حضرت فاطمه در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

[[تاریخ‌نگاران]] و [[مفسران]]، [[نزول آیات]] فراوانی را در [[ستایش]] [[اهل بیت]] [[روایت]] کرده‌اند، چنان‌که [[خداوند]] در سوره‌های گوناگونی، آنان را مورد [[مدح]] و ثنا قرار داده تا خط و مشی سالم و جهت‌گیری صحیح آنان را تثبیت و [[مردم]] را به [[پیروی]] از آنان فرا بخواند<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۳ (کتاب)|پیشوایان هدایت]] ج۳ ص ۲۳.</ref>.

== سوره کوثر‌==

روزی [[امام حسن]] و [[امام حسین]] {{عم}} [[بیمار]] شدند و [[رسول اکرم]] {{صل}} به اتفاق جمعی از [[مردم]] از آن دو بزرگوار [[عیادت]] نمود. عیادت‌کنندگان به [[امیر مؤمنان]] {{ع}} گفتند: [[ابو الحسن]]! برای بهبودی فرزندانت [[نذری]] انجام ده، از این‌رو، علی {{ع}} و [[فاطمه]] {{س}} و فضّه خادمه، [[نذر]] کردند در صورت بهبودی [[حسنین]] {{عم}}، سه [[روز]] [[روزه]] بگیرند، دیری نپایید که آن‌دو بزرگوار [[شفا]] یافتند و آنها طبق نذری که انجام داده بودند روزه گرفتند ولی خوراکی در [[خانه]] نداشتند، به همین دلیل، علی {{ع}} از [[شمعون]] خیبری [[یهودی]] سه صاع (۹ کیلوگرم) جو، [[قرض]] گرفت. یک صاع آن را [[فاطمه زهرا]] {{س}} [[آسیا]] کرد و پنج قرص نان به تعداد اعضای [[خانواده]] تهیه نمود و آنها را مقابل خود نهادند تا روزه خویش را [[افطار]] کنند که مستمندی بر در خانه آمد و گفت: [[سلام]] و [[درود]] بر [[اهل بیت]] محمد {{صل}} من [[فقیری]] [[بینوا]] و [[مسلمان]] و گرسنه‌ام، به من غذایی عطا کنید خداوند در عوض به شما از غذاهای بهشتی نصیب گرداند، اهل بیت غذای خود را به وی داده و آن شب با آب افطار کرده و خوابیدند، فردای آن روز نیز روزه گرفتند. با فرا رسیدن شب، غذایی برای تناول، نزد خود گذاشتند که این‌بار [[یتیمی]] از راه رسید و [[غذا]] را به او دادند و بار سوم اسیری بر در خانه آمد و آنان نیز همان کار قبلی را انجام دادند.

[[فاطمه زهرا]] {{س}} از جمله شخصیت‌هایی است که [[خدای متعال]] در حقش [[گواهی]] داده در جمع [[نیکان]] در [[بهشت]] از جام آمیخته با عطری دلپذیر، آب می‌نوشد و در زمره کسانی است که به [[نذر]] خود [[وفا]] می‌کنند و از روزی که [[شرّ]] و عذابش گسترده است، می‌هراسند، او از کسانی است که غذای خود را با آن‌که به آن علاقه و نیاز دارند به دیگران خورانده و دیگران را بر خود ترجیح می‌دهند و این‌کار را در [[راه خدا]] انجام می‌دهند و [[انتظار]] هیچ‌گونه پاداشی از آنها ندارند و از جمله افرادی است که در راه رضای [[حق]] [[صبر]] و [[بردباری]] پیشه می‌کنند... و از آن دسته‌اند که خداوند آنها را از شرّ آن [[روز]] [[عبوس]] و سخت، نگاه می‌دارد و آنان را با [[سرور]] و [[شادی]] پذیرا می‌شود و در قبال صبر و [[شکیبایی]] آنها، جامه‌های حریر بهشتی به آنان، [[پاداش]] می‌دهد<ref>کشاف زمخشری؛ تفسیر ثعلبی؛ اسد الغابه، ج۵، ص۵۳۰؛ تفسیر کبیر فخر رازی.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۳ (کتاب)|پیشوایان هدایت]] ج۳ ص ۲۶.</ref>

