افزایش علم معصوم در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

در روایتی دیگر بیان شده است که افزایش علوم ائمه {{عم}} نسبت به امام پیشین، در غیر موضوع [[حلال و حرام]] است. در این روایت آمده است که [[راوی]] از [[امام صادق]] {{ع}} از محتوای علومی که برای ایشان افزوده می‌شود، پرسید. آن حضرت به [[صراحت]] بیان کرده‌اند که [[خداوند]] [[حلال و حرام]] را به طور کامل بر پیامبرش نازل کرده است و در این حوزه چیزی بر [[دانش امام]] افزوده نمی‌شود. بنا بر این [[روایت]]، [[امام]] به سؤال [[راوی]] از موضوع دانشی که بر [[علوم ائمه]] افزوده می‌شود، به طور کلی و مبهم پاسخ دادند و فرمودند: (این افزایش) در امور دیگر، غیر از حلال و حرام است<ref>ر.ک: محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۳۹۳؛ محمد بن محمد مفید، الاختصاص، ص۳۱۳.</ref>. در روایتی، مصداق افزایش در [[علم ائمه]] {{عم}}، [[علم]] به منایا و [[بلایا]] و [[فصل الخطاب]] معرفی شده است<ref>فرات بن ابراهیم فرات کوفی، تفسیر فرات الکوفی، ص۱۴۵: {{متن حدیث|فَهِيَ الزِّيَادَةُ الَّتِي عِنْدَنَا مِنَ الْعِلْمِ الَّذِي لَمْ يَكُنْ عِنْدَ أَحَدٍ مِنَ الْأَوْصِيَاءِ وَ الْأَنْبِيَاءِ وَ لَا ذُرِّيَّةِ الْأَنْبِيَاءِ غَيْرِنَا فَهَذَا [فبهذا] الْعِلْمُ عِلْمُنَا الْبَلَايَا وَ الْمَنَايَا وَ فَصْلَ الْخِطابِ‌}}؛ اگر چه در این روایت، این افزایش نسبت به پیامبران و اوصیای آنان سنجیده شده و میان ائمه {{عم}} مشترک است، اما به نظر می‌رسد با توجه به متغیر بودن علم بلایا، منایا و فصل الخطاب، این مسئله درباره تمایز دانشی خود ائمه {{عم}} نیز صادق است.</ref>.<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]] ص ۳۳۲.</ref>

تفاوت مراتب معنوی [[پیامبر اکرم]] {{صل}} و ائمه {{عم}} با یکدیگر، مؤید همین مطلب است. [[پیامبر اکرم]] {{صل}} به نزدیک‌ترین [[مقام]] به [[خداوند متعال]] باریافتند که دیگران، حتی [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} به آن مقام نرسیدند. [[خداوند]] درباره [[پیامبر]] {{صل}} می‌فرماید: {{متن قرآن|ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى * فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى}}<ref>«سپس نزدیک شد و فروتر آمد * آنگاه (میان او و پیامبر) به اندازه دو کمان یا نزدیک‌تر رسید» سوره نجم، آیه ۸-۹.</ref>. امیرالمؤمنین {{ع}} هم که [[شاگرد]] آن [[حضرت]] است، خود را این گونه توصیف می‌کند: {{متن حدیث|إِنَّمَا أَنَا عَبْدٌ مِنْ عَبِيدِ مُحَمَّدٍ {{صل}}}}<ref>من بنده‌ای از بندگان محمد {{صل}} هستم (محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۲۲۵)، سند این روایت، صحیح است.</ref>. از همین روی، در روایاتی که از [[تساوی]] [[علمی]] [[ائمه]] {{عم}} سخن به میان آمده، [[تذکر]] داده شده است که پیامبر اکرم {{صل}} و امیرالمؤمنین {{ع}} [[برتری]] ویژه خود را دارند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۶۸۸: {{متن حدیث|نَحْنُ فِي الْأَمْرِ وَ الْفَهْمِ وَ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ نَجْرِي مَجْرًى وَاحِداً فَأَمَّا رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} وَ عَلِيٌّ {{ع}} فَلَهُمَا فَضْلُهُمَا}}؛ سند این روایت، صحیح است. همچنین ر.ک: عبد الله بن جعفر حمیری، قرب الإسناد، ص۳۵۱؛ محمد بن حسن صفار، بصائرالدرجات، ص۴۸۰.</ref>. این مراتب از کمال، [[علوم حضوری]] و [[شهودی]] متناسب خود را می‌طلبند و [[دانش]] ائمه {{عم}} در مراتب بالای چنین علومی با هم متفاوت است؛ هر چند در مراتبی از این [[علوم]] با یکدیگر مساوی‌اند و تمام نیازهای [[مردم]] برای [[هدایت]] یافتن، در این مرتبه مشترک قرار دارد؛ زیرا در [[روایات]] بیان شده است که آنان در [[حلال و حرام]] و [[تفسیر قرآن]] با هم مساوی‌اند و سؤالی از آنان پرسیده نمی‌شود که پاسخ آن را ندانند<ref>ر.ک: محمد بن حسن صفار، بصائرالدرجات، ص۱۲۲. در این منبع، روایاتی نقل شده است که نشان می‌دهد ائمه {{عم}} تمام علومی را که مردم به آن نیازمندند و پاسخ هر سؤالی را که از آنان پرسیده می‌شود، می‌دانند. روایات این باب، مستفیض‌اند.</ref>.