توحید در نهج البلاغه: تفاوت میان نسخه‌ها

[[توحید]] از ریشه "وحد" به‌معنای یکی گرفتن است. [[توحید]] ریشه در [[فطرت]] [[انسان‌ها]] دارد. [[اعتقاد]] یا [[رفتار]] غیرتوحیدی نشانه [[انحراف]] از [[فطرت]] و ناشی از عوامل روانی، محیطی، جغرافیایی، تاریخی و غیره است. [[توحید]] به‌معنای تأکید بر یکتایی [[خدا]] و نفی هرگونه [[شرک]]، اصلی‌ترین [[پیام]] [[ادیان آسمانی]] است. مرحله کمال [[تصدیق]] [[خداوند]] نیز، بی‌همتا دانستن اوست. اساس [[دین]]، [[شناخت خداوند]] است و کمال [[شناخت]] او، [[تصدیق]] به وجود او، و کمال [[تصدیق]] به وجود او، یکتا و یگانه دانستن اوست<ref>{{متن حدیث|أَوَّلُ الدِّينِ مَعْرِفَتُهُ وَ كَمَالُ مَعْرِفَتِهِ التَّصْدِيقُ بِهِ وَ كَمَالُ التَّصْدِيقِ بِهِ تَوْحِيدُهُ}}؛ [[نهج البلاغه]]، [[خطبه ۱ نهج البلاغه|خطبه ۱]]</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 218.</ref>.

[[امام علی]] {{ع}} در [[نهج البلاغه]] ابعاد مختلف [[توحید]] را مورد نظر قرار داده‌اند و آن را به زبان‌های مختلف بیان کرده‌اند. این ابعاد عبارت‌اند از<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 219.</ref>:

# '''[[حقیقت توحید]]:''' همان‌گونه که اشاره شد، [[توحید]] به‌معنای [[تصدیق]] به [[یگانگی]] [[خداوند]] است. به کسی موحد گفته می‌شود که هرگونه شرکی را [[انکار]] کند. [[خداوند]] موجودی یگانه است و هرگز شریک و مانندی ندارد. [[امام علی]] {{ع}} فرمود: هرچه را واحد نامند اندک و تنهاست، جز او که یگانه است و بر همگان [[فرمانروا]]<ref>{{متن حدیث|كُلُّ مُسمًّى بِالْوَحْدَةِ غَيْرَهُ قَلِيلٌ وَ كُلُّ عَزِيزٍ غَيْرَهُ ذَلِيلٌ وَ كُلُّ قَوِيٍّ غَيْرَهُ ضَعِيفٌ وَ كُلُّ مَالِكٍ غَيْرَهُ مَمْلُوكٌ وَ كُلُّ عَالِمٍ غَيْرَهُ مُتَعَلِّمٌ وَ كُلُّ قَادِرٍ غَيْرَهُ يَقْدِرُ}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۶۵</ref>. و نیز فرمود: ([[خداوند]]) یکتا نه از روی شمار<ref>{{متن حدیث|الْأَحَدِ بِلَا تَأْوِيلِ عَدَدٍ}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۱۵۲</ref>. تعبیر به "[[احد]]" (به‌معنای یکتا) ما را به قله [[توحید]] رهنمون می‌سازد. [[احد]]، موجود یگانه‌ای است که از هرگونه ترکیب منزه است. منظور از این [[کلام]] نفی مشابهت [[خداوند]] به آفریدگان در همه موارد، از جمله جسم، جنس، نوع و اشکال و مقادیر و رنگ و... است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 219.</ref>

# '''[[کمال توحید]]:''' از دیدگاه [[امام علی]] {{ع}} [[توحید]] کمالی دارد که هرکسی به آن کمال نمی‌رسد. ایشان می‌فرماید: درست باور داشتن او یگانه انگاشتن اوست و یگانه انگاشتن، او را به سزا [[اطاعت]] کردن و به‌سزا [[اطاعت]] کردن او، صفت‌ها را از او زدودن<ref>{{متن حدیث|كَمَالُ التَّصْدِيقِ بِهِ تَوْحِيدُهُ وَ كَمَالُ تَوْحِيدِهِ الْإِخْلَاصُ لَهُ وَ كَمَالُ الْإِخْلَاصِ لَهُ نَفْيُ الصِّفَاتِ عَنْهُ لِشَهَادَةِ كُلِّ صِفَةٍ أَنَّهَا غَيْرُ الْمَوْصُوفِ}}؛ [[نهج البلاغه]]، [[خطبه ۱ نهج البلاغه|خطبه ۱]]</ref>. و نیز می‌فرماید: در واقع [[حضرت]] صفات ثبوتیه [[خداوند]] را بیان می‌فرماید که [[درک]] آن صفات در ذات ربوبی برای [[انسان‌ها]] امری محال است. از این‌رو [[کمال توحید]] در آن است که صفات ثبوتیه را در بالاترین حد بدانیم و [[خداوند]] را از هرگونه صفتی که محدود و جدای از ذات اوست، منزه بدانیم<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 219.</ref>

# [[برهان توحید]]: [[خداوند]] شریک ندارد، زیرا اگر شریکی برای او باشد، باید همانند [[خداوند]] [[آثار وجودی]] خود را ظاهر کند. این [[آثار وجودی]] را [[امام علی]] {{ع}} در سه فراز بیان فرموده است: ارسال [[رسولان]]، [[پادشاهی]] و [[تدبیر]] مُلک هستی و افعال حکیمانه و صفات<ref>{{متن حدیث|وَ اعْلَمْ يَا بُنَيَّ أَنَّهُ لَوْ كَانَ لِرَبِّكَ شَرِيكٌ لَأَتَتْكَ رُسُلُهُ وَ لَرَأَيْتَ آثَارَ مُلْكِهِ وَ سُلْطَانِهِ وَ لَعَرَفْتَ أَفْعَالَهُ وَ صِفَاتِهِ}}؛ نهج البلاغه، نامه ۳۱</ref>. [[امام علی]] {{ع}} برای [[اثبات وجود]] [[خداوند]] به خود وجود و نشانه‌های آن، که از هر چیزی آشکارتر است، استناد می‌کند. از بیانات [[امام]] معلوم می‌شود که مرتبه [[خداوند]] در [[یگانگی]]، همان مرتبه احدیت است که با هیچ ترکیبی سازگار نیست و آن، مرحله [[واجب]] الوجود است، یعنی هستی مطلقی که از دایره پدیده‌ها خارج است و خود، علت ایجاد همه پدیده‌های هستی. چنین موجودی [[غنی]] علی‌الاطلاق نام دارد و [[غنی]] علی‌الاطلاق در ذات، صفات و افعال، موجودی یگانه است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 219.</ref>

# '''پیامدهای [[توحید]]:''' [[نظام]] توحیدی ما را مکلّف می‌کند که نه فقط در [[عبادات]] خویش تنها او را [[پرستش]] کنیم، بلکه در [[اطاعت]] هم تنها از او [[اطاعت]] کنیم و از هر اطاعتی جز [[اطاعت]] او بپرهیزیم. [[نظام]] توحیدی از ما [[تقوا]] می‌طلبد؛ تقوایی که محصول [[شناخت]] ذات [[خداوند]] است. [[امام علی]] {{ع}} فرمود: بترسید از خدایی که شما را از موعظت خود بهره‌مند ساخت و با فرستادن پیامبرانش [[پند]] داد و با [[نعمت]] خود، رشته منت بر گردنتان انداخت. پس خود را با [[پرستش]] او خوار دارید و [[حق]] اطاعتش را بگزارید<ref>{{متن حدیث|فَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي نَفَعَكُمْ بِمَوْعِظَتِهِ وَ وَعَظَكُمْ بِرِسَالَتِهِ وَ امْتَنَّ عَلَيْكُمْ بِنِعْمَتِهِ فَعَبِّدُوا أَنْفُسَكُمْ لِعِبَادَتِهِ وَ اخْرُجُوا إِلَيْهِ مِنْ حَقِّ طَاعَتِهِ}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۱۹۸</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 220.</ref>.