== آیه تطهیر ==

{{اصلی|آیه تطهیر}}

[[خداوند متعال]] درباره [[اهل بیت]] {{عم}} چنین می‌فرماید: {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}}<ref>«جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref>. این [[آیه]] درباره [[امیرمؤمنان]] و [[فاطمه]] و [[امام حسن]] و [[امام حسین]] {{عم}} نازل شده است<ref>اصول کافی، کلینی، ج۱، ص۲۸۷؛ دعائم الاسلام، قاضی نعمان مغربی، ج۱، ص۳۷؛ مناقب الامام امیرالمؤمنین {{ع}}، محمد بن سلیمان کوفی، ج۱، ص۱۳۲؛ الفصول المختاره، شریف مرتضی، ص۵۳؛ تفسیر أبی حمزة الثمالی، ابوحمزه شمالی، ص۲۶۷؛ المعتبر، محقق حلی، ج۱، ص۲۲؛ تفسیر العیاشی، عیاشی، ج۱، ص۲۰۹ و ۲۵۰؛ تفسیر القمی، علی بن ابراهیم قمی، ج۲، ص۱۹۳؛ تفسیر الفرات الکوفی، فرات بن ابراهیم الکوفی، ص۱۱۰؛ التبیان، شیخ طوسی، ج۸، ص۳۳۹؛ مجمع البیان طبرسی، ج۸، ص۱۵۷؛ خصائص الوحی المبین، ابن بطریق، ص۹۹؛ بحارالانوار، علامه مجلسی، ج۲۵، ص۲۳۷. منابع اهل سنت که در آنها به این موضوع اشاره شده: صحیح مسلم، مسلم نیشابوری، ج۴، ص۱۸۸۳؛ التفسیر الکبیر، فخر رازی، ج۸، ص۷۱؛ فخر رازی در ذیل این حدیث می‌نویسد: و بدان‌که این حدیث همانند حدیثی است که مفسران و محدثان همه صحت آن را قبول دارند. (تفسیر القرآن العظیم، ابن کثیر دمشقی، ج۳، ص۴۸۶)</ref> و بر [[عصمت اهل بیت]] {{عم}} و از جمله [[فاطمه]] {{س}} دلالت دارد<ref>تفسیر القمی، علی بن ابراهیم قمی، ج۲، ص۱۵۶.</ref>. [[ام سلمه]]، [[همسر رسول خدا]] {{صل}}، درباره [[نزول]] این [[آیه]] می‌گوید: این [[آیه]] در [[خانه]] من بر [[رسول خدا]] {{صل}} نازل شد و [[رسول خدا]] {{صل}} [[علی]] و [[فاطمه]] و حسنین را فراخواند و وقتی همگی گرد آمدند، [[جبرئیل]] فرود آمد و [[رسول خدا]] {{صل}} کساء فدکی را بر سرشان کشید و فرمود: "خدایا! اینها [[اهل بیت]] من‌اند" و چنین [[دعا]] کرد: "خدایا! هرگونه [[پلیدی]] را از آنان بردار و [[پاک]] و پاکیزه‌شان گردان". [[جبرئیل]] به آن حضرت گفت: "ای [[محمد]]! آیا من نیز از شمایم؟" [[پیامبر]] {{صل}} فرمود: "تو از ما هستی". من ([[ام سلمه]]) گفتم: ای [[رسول خدا]] من نیز از [[اهل بیت]] شمایم؛ آمده‌ام تا با شما باشم، [[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: "تو سر جایت بمان ای [[ام سلمه]]! تو خوبی و از [[همسران]] [[رسول]] خدایی". آنگاه [[جبرئیل]] رو به آن حضرت کرد و گفت: "بخوان ای [[محمد]] {{متن قرآن|إنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ...}}"<ref>الامالی، شیخ طوسی، ص۳۶۸؛ داستان نزول این آیه در شأن اهل بیت {{عم}} در منزل ام سلمه و حضور ایشان در زیر کساء در منابع فراوانی نقل شده است، از جمله: کمال الدین و تمام النعمه، شیخ صدوق، ص۲۷۸؛ کفایة الاثر، خزاز قمی، ص۶۶، کتاب سلیم بن قیس، سلیم بن قیس، ص۱۶۸؛ مناقب الإمام أمیرالمؤمنین، محمد بن سلیمان کوفی، ج۱، ص۱۵۷؛ شرح الاخبار، قاضی نعمان مغربی، ج۲، ص۳۳۷؛ الاحتجاج، طبرسی، ج۱، ص۲۱۵. منابع اهل سنت: فضائل الصحابه، شیبانی، ج۲، ص۵۸۷؛ مسند احمد، احمد بن حنبل، ج۶، ص۲۹۲؛ سنن الترمذی، ترمذی، ج۵، ص۳۵۱؛ المستدرک علی الصحیحین، حاکم نیشابوری، ج۲، ص۴۵۱؛ شواهد التنزیل، حاکم حسکانی، ج۲، ص۱۲۰؛ روح المعانی، آلوسی، ج۲۲، ص۱۴؛ آلوسی درباره این احادیث مینویسد: و روایات مربوط به ورود رسول خدا {{صل}} و علی و فاطمه و دو فرزندشان {{عم}}، در زیر کساء و این سخن رسول خدا {{صل}} که فرمود: بار خدایا! اینها اهل بیت من‌اند و دعای آن حضرت در حق آنان و نیز وارد نشدن ام سلمه، به زیر کساء روایاتی میباشند که از شمارش، فزون‌اند، و این احادیث معنای اهل بیت را به هر معنایی که برای کلمه بیت تصور شود، ویژه افراد زیر کساء قرار داده و همسران آن حضرت {{صل}} را شامل نمی‌شود.</ref>. پس از [[نزول]] این [[آیه]] [[رسول خدا]] {{صل}} هر صبح ابتدا مقابل در منزل [[فاطمه]] {{س}} می‌آمد و [[دست]] بر چهارچوب در گذاشته و بر [[اهل بیت]] {{عم}} [[سلام]] می‌داد و پس از شنیدن جواب [[سلام]] از همه [[اهل]] [[خانه]] این [[آیه]] را [[تلاوت]] می‌کرد<ref>کشف الیقین، علامه حلی، ص۴۰۵؛ نهج الحق و کشف الصدق، حلی، ص۱۷۴.</ref> و برای [[نماز]] به [[مسجد]] می‌رفت<ref>کشف الیقین، علامه حلی، ص۴۰۵.</ref> و این عمل تا پایان [[عمر]] [[مبارک]] آن حضرت ادامه داشت<ref>کتاب الولایه، ابن عقده کوفی، ص۱۸۶؛ الامالی، شیخ طوسی، ص۵۶۵. این مطلب، قسمتی از سخنرانی امام مجتبی {{ع}} پس از صلح سیاسی با معاویه و در حضور او است که آن حضرت بعد از طرح نزول آیه تطهیر در خانه ام سلمه، فرمود: {{متن حدیث|...ثُمَّ مَكَثَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} بَعْدَ ذَلِكَ بَقِيَّةَ عُمُرِهِ حَتَّى قَبَضَهُ اللَّهُ إِلَيْهِ، يَأْتِينَا كُلَّ يَوْمٍ عِنْدَ طُلُوعِ الْفَجْرِ...}} لازم به ذکر است که در برخی منابع، مدت آن، نه ماه ذکر شده است؛ از جمله: تفسیر جوامع الجامع، طبرسی، ج۲، ص۵۱۰ ({{عربی|تِسْعَةَ أَشْهُرٍ وَقْتَ كُلِّ صَلَاةٍ}})؛ کشف الیقین، علامه حلی، ص۴۰۵؛ و در برخی منابع که عموماً از آن اهل سنت هستند، مدت آن شش ماه ذکر شده است؛ از جمله: المصنف، ابی شیبه کوفی، ج۶، ص۳۸۸؛ فضائل الصحابه، شیبانی، ج۲، ص۷۶۱؛ مسند احمد، احمد بن حنبل، ج۳، ص۲۵۹؛ سنن الترمذی، ترمذی، ج۵، ص۳۵۲؛ انساب الاشراف، بلاذری، ج۱، ص۲۸۰؛ تفسیر الطبری، طبری، ج۲۲، ص۶؛ المستدرک علی الصحیحین، حاکم نیشابوری، ج۳، ص۱۷۲. و بالاخره ابن حجر هیثمی درباره اکثر مفسران اهل سنت مینویسد: اکثر مفسران بر این باورند که آیه تطهیر درباره علی و فاطمه و حسن و حسین {{عم}} نازل شده است (الصواعق المحرقه، ج۲، ص۴۲۱).</ref>.<ref>[[محمد کرمانی کجور | کرمانی کجور، محمد]]، [[فاطمه زهرا دختر رسول خدا (مقاله)| مقاله «فاطمه زهرا دختر رسول خدا»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۱، ص۲۶۰-۲۶۲؛ [[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۳ (کتاب)|پیشوایان هدایت]] ج۳ ص ۲۷.</ref>

== آیه مودّت ==

{{اصلی|آیه مودت}}

[[فاطمه]] {{س}} از کسانی است که [[خداوند]]، داشتن [[مودت]] و محبتشان را بر تمام [[پیروان]] [[رسول خدا]] {{صل}} [[واجب]] فرموده است و در این باره به [[پیامبر]] {{صل}} فرموده: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}<ref>«بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمی‌خواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref>.

[[زمخشری]] در تفسیر خود آورده است: وقتی [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|...قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}<ref>«بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمی‌خواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref> نازل گشت، به رسول خدا {{صل}} عرض شد: آن دسته از نزدیکان شما که دوستی و محبتشان بر ما [[واجب]] است، کیانند؟

== آیه کلمات الهی ==

{{اصلی|آیه مباهله}}

آیه مباهله {{متن قرآن|فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ}}<ref> «بنابراین، پس از دست یافتن تو به دانش، به هر کس که با تو به چالش برخیزد؛ بگو: بیایید تا فرزندان خود و فرزندان شما و زنان خود و زنان شما و خودی‌های خویش و خودی‌های شما را فرا خوانیم آنگاه (به درگاه خداوند) زاری کنیم تا لعنت خداوند را بر دروغگویان نهیم» سوره آل عمران، آیه ۶۱.</ref> دلالت دارد که [[امام حسن]] و [[امام حسین]] {{عم}} [[فرزندان رسول خدا]] {{صل}} به‌شمار می‌آیند و [[روایات]] فراوانی که از رسول خدا {{صل}} رسیده، دلالت دارد که خداوند [[نسل]] هر [[پیامبری]] را در صلب آن [[پیامبر]]، ولی نسل [[خاتم پیامبران]] {{صل}} را در صلب [[علی بن ابی طالب]] {{ع}} قرار داده است<ref>تاریخ بغداد، ج۱، ص۳۱۶؛ ریاض النضره، ج۲، ص۱۶۸؛ کنز العمال، ج۱۱، حدیث ۳۲۸۹۲.</ref>. روایات صحیحی از [[پیامبر اکرم]] {{صل}} وارد شده که [[حضرت]] به [[حسن بن علی]] {{ع}} فرمود:

{{متن حدیث|إِنَّ ابْنِي هَذَا سَيِّدٌ وَ لَعَلَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يُصْلِحُ بِهِ بَيْنَ فِئَتَيْنِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ}}<ref>صحیح بخاری، کتاب صلح؛ صحیح ترمذی، ج۵، حدیث ۳۷۷۳؛ مسند احمد، ج۵، ص۴۴؛ تاریخ بغداد، ج۳، ص۲۱۵؛ کنز العمال، ج۱۲ و ۱۳، احادیث ۳۴۳۰۴ و ۳۴۳۰۱ و ۳۷۶۵۴.</ref>؛

فرزندم [[حسن]]، [[شخصیت]] [[بزرگواری]] است که [[خداوند]] به واسطه او میان دو جمعیّت انبوه مخالف، [[صلح]] و [[آرامش]] برقرار می‌سازد<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۳ (کتاب)|پیشوایان هدایت]] ج۳ ص ۲۴.</ref>.

[[مسلمانان]] حتی [[خوارج]] [[اتفاق نظر]] دارند که [[رسول اکرم]] {{صل}} برای انجام [[مباهله]]، غیر از پاره تنش [[حضرت زهرا]] [[نوادگان]] و گل‌های رخشنده‌اش [[حسن]] و [[حسین]] و برادرش علی {{ع}} که نسبت به [[پیامبر]] به منزله [[هارون]] نسبت به [[موسی]] بود، کسی را فرانخواند. این افراد لزوما مخاطبان این آیه [[شریف]] بودند که به هیچ‌وجه قابل [[انکار]] نیست هرکس به [[تاریخ]] مسلمانان آشنایی داشته باشد به خوبی می‌داند که [[آیه مباهله]] تنها درباره افراد یاد شده نازل شده نه دیگران<ref>به کلمة الغراء، ص۱۸۱ مراجعه شود.</ref>.

[[آلوسی]] در تفسیرش [[حدیثی]] نقل می‌کند که وقتی این [[آیه]] نازل شد، [[پیامبر]] فرمود: «[[قلب]] مطمئن را کسی دارد که [[خدا]] و رسولش و [[اهل بیت]] مرا [[دوست]] داشته باشد؛ دوست داشتنی [[حقیقی]] (و [[راستین]]) و نه دروغی»<ref>تفسیر روح المعانی، محمود آلوسی، ج۱۳، ص۱۳۴.</ref>.

می‌دانیم از جمله اهل بیت [[رسول خدا]]، دختر گرامی او، [[فاطمه زهرا]] {{س}} است؛ [[دوستی]] [[فاطمه]] {{س}} مایه [[آرامش]] قلب است.<ref>[[سید حسین اسحاقی|اسحاقی، سید حسین]]، [[فرهنگنامه فاطمی ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه فاطمی]]، ج۱، ص ۲۷۳.</ref>

=== [[آیة]] الکبری ===

[[خداوند]] می‌فرماید:

{{متن قرآن|كَلَّا وَالْقَمَرِ * وَاللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ * وَالصُّبْحِ إِذَا أَسْفَرَ * إِنَّهَا لَإِحْدَى الْكُبَرِ}}<ref>«هرگز! سوگند به ماه * و به شب آنگاه که پشت کند * و به بامداد چون بردمد * که آن (دوزخ) یکی از بزرگ (نشانه) هاست» سوره مدثر، آیه ۳۲-۳۵.</ref>. خداوند به سه چیز مهم [[سوگند]] یاد می‌نماید تا مطلبی مهم را گوشزد کند:

سوگند به ماه که از نظر [[آفرینش]]، گردش [[منظم]]، [[نور]] و [[زیبایی]] و تغییرات تدریجی مهم است. سوگند به شب هنگامی که دامن برچیند، که خاموش و آرام‌بخش و هنگام [[راز و نیاز]] عاشقانه با [[حضرت حق]] است و سوگند به صبح روشن که پایان [[تاریکی]]، [[زیبا]] و دل‌انگیز و هنگام [[کوشش]] است.

=== [[آیه]] اعطا ===

[[خداوند]] در [[قرآن مجید]] می‌فرماید {{متن قرآن|وَلَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضَى}}<ref>«و زودا که پروردگارت به تو (اختیار میانجیگری) ببخشد و تو خرسند گردی» سوره ضحی، آیه ۵.</ref>.

در [[روایات]] زیادی آمده است که خداوند به فاطمه {{س}} این [[اختیار]] را داد که در فردای [[قیامت]] از [[گنهکاران]] [[امت]] پدرش [[شفاعت]] کند و این روایات از طریق [[فریقین]] نقل شده است.

=== [[آیه قربی]] ===

{{متن حدیث|فَلَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ {{متن قرآن|وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ}}<ref>«و حقّ خویشاوند را به او برسان و نیز (حقّ) مستمند و در راه مانده را و هیچ‌گونه فراخ‌رفتاری مورز» سوره اسراء، آیه ۲۶.</ref> عَلَى رَسُولِ اللَّهِ {{صل}} قَالَ ادْعُوا لِي فَاطِمَةَ فَدَعَوْهَا لَهُ فَقَالَ يَا فَاطِمَةُ قَالَتْ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ إِنَّ فَدَكَ لَمْ يُوجَفْ عَلَيْهَا بِ {{متن قرآن|خَيْلٍ وَلَا رِكَابٍ}}<ref>«شما برای (به دست آوردن) آن، اسبان و شترانی دوانده باشید» سوره حشر، آیه ۶.</ref> وَ هِيَ لِي خَاصَّةً دُونَ الْمُسْلِمِينَ وَ قَدْ جَعَلْتُهَا لَكِ لِمَا أَمَرَنِيَ اللَّهُ بِهِ فَخُذِيهَا لَكِ وَ لِوُلْدِكِ‌}}<ref>تحف العقول، حسن بن علی ابن شعبه حرانی، ص۴۳۰.</ref>؛

وقتی این [[آیه]] نازل شد، [[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: [[فاطمه زهرا]] {{س}} را نزد من حاضر کنید. [[فاطمه]] {{س}} به حضور [[پیامبر]] [[دعوت]] شد. پیامبر گفت: ای فاطمه! گفت: لبیک یا [[رسول الله]]! فرمود: [[فدک]] از چیزهایی است که بدون [[جنگ]] سواره و پیاده به دست آمده است؛ ویژه من است و [[مسلمین]] از آن بهره‌ای ندارند. من به [[امر خداوند]] آن را به تو بخشیدم؛ آن را برای خود و فرزندانت تحویل بگیر».

[[امیر مؤمنان]] به [[امر رسول خدا]] قباله فدک را به نام فاطمه {{س}} نوشت. علی {{ع}} و [[غلام]] رسول الله و [[ام ایمن]] به عنوان [[شاهد]] حضور داشتند. فاطمه {{س}} گفت: [[پدر]] [[جان]]! در [[زمان]] [[حیات]] تو، من در آن [[تصرف]] نخواهم کرد؛ زیرا که شما بر جان و مال من سزاوارتر هستی {{متن قرآن|النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ}}<ref>«پیامبر بر مؤمنان از خودشان سزاوارتر است» سوره احزاب، آیه ۶.</ref>. [[اراده]] پیامبر درباره تصرف در جان و مال آنها بر اراده خودشان مقدم است. سپس پیامبر عواقب امور و [[بخل‌ورزی]] و [[خودخواهی]] مردان و [[کردار]] و [[رفتار]] ناجوانمردانه و تحرکات و تطورات پس از [[رحلت]] خود را به فاطمه {{س}} خبر داد و فرمود: فاطمه جان! ناخرسندم از اینکه فدک را دستاویز قرار دهم که پس از من او را از تو بازگیرند. [[فاطمه]] {{س}} برای امر [[پدر]] - به عنوان یک [[وحی]] آسمانی و [[الهی]] - [[خضوع]] کرد. [[پیامبر]] [[مردم]] را در [[منزل]] خود جمع کرد و داستان بخشیدن [[فدک]] را به فاطمه {{س}} و [[نزول آیه]] {{متن قرآن|وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ}}<ref>«و حقّ خویشاوند را به او برسان» سوره اسراء، آیه ۲۶.</ref>، را به آنان اعلام کرد<ref>الخرائج و الجرائح، قطب الدین الراوندی، ج۹؛ مناقب آل ابی طالب {{ع}}، ابن‌شهرآشوب مازندرانی، ج۱، ص۹۷؛ کشف المحجة لثمرة المهجة، سید علی بن موسی بن طاووس حسنی حسینی، ص۱۲۴؛ مسند فاطمة الزهراء {{س}}، سید حسین شیخ الاسلامی، ص۱۶۱.</ref>.

[[اهل سنت]] هم در تشهد نماز می‌خوانند: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَ آلِ إِبْرَاهِيمَ وَ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَ آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ}}<ref>الام، محمد بن ادریس شافعی و محمد زهری النجار، ج۱، ص۱۴۰.</ref>؛

رازی از صاحب [[کشاف]] نقل می‌کند: وقتی این [[آیه]] نازل شد، عرض کردند: ای رسول خدا خویشان تو کیان‌اند که مودتشان بر ما واجب است؟ فرمود: علی، فاطمه و دو فرزندشان {{عم}}. بنابراین ثابت می‌شود که این چهار تن ذی القربای پیغمبرند. هنگامی که این معنی ثابت شد واجب است از [[احترام]] فوق‌العاده‌ای برخوردار باشند.

[[فخرالدین رازی]] می‌افزاید: دلائل مختلف بر این مسئله دلالت می‌کند: یک دلیل جمله {{متن قرآن|إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}<ref>«جز دوستداری خویشاوندان (خود) را» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref> است که بیان شد. دلیل دوم اینکه شک نیست که پیامبر، فاطمه {{س}} را [[دوست]] می‌داشت و درباره او فرمود: فاطمه {{س}}، پاره تن من است و آن کسی که او را [[آزار]] دهد، مرا آزرده است؛ با احادیث متواتر از رسول خدا ثابت شده است که او، علی و حسن و حسین {{عم}} را هم دوست می‌داشت. هنگامی که این معنا ثابت شد، [[محبت]] آنها بر تمام [[امت]] [[واجب]] است، چون [[خداوند]] فرموده: {{متن قرآن|وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ}}<ref>«بگو: ای مردم! به راستی من فرستاده خداوند به سوی همه شمایم، همان که فرمانفرمایی آسمان‌ها و زمین از آن اوست، هیچ خدایی جز او نیست که زنده می‌دارد و می‌میراند، پس به خداوند و فرستاده او پیامبر درس ناخوانده‌ای که به خداوند و قرآن او ایمان دارد ایمان بیاورید و از او پیروی کنید باشد که راهیاب گردید» سوره اعراف، آیه ۱۵۸.</ref> و نیز فرموده: {{متن قرآن|فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ}}<ref>«پس کسانی که از فرمان وی سرمی‌پیچند از اینکه به آنان آزمونی یا عذابی دردناک رسد باید بپرهیزند» سوره نور، آیه ۶۳.</ref> و نیز فرمود: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}<ref>«بی‌گمان فرستاده خداوند برای شما نمونه‌ای نیکوست» سوره احزاب، آیه ۲۱.</ref>.

[[بیضاوی]] هم می‌گوید: وقتی [[آیه قربی]] نازل شد، از [[پیامبر اکرم]] {{صل}} سؤال شد آنان که [[مودت]] و [[دوستی]] آنها بر ما [[واجب]] شده است، کیان‌اند؟ فرمود: علی، [[فاطمه]]، حسن و حسین {{عم}} هستند<ref>تفسیر البیضاوی، ناصرالدین ابی سعید الشیرازی البیضاوی، ج۴، ص۱۲۳.</ref>.

[[قسطلانی]] می‌نویسد: [[خدای تعالی]] مودت [[خویشان]] نزدیک [[پیامبر]] را بر همگان واجب کرده است. درباره [[وجوب محبت اهل بیت]] معظم [[حضرت رسول]] و [[ذریه]] اوست که [[خدا]] می‌فرماید: بگو ای پیامبر، در مقابل انجام رسالتم از شما مزدی به جز مودت خویشان نزدیکم نمی‌خواهم<ref>المواهب الدنیه، أحمد بن محمد قسطانی، ج۳، ص۷ و ۲۱.</ref>.

[[حضرت]] فرمود: ذالقربی کیست و [[حق]] او چیست؟

جبرئیل گفت: او [[فاطمه]] {{س}} است. فدک و زمین‌های مزروعی آن را در [[اختیار]] او قرار بده.

پس آن بانو، از محصولات زراعی آنها بهره می‌جست، تا [[پدر]] بزرگوارش [[رحلت]] نمود<ref>ر. ک: شواهد التنزیل، عبیدالله بن أحمد، معروف به حسکانی، ج۱، ص۳۳۸؛ غایة المرام، سید هاشم الحسینی بحرانی، ص۳۲۳؛ الغدیر، شیخ عبدالحسین امینی نجفی ج۷، ص۱۹۱؛ إحقاق الحق و إزهاق الباطل، سید نورالله حسینی مرعشی تستری، ج۱۹، ص۱۱۹؛ فضائل الخمسة، سید مرتضی حسینی فیروزآبادی، ج۳، ص۱۶۸.</ref>.

با رحلت پدر [[اجر]] و [[مزد رسالت]] را زایل کردند و نادیده گرفتند. این سخن از زبان فرزند ارشد [[فاطمه زهرا]] {{س}} نیز بیان شده است. [[امام باقر]] {{ع}} درباره آیه {{متن قرآن|قُلْ مَا سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ}}<ref>«بگو هر پاداشی از شما خواسته باشم از آن خودتان باد!» سوره سبأ، آیه ۴۷.</ref> فرمود:

{{متن حدیث|الأَجْرُ الَّذِي هُوَ الْمَوَدَّةُ فی القربی التی لم اسالکم غیرها، فهو لکم تهتدون بها و تسعدون بها و تنجون من عذاب الله یوم القیامة}}؛ مزدی که [[دوستی]] [[خویشان]] نزدیک باشد که غیر آن را از شما نخواستم به نفع خود شما است. به وسیله آن راه را می‌یابید و خوش‌بخت می‌شوید و از [[عذاب]] [[روز قیامت]] [[نجات]] پیدا می‌کنید. {{متن حدیث|فالمودة مشتقة من الود و هو الحب القوی الدائم الثابت}}<ref>ینابیع المودة، سلیمان بن ابراهیم قندوزی حنفی، ج۱، ص۳۱۶.</ref>.

پس [[مودت]] مشتق از «[[ود]]» است و آن دوستی محکم دائم ثابت است. [[علی بن الحسین]] {{ع}} در سفرش به [[دمشق]] به [[آیه مودت]] [[استدلال]] کرد و خطاب به یکی از [[شامیان]] فرمود: {{متن حدیث|... أَ قَرَأْتَ الْقُرْآنَ قَالَ نَعَمْ قَالَ قَرَأْتَ آلَ حم قَالَ نَعَمْ قَالَ قَرَأْتَ الْقُرْآنَ وَ لَمْ أَقْرَأْ آلَ حم قَالَ: أَمَا قَرَأْتَ- {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}<ref>«این همان است که خداوند (آن را) به بندگانی از خویش که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده‌اند مژده می‌دهد بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمی‌خواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را و هر کس کاری نیک انجام دهد برای او در آن پاداشی نیک بیفزاییم که خداوند آمرزنده‌ای سپاس‌پذیر است» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref> قَالَ: وَ إِنَّكُمْ لَأَنْتُمْ هُمْ؟ قَالَ: نَعَمْ}}<ref>تفسیر الطبری، أبوجعفر محمد بن جریر طبری، ج۲۴، ص۱۶؛ المواهب الدنیه، أحمد بن محمد قسطانی، ج۷، ص۲۰؛ الصواعق المحرقة، أحمد بن حجر هیثمی مکی، ص۲۵۹.</ref>؛  

آیا [[قرآن]] خوانده‌ای؟ عرض کرد: بلی. [[حضرت]] فرمود: [[آل]] حم را خوانده‌ای؟ عرض کرد: چگونه می‌شود قرآن را قرائت کرده‌ام ولی آل حم را نخوانده‌ام».

حضرت فرمود: آیا [[آیه]] «بگو ای [[پیامبر]] من برای رسالتم پاداشی از شما نمی‌خواهم مگر [[مودت]] نسبت به [[خویشان]] نزدیکم» را نخوانده‌ای؟ گفت: به [[راستی]] شما همان [[خانواده]] هستید؟ حضرت جواب داد: بلی. با این حال [[اهل بیت]] همان طور که [[خاندان پیامبر]] در [[مکه]]، در [[محاصره اقتصادی]] قرار گرفتند، اینان نیز در تنگنای [[اقتصادی]] قرار گرفتند و به دست گیرندگان [[قدرت]] نه تنها [[فاطمه]] {{س}} را از [[فدک]] [[محروم]] کردند بلکه ارثیه و سهم [[ذوی القربی]] را از او دریغ داشتند.

از [[امام علی]] {{ع}} هم [[روایت]] شده است:

{{متن حدیث|فِينَا فِي آلِ حم آيَةٌ لَا يَحْفَظُ مَوَدَّتَنَا إِلَّا كُلُّ مُؤْمِنٍ {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}<ref>«بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمی‌خواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref>}}<ref>جنة العاصمة، سید محمد حسین میر جهانی طباطبایی، ص۴۶۱.</ref>؛ در [[شأن]] ما [[آل]] حم (یعنی [[آل محمد]]) آیه‌ای است. [[دوستی]] ما را در [[دل]] قرار نمی‌دهد مگر هر که [[مؤمن]] باشد. پس این [[آیه]] را خواند: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}<ref>«بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمی‌خواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref>

[[حضرت امام حسین بن علی]] {{ع}} در خطبه‌ای فرمود:

{{متن حدیث|وَ أَنَا مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ الَّذِي كَانَ جَبْرَئِيلُ {{ع}} يَنْزِلُ فینا و یصعد من عندنا و انا من [[اهل البیت]] الذین افترض [[الله]] مودتهم علی کل مسلم و انزل الله فیهم {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا}}<ref>«بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمی‌خواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را و هر کس کاری نیک انجام دهد برای او در آن پاداشی نیک بیفزاییم که خداوند آمرزنده‌ای سپاس‌پذیر است» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref>}}<ref>نظم دررالسمطین، جمال الدین حسن بن محمد زرندی، ص۱۴۸.</ref>؛ من از خاندانی هستم که [[جبرئیل]] بر ما نازل می‌شد و از نزد ما به [[آسمان]] صعود می‌کرد. من از خانواده‌ای هستم که [[خدای تعالی]] [[مودت]] آنان را بر همه [[مسلمانان]] [[واجب]] کرده است (یعنی هر کس ادعای [[مسلمانی]] کند، باید دارای مودت [[اهل بیت پیامبر]] باشد و فردی از [[مسلمین]] استثناء نشده است) و در شأن آنان است که [[خدا]] می‌فرماید: بگو ای [[پیامبر]]، من برای انجام رسالتم به جز مودت [[خویشان]] نزدیکم، مزدی از شما نمی‌خواهم و هر کس کار [[نیکی]] انجام دهد (بر این [[محبت]] بیفزاید) ما برایش در آن، نیکی می‌افزاییم (بر [[پاداش]] طبیعیش حداقل ده برابر اضافه می‌کنیم) و کسب عمل [[نیکو]] مودت و دوستی ما است».

