سوره هود در علوم قرآنی: تفاوت میان نسخهها
جز
وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم
HeydariBot (بحث | مشارکتها) جز (وظیفهٔ شمارهٔ ۵) |
HeydariBot (بحث | مشارکتها) |
||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
}} | }} | ||
==مقدمه== | == مقدمه == | ||
[[سوره]] یازدهم [[قرآن]] و پنجاه و دومین آن به [[ترتیب نزول]]، نازل شده در [[مکه]] با موضوع محوری [[توحید]] و [[معاد]]. در این سوره داستان [[حضرت هود]]{{ع}}، [[پیامبر]] [[قوم عاد]] به طور مشروح بیان شده است. از [[آیه]] {{متن قرآن|وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُواْ اللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ إِنْ أَنتُمْ إِلاَّ مُفْتَرُونَ يَا قَوْمِ لا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلَى الَّذِي فَطَرَنِي أَفَلاَ تَعْقِلُونَ وَيَا قَوْمِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّمَاء عَلَيْكُم مِّدْرَارًا وَيَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِكُمْ وَلاَ تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِينَ قَالُواْ يَا هُودُ مَا جِئْتَنَا بِبَيِّنَةٍ وَمَا نَحْنُ بِتَارِكِي آلِهَتِنَا عَن قَوْلِكَ وَمَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ إِن نَّقُولُ إِلاَّ اعْتَرَاكَ بَعْضُ آلِهَتِنَا بِسُوءٍ قَالَ إِنِّي أُشْهِدُ اللَّهِ وَاشْهَدُواْ أَنِّي بَرِيءٌ مِّمَّا تُشْرِكُونَ مِن دُونِهِ فَكِيدُونِي جَمِيعًا ثُمَّ لاَ تُنظِرُونِ إِنِّي تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ رَبِّي وَرَبِّكُم مَّا مِن دَابَّةٍ إِلاَّ هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا إِنَّ رَبِّي عَلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ فَإِن تَوَلَّوْا فَقَدْ أَبْلَغْتُكُم مَّا أُرْسِلْتُ بِهِ إِلَيْكُمْ وَيَسْتَخْلِفُ رَبِّي قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلاَ تَضُرُّونَهُ شَيْئًا إِنَّ رَبِّي عَلَىَ كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا هُودًا وَالَّذِينَ آمَنُواْ مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِّنَّا وَنَجَّيْنَاهُم مِّنْ عَذَابٍ غَلِيظٍ وَتِلْكَ عَادٌ جَحَدُواْ بِآيَاتِ رَبِّهِمْ وَعَصَوْا رُسُلَهُ وَاتَّبَعُواْ أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ وَأُتْبِعُواْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ أَلا إِنَّ عَادًا كَفَرُواْ رَبَّهُمْ أَلاَ بُعْدًا لِّعَادٍ قَوْمِ هُودٍ }}<ref>«و به سوی (قوم) «عاد» برادرشان «هود» را (فرستادیم که به آنان) گفت: ای قوم من! خداوند را بپرستید که خدایی جز او ندارید؛ شما جز (گروهی) دروغباف نیستید. ای قوم من! در برابر آن (رسالت) از شما پاداشی نمیخواهم؛ پاداش من جز بر (عهده) آن کس که مرا آفریده است نیست پس آیا خرد نمیورزید؟ و ای قوم من! از پروردگارتان آمرزش بخواهید و آنگاه به سوی او توبه آورید تا از آسمان بر شما بارانی یکریز فرستد و شما را نیرو بر نیرو بیفزاید و گناهکارانه رو مگردانید. گفتند: ای هود! برهانی برای ما نیاوردهای و ما با سخن تو از خدایانمان دست نمیکشیم و ما به تو ایمان نمیآوریم. ما جز این نمیگوییم که یکی از خدایان ما به تو آسیبی رسانده | [[سوره]] یازدهم [[قرآن]] و پنجاه و دومین آن به [[ترتیب نزول]]، نازل شده در [[مکه]] با موضوع محوری [[توحید]] و [[معاد]]. در این سوره داستان [[حضرت هود]] {{ع}}، [[پیامبر]] [[قوم عاد]] به طور مشروح بیان شده است. از [[آیه]] {{متن قرآن|وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُواْ اللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ إِنْ أَنتُمْ إِلاَّ مُفْتَرُونَ يَا قَوْمِ لا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلَى الَّذِي فَطَرَنِي أَفَلاَ تَعْقِلُونَ وَيَا قَوْمِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّمَاء عَلَيْكُم مِّدْرَارًا وَيَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِكُمْ وَلاَ تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِينَ قَالُواْ يَا هُودُ مَا جِئْتَنَا بِبَيِّنَةٍ وَمَا نَحْنُ بِتَارِكِي آلِهَتِنَا عَن قَوْلِكَ وَمَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ إِن نَّقُولُ إِلاَّ اعْتَرَاكَ بَعْضُ آلِهَتِنَا بِسُوءٍ قَالَ إِنِّي أُشْهِدُ اللَّهِ وَاشْهَدُواْ أَنِّي بَرِيءٌ مِّمَّا تُشْرِكُونَ مِن دُونِهِ فَكِيدُونِي جَمِيعًا ثُمَّ لاَ تُنظِرُونِ إِنِّي تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ رَبِّي وَرَبِّكُم مَّا مِن دَابَّةٍ إِلاَّ هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا إِنَّ رَبِّي عَلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ فَإِن تَوَلَّوْا فَقَدْ أَبْلَغْتُكُم مَّا أُرْسِلْتُ بِهِ إِلَيْكُمْ وَيَسْتَخْلِفُ رَبِّي قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلاَ تَضُرُّونَهُ شَيْئًا إِنَّ رَبِّي عَلَىَ كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا هُودًا وَالَّذِينَ آمَنُواْ مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِّنَّا وَنَجَّيْنَاهُم مِّنْ عَذَابٍ غَلِيظٍ وَتِلْكَ عَادٌ جَحَدُواْ بِآيَاتِ رَبِّهِمْ وَعَصَوْا رُسُلَهُ وَاتَّبَعُواْ أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ وَأُتْبِعُواْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ أَلا إِنَّ عَادًا كَفَرُواْ رَبَّهُمْ أَلاَ بُعْدًا لِّعَادٍ قَوْمِ هُودٍ }}<ref>«و به سوی (قوم) «عاد» برادرشان «هود» را (فرستادیم که به آنان) گفت: ای قوم من! خداوند را بپرستید که خدایی جز او ندارید؛ شما جز (گروهی) دروغباف نیستید. ای قوم من! در برابر آن (رسالت) از شما پاداشی نمیخواهم؛ پاداش من جز بر (عهده) آن کس که مرا آفریده است نیست پس آیا خرد نمیورزید؟ و ای قوم من! از پروردگارتان آمرزش بخواهید و آنگاه به سوی او توبه آورید تا از آسمان بر شما بارانی یکریز فرستد و شما را نیرو بر نیرو بیفزاید و گناهکارانه رو مگردانید. گفتند: ای هود! برهانی برای ما نیاوردهای و ما با سخن تو از خدایانمان دست نمیکشیم و ما به تو ایمان نمیآوریم. ما جز این نمیگوییم که یکی از خدایان ما به تو آسیبی رسانده است؛ گفت: من خداوند را گواه میگیرم و (شما نیز) گواه باشید که من از شرکی که در برابر او میورزید، بیزارم ... از این روی همه هر نیرنگی دارید در برابر من بهکار برید و به من مهلت ندهید. من به خداوند- پروردگار خویش و پروردگار شما- توکل کردهام؛ هیچ جنبندهای نیست مگر که او بر هستیش چیرگی دارد؛ به راستی پروردگار من بر راهی راست است. پس اگر (هم) رو بگردانید من آنچه را که برای آن به سوی شما فرستاده شدهام به شما رساندهام و خداوند قوم دیگری جز شما را جانشین خواهد کرد و به او هیچ زیانی نمیرسانید، بیگمان پروردگار من نگاهبان همه چیز است. و چون «امر» ما در رسید هود و مؤمنان همراه او را به بخشایشی از خویش رهاندیم و آنان را از عذابی سخت رهایی بخشیدیم. و این (قوم) عاد بودند که به آیات پروردگارشان انکار ورزیدند و از پیامبران وی سرپیچیدند و از فرمان هر گردنکش ستیهنده پیروی کردند. و در این جهان و در روز رستخیز، لعنتی پیگیرشان شده است؛ آگاه باشید که بیگمان (مردم) عاد به پروردگارشان کفر ورزیدند؛ هان، نابود باد عاد قوم هود!» سوره هود، آیه ۵۰-۶۰.</ref>. به همین مناسبت و نیز تکرار پنج بار نام «[[هود]]» و بیان داستان [[قوم]] او به صورت مشروحتر نسبت به جاهای دیگر قرآن، آن را سوره «هود» مینامند و نام دیگری ندارد. | ||
