قانون اساسی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی (نمایش مبدأ)
نسخهٔ ۱۱ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۳
، ۱۱ مارس ۲۰۲۳←قانون اساسی مشروطه
(←پیشینه) |
|||
| خط ۲۴: | خط ۲۴: | ||
در کشورهای [[غربی]] رواج [[مکتب]] [[حقوق]] طبیعی و نظریههای جدید دربارهٔ [[آزادیهای عمومی]] و جلوگیری از [[تعدی]] و [[تجاوز]] [[دولتها]] موجب تدوین اعلامیههای حقوق در سده هفده و هجده میلادی شد و این اعلامیهها در صدر [[قوانین اساسی]] این کشورها قرار گرفت<ref>شریعتی، حقوق ملت و دولت در قانون اساسی، ۷۲.</ref>. قدیمیترین [[قانون اساسی]] مکتوب، قانون اساسی ایالت ویرجینیای [[آمریکا]] در سال ۱۷۷۶م/ ۱۱۵۵ش است. پس از آن قانون اساسی ایالات متحده آمریکا در سال ۱۷۸۷م/ ۱۱۶۶ش در [[کنگره]] فیلادلفیا و قانون اساسی فرانسه در سال ۱۷۹۱م/ ۱۱۷۰ش وضع شد که در پی آن، موج قانون اساسی مکتوب در اروپا و دیگر کشورهای [[جهان]] گسترش یافت<ref>شیحا، کلیاتی دربارهٔ قانون اساسی، ۹۰؛ قاضی، قانون اساسی، ۳۹.</ref>.<ref>[[سید محمد مکتبی|مکتبی]] و [[پروین سادات قوامی|قوامی]]، [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (مقاله)|مقاله «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۸ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی]]، ج۸، ص۱۲۱ - ۱۳۰.</ref> | در کشورهای [[غربی]] رواج [[مکتب]] [[حقوق]] طبیعی و نظریههای جدید دربارهٔ [[آزادیهای عمومی]] و جلوگیری از [[تعدی]] و [[تجاوز]] [[دولتها]] موجب تدوین اعلامیههای حقوق در سده هفده و هجده میلادی شد و این اعلامیهها در صدر [[قوانین اساسی]] این کشورها قرار گرفت<ref>شریعتی، حقوق ملت و دولت در قانون اساسی، ۷۲.</ref>. قدیمیترین [[قانون اساسی]] مکتوب، قانون اساسی ایالت ویرجینیای [[آمریکا]] در سال ۱۷۷۶م/ ۱۱۵۵ش است. پس از آن قانون اساسی ایالات متحده آمریکا در سال ۱۷۸۷م/ ۱۱۶۶ش در [[کنگره]] فیلادلفیا و قانون اساسی فرانسه در سال ۱۷۹۱م/ ۱۱۷۰ش وضع شد که در پی آن، موج قانون اساسی مکتوب در اروپا و دیگر کشورهای [[جهان]] گسترش یافت<ref>شیحا، کلیاتی دربارهٔ قانون اساسی، ۹۰؛ قاضی، قانون اساسی، ۳۹.</ref>.<ref>[[سید محمد مکتبی|مکتبی]] و [[پروین سادات قوامی|قوامی]]، [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (مقاله)|مقاله «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۸ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی]]، ج۸، ص۱۲۱ - ۱۳۰.</ref> | ||
== قانون اساسی | == قانون اساسی مشروطه == | ||
پس از [[پیروزی]] [[نهضت]] | پس از [[پیروزی]] [[نهضت]] مشروطیت و تشکیل مجلس شورای ملی با موافقت مظفرالدین شاه قاجار، به [[تقلید]] از قوانین اساسی کشورهای اروپایی و بااندکی رنگ و بوی [[اسلامی]]، نخستین [[قانون اساسی ایران]] در ۵۱ اصل تدوین شد و پس از کشمکشهای فراوان،<ref>شعبانی، حقوق اساسی و ساختار حکومت جمهوری اسلامی، ۴۲؛ معینفرد، سیر تدوین و تصویب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، ۴۷–۴۸.</ref> سرانجام در سال ۱۲۸۵ش/ ۱۳۲۴ق/ ۱۹۰۶م به امضای مظفرالدینشاه رسید.<ref>شریعتی، حقوق ملت و دولت در قانون اساسی، ۷۷.</ref> این [[قانون]] پس از گذشت کمتر از یک سال، بازنگری شد و ۱۰۷ اصل دیگر به عنوان [[متمم]] [[قانون اساسی]] به آن اضافه شد که علیرغم [[مخالفت]] محمد علی شاه، سرانجام در ۱۵ مهر ۱۲۸۶ به امضای وی رسید.<ref>هاشمی باجگانی، بررسی تطبیقی اصول محاکمات مدنی در قوانین اساسی مشروطیت و جمهوری اسلامی ایران، ۷۴–۷۷؛ شریعتی، حقوق ملت و دولت در قانون اساسی، ۷۷–۷۸.</ref> لفظ قانون اساسی پس از [[کشمکش]] میان مجلس و محمد علی شاه، در [[جامعه]] رواج یافت و پیش از آن اصطلاحاتی مانند نظامنامه، نظامنامه [[سیاسی]]، کتابنامه یا واژه کنستیتوسیون، به جای [[مشروطه]] و قانون اساسی به کار میرفت.<ref>نواح، نگرشی تطبیقی تدوین قانون اساسی مشروطه، ۵۲۹.</ref> | ||
پس از قدرت گرفتن [[رضاخان]] پهلوی و در [[رژیم پهلوی]]، قانون اساسی مشروطه چند بار برای مشروعیت بخشیدن به [[خاندان]] پهلوی و استمرار [[سلطنت]] در این خاندان[[تغییر]] کرد. مهمترینِ این تغییرات عبارت بودند از: | پس از قدرت گرفتن [[رضاخان]] پهلوی و در [[رژیم پهلوی]]، قانون اساسی مشروطه چند بار برای مشروعیت بخشیدن به [[خاندان]] پهلوی و استمرار [[سلطنت]] در این خاندان[[تغییر]] کرد. مهمترینِ این تغییرات عبارت بودند از: | ||