از ابن عباس هم نقل شده، هنگامی که این [[آیه]] نازل شد، جمعی از [[صحابه رسول خدا]] سؤال کردند: {{متن حدیث|يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ أَمَرَنَا اللَّهُ بِمَوَدَّتِهِمْ‌}}؛ «ای [[پیامبر خدا]]! آنان چه کسانی‌اند که [[خداوند]] محبتشان را بر ما واجب ساخته است؟»

[[حضرت]] در جواب فرمودند: {{متن حدیث|عَلِيٌّ وَ فَاطِمَةُ وَ وُلْدُهُمَا}}؛ «علی و فاطمه و دو فرزندشان {{عم}}»<ref>تحلیل سیره فاطمه زهرا {{س}}، علی اکبر بابازاده، ص۲۲.</ref>.

بنابراین یکی از مصادیق این [[آیه مبارکه]] وجود [[مقدس]] [[فاطمه زهرا]] {{س}} است که [[محبت]] نسبت به این بزرگوار سبب [[سعادت]] و رسیدن به قله [[خوشبختی]] است و به واسطه محبت او می‌توانیم راه درست را بیابیم. دوستی ذوی القربی بازگشت به مسئله [[ولایت]] است و [[نیک]] پیداست که قبول این ولایت و [[رهبری]]، سبب سعادت خود انسان‌هاست.  

آیه بعد {{متن قرآن|يَقُولُونَ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا}}<ref>«یا می‌گویند: (پیامبر) بر خداوند دروغی بسته است» سوره شوری، آیه ۲۴.</ref> نازل شد و به آنها پاسخ گفت. [[پیامبر]] به سراغ آنان فرستاد و آیه را بر آنها [[تلاوت]] کرد. گروهی پشیمان شدند و [[گریه]] کردند و سخت ناراحت گشتند.

[[جابر بن عبدالله]] می‌گوید: مردی [[اعرابی]] [[خدمت]] [[رسول خدا]] آمد و عرض کرد: ای محمد! [[اسلام]] را بر من عرضه دار.

فرمودند: [[شهادت]] بده به {{متن قرآن|لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}}<ref>«هیچ خدایی جز خداوند نیست» سوره صافات، آیه ۳۵.</ref> و اینکه محمد {{صل}}، [[بنده]] و فرستاده اوست. گفت: آیا در مقابل از من [[اجر]] و پاداشی می‌طلبی؟

همچنین [[راوی]] می‌گوید: نزد [[حضرت]] ابی‌جعفر ([[امام باقر]] {{ع}}) نشسته بودم که به من فرمود [[خداوند متعال]] می‌فرماید: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى}}<ref>«به راستی خداوند به دادگری و نیکی کردن و ادای (حقّ) خویشاوند، فرمان می‌دهد و از کارهای زشت و ناپسند و افزونجویی، باز می‌دارد؛ به شما اندرز می‌دهد باشد که شما پند گیرید» سوره نحل، آیه ۹۰.</ref>.

[[ابی حمزه]] از امام باقر {{ع}} درباره [[آیه شریفه]]: {{متن قرآن|إِنَّهَا لَإِحْدَى الْكُبَرِ * نَذِيرًا لِلْبَشَرِ}}<ref>«که آن (دوزخ) یکی از بزرگ (نشانه) هاست * بیم‌دهنده‌ای است برای آدمیان» سوره مدثر، آیه ۳۵-۳۶.</ref> فرمود: یعنی فاطمه {{س}}<ref>بحارالانوار، محمدباقر مجلسی، ج۴۳، ص۲۳.</ref>.<ref>[[سید حسین اسحاقی|اسحاقی، سید حسین]]، [[فرهنگنامه فاطمی ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه فاطمی]]، ج۱، ص ۲۸۲.</ref>

قرآن [[صحیفه]] نورانیه صورت اعظم است؛ چنانچه [[انسان کامل]] هم صورت [[اسم اعظم]] است. «[[قرآن]] [[حجت خداوند]] است که این [[حجت الهی]] در [[قیامت]] برای همگان به طور کامل عیان خواهد شد»<ref>اصول کافی، محمد بن اسحاق الکلینی الرازی، ج۲، ص۵۹۷.</ref>. [[فاطمه]] {{س}} نیز [[حجت]] بر [[ائمه هدی]] است.

دیگر اینکه هر دو شافع و مشفع‌اند؛ هر دو در [[قیامت]] [[شفاعت]] می‌کنند و شفاعتشان پذیرفته می‌شود<ref>اصول کافی، محمد بن اسحاق الکلینی الرازی، ج۲، ص۵۹۸.</ref>.