[[سوره هود]] مکی است. پنجمین سورهای است که با [[حروف مقطعه]] آغاز میشود. این سوره از سورههای «مئون» و از لحاظ حجم و اندازه متوسط است و حدود دو سوم یک جزء قرآن را تشکیل میدهد. [[آیات]] این سوره به عدد [[کوفی]] ۱۲۳ آیه و به عدد [[مدنی]] ۱۲۲ آیه و به عدد [[بصری]] ۱۲۱ آیه است که رقم اول صحیح و مشهور است. کلمات آن ۱۹۴۸ کلمه و حروف آن ۸۷۲۰ حرف است. | [[سوره هود]] مکی است. پنجمین سورهای است که با [[حروف مقطعه]] آغاز میشود. این سوره از سورههای «مئون» و از لحاظ حجم و اندازه متوسط است و حدود دو سوم یک جزء قرآن را تشکیل میدهد. [[آیات]] این سوره به عدد [[کوفی]] ۱۲۳ آیه و به عدد [[مدنی]] ۱۲۲ آیه و به عدد [[بصری]] ۱۲۱ آیه است که رقم اول صحیح و مشهور است. کلمات آن ۱۹۴۸ کلمه و حروف آن ۸۷۲۰ حرف است. | ||
==[[فضیلت]] [[سوره هود]]== | == [[فضیلت]] [[سوره هود]] == | ||
به [[روایت]] [[ترمذی]]، {{متن حدیث|عَنِ اِبْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ أَبُو بَكْرٍ : يَا رَسُولَ اَللَّهِ قَدْ أَسْرَعَ إِلَيْكَ اَلشَّيْبُ؟ قَالَ شَيَّبَتْنِي هُودُ وَ اَلْوَاقِعَةُ وَ اَلْمُرْسَلاَتُ وَ عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ}}. پیامبر{{صل}} فرمود: سوره هود، واقعه، مرسلات، عم یتسالون و [[شمس]] مرا پیر کرد. {{عربی|"قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: مَا نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ فِي جَمِيعِ الْقِرَانِ أَيَّةُ أَشَدَّ وَ لَا أَشُقُّ عَلَيْهِ مِنْ هَذِهِ الاية، وَ لِهَذَا قَالَ عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ: {{متن حدی|شَيَّبَتْنِي هُودُ وَ أَخَوَاتِهَا}}"}}<ref>التفسیر الکبیر.</ref>. | به [[روایت]] [[ترمذی]]، {{متن حدیث|عَنِ اِبْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ أَبُو بَكْرٍ: يَا رَسُولَ اَللَّهِ قَدْ أَسْرَعَ إِلَيْكَ اَلشَّيْبُ؟ قَالَ شَيَّبَتْنِي هُودُ وَ اَلْوَاقِعَةُ وَ اَلْمُرْسَلاَتُ وَ عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ}}. پیامبر {{صل}} فرمود: سوره هود، واقعه، مرسلات، عم یتسالون و [[شمس]] مرا پیر کرد. {{عربی|"قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: مَا نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ فِي جَمِيعِ الْقِرَانِ أَيَّةُ أَشَدَّ وَ لَا أَشُقُّ عَلَيْهِ مِنْ هَذِهِ الاية، وَ لِهَذَا قَالَ عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ: {{متن حدی|شَيَّبَتْنِي هُودُ وَ أَخَوَاتِهَا}}"}}<ref>التفسیر الکبیر.</ref>. | ||
[[طبرسی]] در [[مجمع البیان]] نقل کرده است که [[پیغمبر]]{{صل}} فرمود: {{متن حدیث| شَيَّبَتْنِي هُودُ وَ أَخَوَاتِهَا الْحَاقَّةِ وَ الْواقِعَةُ...}} «سوره هود و سورههایی مانند «حاقه»، «واقعه»، «غاشیه» و [[نبأ]] مرا پیر کرد». پیامبر{{صل}} فرمود: {{متن حدیث|مَنْ قَرَأَهَا أُعْطِيَ مِنَ اَلْأَجْرِ عَشْرَ حَسَنَاتٍ بِعَدَدِ مَنْ صَدَّقَ بِنُوحٍ وَ كَذَّبَ بِهِ وَ هُودٍ وَ صَالِحٍ وَ شُعَيْبٍ وَ لُوطٍ وَ إِبْرَاهِيمَ وَ مُوسَى، وَ كَانَ يَوْمَ اَلْقِيمَةِ مِنَ اَلسُّعَدَاءِ}}، «هر کس این سوره [[مبارکه]] را بخواند به شماره هر کس که به [[نوح]]، هود، [[صالح]]، [[شعیب]]، [[لوط]]، [[ابراهیم]] و [[موسی]] [[ایمان]] آورده و یا آنان را [[تکذیب]] نموده است، ده [[پاداش]] به او ارزانی میشود و در [[روز رستاخیز]] در زمره نیکبختان [[راستین]] خواهد بود». | [[طبرسی]] در [[مجمع البیان]] نقل کرده است که [[پیغمبر]] {{صل}} فرمود: {{متن حدیث| شَيَّبَتْنِي هُودُ وَ أَخَوَاتِهَا الْحَاقَّةِ وَ الْواقِعَةُ...}} «سوره هود و سورههایی مانند «حاقه»، «واقعه»، «غاشیه» و [[نبأ]] مرا پیر کرد». پیامبر {{صل}} فرمود: {{متن حدیث|مَنْ قَرَأَهَا أُعْطِيَ مِنَ اَلْأَجْرِ عَشْرَ حَسَنَاتٍ بِعَدَدِ مَنْ صَدَّقَ بِنُوحٍ وَ كَذَّبَ بِهِ وَ هُودٍ وَ صَالِحٍ وَ شُعَيْبٍ وَ لُوطٍ وَ إِبْرَاهِيمَ وَ مُوسَى، وَ كَانَ يَوْمَ اَلْقِيمَةِ مِنَ اَلسُّعَدَاءِ}}، «هر کس این سوره [[مبارکه]] را بخواند به شماره هر کس که به [[نوح]]، هود، [[صالح]]، [[شعیب]]، [[لوط]]، [[ابراهیم]] و [[موسی]] [[ایمان]] آورده و یا آنان را [[تکذیب]] نموده است، ده [[پاداش]] به او ارزانی میشود و در [[روز رستاخیز]] در زمره نیکبختان [[راستین]] خواهد بود». | ||
