref>