عقد ذمه: تفاوت میان نسخه‌ها

علّامه حلّی، در کتاب تذکرة الفقهاء، بحث ذمّه و جزیه را به طور مشروح و مفصل در ضمن کتاب [[جهاد]]، مورد بحث و بررسی قرار داده است. [[قانون]] جزیه و ذمّه، علاوه بر آنکه در [[حیات رسول خدا]] {{صل}} مورد عمل قرار گرفته و علاوه بر [[احادیث]] فراوانی که در این‌باره از [[ائمه معصومین]] {{عم}} وارد شده، خود [[قرآن مجید]] نیز به طور صریح آن را بیان فرموده و [[مسلمانان]] را [[دستور]] داده است که با کفّار [[منحرف]]، [[مبارزه]] کنند تا آنکه آنان را وادار به [[پذیرش دین]] [[حق]] و یا قبول پرداخت جزیه نمایند: {{متن قرآن|قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ}}<ref>«با آن دسته از اهل کتاب که به خداوند و به روز بازپسین ایمان نمی‌آورند و آنچه را خداوند و پیامبرش حرام کرده‌اند حرام نمی‌دانند و به دین حق نمی‌گروند جنگ کنید تا به دست خود با خواری جزیه بپردازند» سوره توبه، آیه ۲۹.</ref>.

چنان‌که گفته شد در [[قرارداد]] ذمّه باید بین [[امام]] مسلمین و [[کافر ذمی]]، عقد رسمی جاری شود؛ وقتی عقد ذمّه جاری شد، این عقد برای امام مسلمین یک عقد لازم و [[تعهد]] آور است؛ یعنی باید [[امنیت]] ذمی‌ها را تأمین کند و نمی‌تواند آن را به هم بزند، مگر آنکه [[اهل ذمّه]] شرایط آن را عمل نکنند و یا مدت قرارداد ذمّه منقضی شود.

عقد ذمّه، به این صورت خوانده می‌شود که، امام و [[رهبر]] مسلمانان خطاب به کافر ذمی و یا [[وکیل]] رسمی آنان گوید: [[سکونت]] و استقرار شما در [[کشور]] مسلمین را بر عهده گرفتم به شرط پرداخت جزیه در مدت تعیین‌شده”. آن‌گاه کافر ذمی چنین پاسخ می‌دهد: “قبول کردم” یا “راضی شدم”.

در برخی موارد که از اهل هدنه عوض [[مالی]] گرفته می‌شود، آن را “خراج” می‌نامند و [[خراج]]، مالیاتی است که بر [[اراضی]] بسته می‌شود. کفّار هدنی نیز مانند کفّار ذمی در مدت هدنه و صلح، از تعرض مسلمین در امانند، اما آیا [[مسلمانان]] موظفند که در مقابل [[هجوم]] خارجی از آنان دفاع کنند یا نه، بستگی به شرط ضمن عقد هدنه دارد. پس، کفّار یا “ذمی” هستند و یا “هدنی” و یا “حربی”.

[[حرب]]، به معنای [[جنگ]] است، اما معنای کافر حربی در اصطلاح [[فقها]] این نیست که کسی [[اعلان]] جنگ رسمی با مسلمانان کرده باشد، بلکه “کفّار حربی” به دو دسته از [[کافران]] اطلاق می‌شود:

# کفّاری که [[کتاب آسمانی]] و یا چیزی شبیه به کتاب آسمانی ندارند و [[بت‌پرست]] و ملحد {{عربی|عبدة الأصنام و عبدة الأوثان}} می‌باشند، در اصطلاح [[فقهی]]، این دسته از کفّار را “کافر حربی” می‌نامند؛ یعنی [[جزیه]] از آنان پذیرفته نیست و با آنان نمی‌توان “عقد ذمّه” جاری کرد، یا باید از [[بت‌پرستی]] و [[الحاد]] خود دست بردارند و یا با آنان جنگ شود.

== اهل ذمه ==