[[حضرت باقر]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث| مَنْ قَرَأَ سُورَةَ هُودٍ فِي كُلِّ جُمُعَةٍ بَعَثَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي زُمَرِ النَّبِيِّينَ وَ حُوسِبَ حِسَاباً يَسِيراً وَ لَمْ يُعْرَفْ لَهُ خَطِيئَةٌ عَمِلَهَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ}}، «هر کس [[سوره]] [[مبارکه]] [[هود]] را هر [[جمعه]] [[تلاوت]] کند، [[خدا]] او را در روز رستاخیز در میان [[پیامبران]] خویش بر میانگیزد و در هنگامه [[حسابرسی]]، حساب او آسان میشود و در آن [[روز]] [[سرنوشت]] سازوکار خلاف و خطایی در پرونده عمل او باقی نمیماند»<ref>مجمع البیان.</ref>. | [[حضرت باقر]] {{ع}} فرمود: {{متن حدیث| مَنْ قَرَأَ سُورَةَ هُودٍ فِي كُلِّ جُمُعَةٍ بَعَثَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي زُمَرِ النَّبِيِّينَ وَ حُوسِبَ حِسَاباً يَسِيراً وَ لَمْ يُعْرَفْ لَهُ خَطِيئَةٌ عَمِلَهَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ}}، «هر کس [[سوره]] [[مبارکه]] [[هود]] را هر [[جمعه]] [[تلاوت]] کند، [[خدا]] او را در روز رستاخیز در میان [[پیامبران]] خویش بر میانگیزد و در هنگامه [[حسابرسی]]، حساب او آسان میشود و در آن [[روز]] [[سرنوشت]] سازوکار خلاف و خطایی در پرونده عمل او باقی نمیماند»<ref>مجمع البیان.</ref>. | ||
این سوره همانطور که از آغاز و انجامش و از زمینهای که در همه آیاتش به دست میآید در صدد بیان غرض [[آیات قرآنی]] (با همه کثرت و تفاوتی که در آنها وجود دارد) میباشد و به تعبیر دیگر میخواهد از مضامین همه آنها خلاصهگیری کند و خاطرنشان میسازد که اساس و [[جان]] تمامی [[معارف]] مختلفی که آیات قرآنی متضمن آن است یک [[حقیقت]] است. و آن حقیقت چون [[روح]] در تمامی آن معارف جریان یافته و آن یک حقیقت، اصل و همه اینها شاخه و برگ آنند. و آن عبارت است از [[توحید]] [[حق تعالی]]، البته [[توحیدی]] که [[قرآن]] معرفی میکند و آن عبارت است از اینکه [[انسان]] [[معتقد]] باشد [[خدای تعالی]]، [[رب]] همه اشیای عالم است و غیر از خدای تعالی در همه عالم ربی وجود ندارد و نیز انسان به تمام معنای کلمه، [[تسلیم]] او شود و [[حق]] ربویت او را اداء کند و دلش جز برای او [[خاشع]] نگشته، بدنش جز در برابر او [[خضوع]] نکند، خضوع و خشوعش تنها در برابر او جل جلاله باشد و این توحید، اصلی است که با همه اجمالی که دارد متضمن تمامی تفاصیل و جزئیات معانی [[قرآنی]] است چه معارفش و چه شرایعش و به عبارت دیگر، اصلی است که اگر شکافته شود همان تفاصیل میشود و اگر آن تفاصیل فشرده شود به این اصل واحد برگشت میکند. | این سوره همانطور که از آغاز و انجامش و از زمینهای که در همه آیاتش به دست میآید در صدد بیان غرض [[آیات قرآنی]] (با همه کثرت و تفاوتی که در آنها وجود دارد) میباشد و به تعبیر دیگر میخواهد از مضامین همه آنها خلاصهگیری کند و خاطرنشان میسازد که اساس و [[جان]] تمامی [[معارف]] مختلفی که آیات قرآنی متضمن آن است یک [[حقیقت]] است. و آن حقیقت چون [[روح]] در تمامی آن معارف جریان یافته و آن یک حقیقت، اصل و همه اینها شاخه و برگ آنند. و آن عبارت است از [[توحید]] [[حق تعالی]]، البته [[توحیدی]] که [[قرآن]] معرفی میکند و آن عبارت است از اینکه [[انسان]] [[معتقد]] باشد [[خدای تعالی]]، [[رب]] همه اشیای عالم است و غیر از خدای تعالی در همه عالم ربی وجود ندارد و نیز انسان به تمام معنای کلمه، [[تسلیم]] او شود و [[حق]] ربویت او را اداء کند و دلش جز برای او [[خاشع]] نگشته، بدنش جز در برابر او [[خضوع]] نکند، خضوع و خشوعش تنها در برابر او جل جلاله باشد و این توحید، اصلی است که با همه اجمالی که دارد متضمن تمامی تفاصیل و جزئیات معانی [[قرآنی]] است چه معارفش و چه شرایعش و به عبارت دیگر، اصلی است که اگر شکافته شود همان تفاصیل میشود و اگر آن تفاصیل فشرده شود به این اصل واحد برگشت میکند. | ||
| خط ۲۲: | خط ۲۲: | ||
تحدّی و هماوردطلبی به مثل [[قرآن]]، از آنجا که [[کفار]]، خدایی بودن قرآن را [[انکار]] میکردند و [[معتقد]] بودند که ساخته خود [[پیامبر]] است؛ لذا [[خداوند]] به پیامبر [[دستور]] میدهد که در جواب آنها بگوید؛ {{متن قرآن|أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَيَاتٍ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«یا میگویند که آن (قرآن) را بربافته است (و از خداوند نیست)! بگو اگر راست میگویید ده سورهای بربافته مانند آن بیاورید و هر که را هم میتوانید به جای خداوند، (به یاوری) فرا خوانید» سوره هود، آیه ۱۳.</ref>.<ref>التبیان، ج۷، ص۲-۱۹.</ref> | تحدّی و هماوردطلبی به مثل [[قرآن]]، از آنجا که [[کفار]]، خدایی بودن قرآن را [[انکار]] میکردند و [[معتقد]] بودند که ساخته خود [[پیامبر]] است؛ لذا [[خداوند]] به پیامبر [[دستور]] میدهد که در جواب آنها بگوید؛ {{متن قرآن|أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَيَاتٍ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«یا میگویند که آن (قرآن) را بربافته است (و از خداوند نیست)! بگو اگر راست میگویید ده سورهای بربافته مانند آن بیاورید و هر که را هم میتوانید به جای خداوند، (به یاوری) فرا خوانید» سوره هود، آیه ۱۳.</ref>.<ref>التبیان، ج۷، ص۲-۱۹.</ref> | ||
مضامین اصلی [[سوره هود]]، [[نهضت]] [[انبیاء]] ([[نوح]]، [[هود]]، [[صالح]]، [[لوط]]، [[شعیب]]، [[ابراهیم]] و [[موسی]]{{عم}})، [[مبارزه]] با [[فساد]] و [[انحراف]] و حرکت و [[استقامت]] در [[راه مستقیم]] [[حق]]، [[اثبات]] [[حقانیت]] [[وحی]] و [[اعجاز قرآن]]، مسئله [[علم خدا]] به تمام امور و [[آزمایش]] [[انسان]] در مسیر [[تکامل]] و [[انتخاب]] احسن، مبارزه اساسی با [[بیدادگران]]، مقایسه [[سرنوشت]] [[دنیا]] خواهان و [[مؤمنین]]، رابطه [[ایمان]] و [[سقوط]] جامعهها و نامهای نیکوی خداوند؛ مانند: [[حکیم]] خبیر، [[وکیل]]، [[حفیظ]]، حمید [[مجید]]، [[رحیم]] و [[ودود]] است. | مضامین اصلی [[سوره هود]]، [[نهضت]] [[انبیاء]] ([[نوح]]، [[هود]]، [[صالح]]، [[لوط]]، [[شعیب]]، [[ابراهیم]] و [[موسی]] {{عم}})، [[مبارزه]] با [[فساد]] و [[انحراف]] و حرکت و [[استقامت]] در [[راه مستقیم]] [[حق]]، [[اثبات]] [[حقانیت]] [[وحی]] و [[اعجاز قرآن]]، مسئله [[علم خدا]] به تمام امور و [[آزمایش]] [[انسان]] در مسیر [[تکامل]] و [[انتخاب]] احسن، مبارزه اساسی با [[بیدادگران]]، مقایسه [[سرنوشت]] [[دنیا]] خواهان و [[مؤمنین]]، رابطه [[ایمان]] و [[سقوط]] جامعهها و نامهای نیکوی خداوند؛ مانند: [[حکیم]] خبیر، [[وکیل]]، [[حفیظ]]، حمید [[مجید]]، [[رحیم]] و [[ودود]] است. | ||
==مقاصد [[سوره]]== | == مقاصد [[سوره]] == | ||
# [[وصف]] قرآن به [[احکام]] مشتمل بر [[امر و نهی]] و تفصیل آنها و به صورت [[بشارت]] و [[انذار]]، [[ثواب و عقاب]] و تمایز بین درست و نادرست یا [[حق و باطل]]<ref>جامع البیان؛ الدرالمنثور؛ الکشاف.</ref>. | # [[وصف]] قرآن به [[احکام]] مشتمل بر [[امر و نهی]] و تفصیل آنها و به صورت [[بشارت]] و [[انذار]]، [[ثواب و عقاب]] و تمایز بین درست و نادرست یا [[حق و باطل]]<ref>جامع البیان؛ الدرالمنثور؛ الکشاف.</ref>. | ||
# [[عنایت خدا]] به همه [[مخلوقات]] روی [[زمین]]، [[قدرت]] بر انجام همه امور از [[خلقت]] تا [[بعثت]] که مقتضی علم خدا به همه معلومات است. | # [[عنایت خدا]] به همه [[مخلوقات]] روی [[زمین]]، [[قدرت]] بر انجام همه امور از [[خلقت]] تا [[بعثت]] که مقتضی علم خدا به همه معلومات است. | ||
#اسلوب [[دعوت]] در این سوره مبتنی بر [[وعده]] و [[تهدید]] است، مانند [[آیات]]: {{متن قرآن|أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ}}<ref>«که جز خداوند را نپرستید بیگمان من از سوی او شما را بیمدهنده و نویدبخشم» سوره هود، آیه ۲.</ref>، {{متن قرآن|وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ}}<ref>و اگر روی گردانید من به راستی از عذاب روزی بزرگ بر شما بیم دارم» سوره هود، آیه ۳.</ref>، {{متن قرآن|وَتِلْكَ عَادٌ جَحَدُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ وَعَصَوْا رُسُلَهُ وَاتَّبَعُوا أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ * وَأُتْبِعُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ أَلَا إِنَّ عَادًا كَفَرُوا رَبَّهُمْ أَلَا بُعْدًا لِعَادٍ قَوْمِ هُودٍ}}<ref>«و این (قوم) عاد بودند که به آیات پروردگارشان انکار ورزیدند و از پیامبران وی سرپیچیدند و از فرمان هر گردنکش ستیهنده پیروی کردند و در این جهان و در روز رستخیز، لعنتی پیگیرشان شده است؛ آگاه باشید که بیگمان (مردم) عاد به پروردگارشان کفر ورزیدند؛ هان، نابود باد عاد قوم هود!» سوره هود، آیه ۵۹-۶۰.</ref>. | # اسلوب [[دعوت]] در این سوره مبتنی بر [[وعده]] و [[تهدید]] است، مانند [[آیات]]: {{متن قرآن|أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ}}<ref>«که جز خداوند را نپرستید بیگمان من از سوی او شما را بیمدهنده و نویدبخشم» سوره هود، آیه ۲.</ref>، {{متن قرآن|وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ}}<ref>و اگر روی گردانید من به راستی از عذاب روزی بزرگ بر شما بیم دارم» سوره هود، آیه ۳.</ref>، {{متن قرآن|وَتِلْكَ عَادٌ جَحَدُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ وَعَصَوْا رُسُلَهُ وَاتَّبَعُوا أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ * وَأُتْبِعُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ أَلَا إِنَّ عَادًا كَفَرُوا رَبَّهُمْ أَلَا بُعْدًا لِعَادٍ قَوْمِ هُودٍ}}<ref>«و این (قوم) عاد بودند که به آیات پروردگارشان انکار ورزیدند و از پیامبران وی سرپیچیدند و از فرمان هر گردنکش ستیهنده پیروی کردند و در این جهان و در روز رستخیز، لعنتی پیگیرشان شده است؛ آگاه باشید که بیگمان (مردم) عاد به پروردگارشان کفر ورزیدند؛ هان، نابود باد عاد قوم هود!» سوره هود، آیه ۵۹-۶۰.</ref>. | ||
#اصول [[عقائد اسلامی]] مانند [[توحید]]، [[معاد]]، [[ثواب]] و [[جزاء]] در [[قیامت]]، [[عمل صالح]] و [[اثبات نبوت حضرت محمد]]{{صل}}. پنجم: بیان [[سنت الهی]] در [[تاریخ]] و [[فلسفه تاریخ]] و [[جامعه]]، مانند [[عاقبت]] [[ستمگران]] و [[مفسدین]] در [[زمین]] و آنکه [[ظلم]]، [[گناه]]، [[جرم]]، [[اتراف]]، [[اسراف]] و [[طغیان]] موجب [[هلاکت]] امم است. | # اصول [[عقائد اسلامی]] مانند [[توحید]]، [[معاد]]، [[ثواب]] و [[جزاء]] در [[قیامت]]، [[عمل صالح]] و [[اثبات نبوت حضرت محمد]] {{صل}}. پنجم: بیان [[سنت الهی]] در [[تاریخ]] و [[فلسفه تاریخ]] و [[جامعه]]، مانند [[عاقبت]] [[ستمگران]] و [[مفسدین]] در [[زمین]] و آنکه [[ظلم]]، [[گناه]]، [[جرم]]، [[اتراف]]، [[اسراف]] و [[طغیان]] موجب [[هلاکت]] امم است. | ||
#صفات نفس و [[فضائل]] و [[رذائل اخلاقی]] را که مصادر [[اعمال]] [[خیر و شر]] هستند، و [[حسنات]] و [[سیئات]]، و [[صلاح]] و [[فساد]]. و فضائل [[انبیاء]] و [[مؤمنین]] و [[اعتقادات]] و [[رفتار]] شنیع کافرین. | # صفات نفس و [[فضائل]] و [[رذائل اخلاقی]] را که مصادر [[اعمال]] [[خیر و شر]] هستند، و [[حسنات]] و [[سیئات]]، و [[صلاح]] و [[فساد]]. و فضائل [[انبیاء]] و [[مؤمنین]] و [[اعتقادات]] و [[رفتار]] شنیع کافرین. | ||
#روش و رفتار مفسدین در [[دشمنی]] کردن با [[اصلاح]] طلبان. | # روش و رفتار مفسدین در [[دشمنی]] کردن با [[اصلاح]] طلبان. | ||
#عاقبت وخیم ظلم و طغیان و [[یاری]] آنان و تکیه کردن بر [[ظالمین]]. | # عاقبت وخیم ظلم و طغیان و [[یاری]] آنان و تکیه کردن بر [[ظالمین]]. | ||
# [[هدف]] [[قصص قرآنی]] تثبیت [[قلب]] [[نبی اکرم]]{{صل}} و [[پیروان راستین]] او به [[حقایق الهی]] و [[یاوری]] [[حضرت حق]] است. | # [[هدف]] [[قصص قرآنی]] تثبیت [[قلب]] [[نبی اکرم]] {{صل}} و [[پیروان راستین]] او به [[حقایق الهی]] و [[یاوری]] [[حضرت حق]] است. | ||
#تأکید بر فضلیت [[صبر در سختی]] و [[رفاه]] و اوقات خوب و بد. | # تأکید بر فضلیت [[صبر در سختی]] و [[رفاه]] و اوقات خوب و بد. | ||
# [[استقامت]] برای [[پیشگیری]] از [[فساد در زمین]] و [[دعوت]] به [[اصلاحات]] به شیوهای [[الهی]]. | # [[استقامت]] برای [[پیشگیری]] از [[فساد در زمین]] و [[دعوت]] به [[اصلاحات]] به شیوهای [[الهی]]. | ||
#نقش مصلحین در [[نجات]] و [[ارشاد]] و [[اصلاح جامعه]] از ظلم و گناه. | # نقش مصلحین در [[نجات]] و [[ارشاد]] و [[اصلاح جامعه]] از ظلم و گناه. | ||
#اشاره به [[نهضت]] انبیاء برای اصلاح و [[رشد]] [[انسان]] و جامعه. | # اشاره به [[نهضت]] انبیاء برای اصلاح و [[رشد]] [[انسان]] و جامعه. | ||
#مقایسه سرانجام [[اهل]] [[دنیا]] و [[صالحین]]. | # مقایسه سرانجام [[اهل]] [[دنیا]] و [[صالحین]]. | ||
# تقسیم [[انسانها]] از جهت عاقبتشناسی به [[شقی]] و [[سعید]]. | # تقسیم [[انسانها]] از جهت عاقبتشناسی به [[شقی]] و [[سعید]]. | ||
==آهنگ و غرض کلی [[سوره هود]]== | == آهنگ و غرض کلی [[سوره هود]] == | ||
این [[سوره]] همه [[معارف قرآنی]] را نخست در چهار [[آیه]] اول به طور [[اجمال]] ذکر نموده است و اساساً این [[کتاب کریم]] با وجود تفاوت [[آیات]] و جزئیاتش جز یک غرض را دنبال نمیکند، غرض واحدی که در هر موردی شکلی خاص به خود میگیرد. در یک مورد اصلی [[دینی]] و در موردی دیگر حکمی [[اخلاقی]]، [[شرعی]] یا [[سیاسی]] و یا [[قضایی]] و یا غیر آن است، به طوری که هر قدر از ریشه به سوی شاخه و از شاخه به شاخهای باریکتر برده شود از آن معنای واحد محفوظ، خارج نگشته و آن غرض اصلی گم نمیشود. پس آن ریشه، اصلی است واحد که وقتی تجزیه و ترکیب میشود به صورت یک یک آن اجزاء و تفاصیل [[عقاید]] و [[اخلاق]] و [[اعمال]] در میآید و آن عقاید و اخلاق و اعمال وقتی تحلیل میشود به شکل آن ریشه اصلی و آن [[روح]] دمیده در همه آنها آشکار میشود. و بنابراین، [[توحید]] [[خدای تعالی]] اگر آن طور که لایق [[ساحت]] [[قدس]] و [[عزت]] و کبریایی او است در نظر گرفته شود، آن [[توحید]] در [[مقام]] [[اعتقاد]] مثلاً به صورت [[اثبات]] [[اسماء و صفات]] حسنای [[الهی]] و اعتقاد داشتن به آنها در میآید و در مقام اخلاق، [[آدمی]] را متخلق به اخلاق کریمهای از قبیل [[رضا]]، [[تسلیم]]، [[شجاعت]]، [[عفت]]، سخاء و... و مبرای از [[صفات رذیله]] میسازد و در مرحله عمل وادار به [[اعمال صالح]] و تقوای از [[محرمات الهی]] میکند. | این [[سوره]] همه [[معارف قرآنی]] را نخست در چهار [[آیه]] اول به طور [[اجمال]] ذکر نموده است و اساساً این [[کتاب کریم]] با وجود تفاوت [[آیات]] و جزئیاتش جز یک غرض را دنبال نمیکند، غرض واحدی که در هر موردی شکلی خاص به خود میگیرد. در یک مورد اصلی [[دینی]] و در موردی دیگر حکمی [[اخلاقی]]، [[شرعی]] یا [[سیاسی]] و یا [[قضایی]] و یا غیر آن است، به طوری که هر قدر از ریشه به سوی شاخه و از شاخه به شاخهای باریکتر برده شود از آن معنای واحد محفوظ، خارج نگشته و آن غرض اصلی گم نمیشود. پس آن ریشه، اصلی است واحد که وقتی تجزیه و ترکیب میشود به صورت یک یک آن اجزاء و تفاصیل [[عقاید]] و [[اخلاق]] و [[اعمال]] در میآید و آن عقاید و اخلاق و اعمال وقتی تحلیل میشود به شکل آن ریشه اصلی و آن [[روح]] دمیده در همه آنها آشکار میشود. و بنابراین، [[توحید]] [[خدای تعالی]] اگر آن طور که لایق [[ساحت]] [[قدس]] و [[عزت]] و کبریایی او است در نظر گرفته شود، آن [[توحید]] در [[مقام]] [[اعتقاد]] مثلاً به صورت [[اثبات]] [[اسماء و صفات]] حسنای [[الهی]] و اعتقاد داشتن به آنها در میآید و در مقام اخلاق، [[آدمی]] را متخلق به اخلاق کریمهای از قبیل [[رضا]]، [[تسلیم]]، [[شجاعت]]، [[عفت]]، سخاء و... و مبرای از [[صفات رذیله]] میسازد و در مرحله عمل وادار به [[اعمال صالح]] و تقوای از [[محرمات الهی]] میکند. | ||
| خط ۴۷: | خط ۴۷: | ||
این [[سوره]] از نظر معنا و موضوع بحث، نظیر [[سوره یونس]] است که متعرض [[عقاید]] [[اسلام]] است از [[الهیات]] و [[نبوتها]] و مسئله [[برانگیخته شدن]] و [[پاداش]] و اعمال صالح. با این تفاوت که در سوره یونس داستانهایی که آمده به طور [[اجمال]] آمده بود و در این سوره به طور مفصلتر ذکر شده است. این دو سوره در [[مقام]] بیان دو غرض مختلفاند، دو غرضی که اصلاً ربطی به هم ندارند و برگشت هیچ یک از آن دو به دیگری نیست. سوره یونس در مقام بیان این معنا است که [[سنت]] جاری [[خدای تعالی]] در بین هر [[پیامبری]] نسبت به امتش این بوده است که اگر امتش او را [[تکذیب]] میکردند بین آن [[رسول]] و امتش حکمی کرده که لازمه آن [[حکم]] هلاک آن [[امت]] بود و [[امت اسلام]] هم از این سنت کلی مستثنی نیست. در نتیجه، این امت هم اگر تکذیب کند بر سرش همان میآید که بر سر امتهای دیگر آمد، ولی [[سوره هود]] این [[هدف]] را دنبال میکند که بفهماند [[معارف قرآنی]] طوری است که اگر تحلیل شود سر از توحید [[خالص]] در میآورد، به طوری که اگر توحید را هم بخواهیم تجزیه و ترکیب کنیم سر از همان [[معارف]] و اصول و [[فروع دین]] در میآورد. در این سوره [[پیوستگی]] [[آیات]] و مضامین به یکدیگر به خوبی روشن است<ref>المیزان، ج۱۰، بخش ۸.</ref>. | این [[سوره]] از نظر معنا و موضوع بحث، نظیر [[سوره یونس]] است که متعرض [[عقاید]] [[اسلام]] است از [[الهیات]] و [[نبوتها]] و مسئله [[برانگیخته شدن]] و [[پاداش]] و اعمال صالح. با این تفاوت که در سوره یونس داستانهایی که آمده به طور [[اجمال]] آمده بود و در این سوره به طور مفصلتر ذکر شده است. این دو سوره در [[مقام]] بیان دو غرض مختلفاند، دو غرضی که اصلاً ربطی به هم ندارند و برگشت هیچ یک از آن دو به دیگری نیست. سوره یونس در مقام بیان این معنا است که [[سنت]] جاری [[خدای تعالی]] در بین هر [[پیامبری]] نسبت به امتش این بوده است که اگر امتش او را [[تکذیب]] میکردند بین آن [[رسول]] و امتش حکمی کرده که لازمه آن [[حکم]] هلاک آن [[امت]] بود و [[امت اسلام]] هم از این سنت کلی مستثنی نیست. در نتیجه، این امت هم اگر تکذیب کند بر سرش همان میآید که بر سر امتهای دیگر آمد، ولی [[سوره هود]] این [[هدف]] را دنبال میکند که بفهماند [[معارف قرآنی]] طوری است که اگر تحلیل شود سر از توحید [[خالص]] در میآورد، به طوری که اگر توحید را هم بخواهیم تجزیه و ترکیب کنیم سر از همان [[معارف]] و اصول و [[فروع دین]] در میآورد. در این سوره [[پیوستگی]] [[آیات]] و مضامین به یکدیگر به خوبی روشن است<ref>المیزان، ج۱۰، بخش ۸.</ref>. | ||
==[[آیات نامدار]] و مشهور== | == [[آیات نامدار]] و مشهور == | ||
#{{متن قرآن|أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ}}<ref>«که جز خداوند را نپرستید بیگمان من از سوی او شما را بیمدهنده و نویدبخشم» سوره هود، آیه ۲.</ref>، | #{{متن قرآن|أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ}}<ref>«که جز خداوند را نپرستید بیگمان من از سوی او شما را بیمدهنده و نویدبخشم» سوره هود، آیه ۲.</ref>، | ||
#{{متن قرآن|إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«بازگشتتان به سوی خداوند است و او بر هر کاری تواناست» سوره هود، آیه ۴.</ref>، | #{{متن قرآن|إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«بازگشتتان به سوی خداوند است و او بر هر کاری تواناست» سوره هود، آیه ۴.</ref>، | ||