نظارت بر بازار: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
(←پانویس) |
بدون خلاصۀ ویرایش برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
== مقدمه == | == مقدمه == | ||
[[ | بازارها از ابتدای [[تشکیل دولت اسلامی]] در [[مدینه]]، تحت نظارت و [[مراقبت]] بود. [[پیامبر]] بر انباری از طعام گذر کرد؛ دستش را در آن فرو برد و رطوبتی در آن یافت، و به صاحب آن فرمود: این چیست؟ گفت: یا [[رسول الله]] [[باران]] بر آن باریده است. پس فرمود: چرا آن را بر روی طعام نگذاشتهای تا [[مردم]] ببینند؟ هر که [[خیانت]] ورزد از ما نیست<ref>سمهودی، نورالدین علی بن احمد، وفاء الوفاء، ج۲، ص۷۵۶.</ref>. | ||
همچنین حضرت امر نظارت بر بازارها را به مأموری خاص محول فرمود. پس از [[فتح مکه]]، پیامبر [[سعد بن سعید بن عاص]] را بر بازار [[مکه]] و [[عمر بن خطاب]] را به [[نظارت بر بازار]] مدینه گماشت<ref>کتانی، عبدالحی، التراتیب الاداریه، ج۱، ص۲۸۵.</ref>. نظارت بر بازار در [[زمان]] [[خلفا]] نیز ادامه یافت<ref>عمر بن خطلاب هنگام خلافت، تازیانه در دست، در بازارها میگشت و به وضع بازاریان رسیدگی، و میان آنان داوری میکرد. (تاریخ الطبری، ج۴، ص۲۲۴).</ref>. در [[احادیث]] [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} نیز عنایتی آشکارا به بازار و نظارت بر آن مشاهده میکنیم. حضرت به صورت مستقیم یا غیرمستقیم بر بازارها نظارت میکرد. | |||
امیرالمؤمنین {{ع}} در بازار راه میرفت و اگر کم فروشی یا تقلبی مشاهده میکرد، فرد خطاکار را با تازیانهای که در دست داشت، [[تنبیه]] مینمود. [[اصبغ بن نباته]] میگوید: «روزی به حضرت عرض کردم که شما در [[خانه]] بنشین و من به این کار میپردازم. حضرت فرمود: ای [[اصبغ]] مرا [[نصیحت]] نکردی»<ref>دعائم الاسلام، ج۲، ص۵۳۸، ح۱۹۱۳.</ref>. ابوصهباء نیز میگوید: [[علی بن ابی طالب]] {{ع}} را در «شطکلاء» دیدم که از قیمتها پرسوجو میکرد<ref>احمد بن حنبل. فضائل الصحابه، ج۱، ص۵۴۷، ح۹۱۹.</ref>. | |||
در یک جمعبندی میتوان گفت: حضرت افزون بر این که هر [[روز]] یا هر چند روز یک بار، به بازارها میرفت و بازاریان و تجار را [[نصیحت]] مینمود و [[احکام اسلام]] را برایشان بازگو و دعاوی را حل و فصل میکرد، به طور مستمر بر کیفیت [[خرید و فروش]] و سطح قیمتها [[نظارت]] داشت و در صورت مشاهده هرگونه تخلف و تجاوزی، خود وارد عمل میشد و [[حق]] [[مظلوم]] را میستاند و به [[یاری]] [[ضعیفان]] میشتافت و بارها این [[آیه]] را [[تلاوت]] میفرمود: «ما بهشت ابدی [[آخرت]] را برای آنان که در [[زمین]] [[اراده]] [[علو]] و [[فساد]] و [[سرکشی]] ندارند، مخصوص میگردانیم و [[حسن عاقبت]]، خاص [[پرهیزگاران]] است»<ref>{{متن قرآن|تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلَا فَسَادً}} «آنک سرای واپسین! آن را برای کسانی مینهیم که بر آنند تا در روی زمین، نه گردنکشی کنند و نه تباهی» سوره قصص، آیه ۸۳.</ref>. این آیه درباره [[حاکمان]] [[عادل]] و [[متواضع]] و [[مردمان]] توانمند نازل شده است<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۷، ص۴۲۰، ذیل آیه شریفه.</ref>.<ref>[[محمد تقی نظرپور|نظرپور، محمد تقی]]، [[بازار (مقاله)| مقاله «بازار»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)| دانشنامه امام علی ج۷]]، ص ۵۱۶.</ref> | |||
== متولی بازار == | |||
علی {{ع}} در جاهایی که خود حضور نداشت افرادی را برای [[نظارت]] بر کارکرد [[اقتصادی]] و [[تجاری]] بازاریان میگمارد تا کسی نتواند به [[غش]] و [[حیله]] دست بزند. چنان که [[ابن عباس]] را به عنوان [[قاضی]] و «ناظر» به [[بصره]] گسیل داشت<ref>ماوردی، ادب القاضی، ج۱، ص۱۳۵.</ref> و علی بن اصمع را بر «بارجاه»<ref>نام محلی است در بصره. واژه فارسی این کلمه «بارگاه» است.</ref> گماشت. و به [[رفاعة بن شداد]]، قاضی منصوب خود در [[اهواز]] نامهای نوشت و در آن امر نمود به این که «[[ابن هرمه]]» را از بازار برداشته، شخص دیگری را متولی بازار نماید<ref>دعائم الاسلام، ج۲، ص۵۳۲ و ۵۳۳؛ محمدباقر محمودی، نهج السعادة، ج۵، ص۳۵.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظمزاده|ناظمزاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)|تجلی امامت]]، ص ۳۹۹.</ref> | |||
== [[وظایف]] متولی بازار == | |||
آنچه که از مجموع [[روایات]] و [[سیره معصومین]] ـ به ویژه [[پیامبر]] {{صل}} و علی {{ع}}ـ برمیآید متولی بازار، وظایف زیر را بر عهده دارد: جلوگیری از احتکار؛ [[مراقبت]] و [[نظارت]] بر قیمتها و جلوگیری از اجحاف در قیمتها؛ مراقبت از وزن و ابزار توزین؛ جلوگیری از [[تجاوز]] به حریم بازار و تصرف غیر مجاز در آنها؛ تفتیش و بازرسی در مورد تقلب و [[غش]]؛ اجازه فعالیت به تاجرانی که شرایط و اوصاف لازم برای فعالیت [[اقتصادی]] را دارند؛ حل مشکلات [[بازار]]؛ [[راهنمایی]] گمشدگان؛ [[یاری]] [[ضعیفان]] و [[ناتوانان]]؛ نظارت بر [[ذبح]] حیوانات و [[کیفر]] تخلف کنندگان؛ رسیدگی بر امور تجار و حفظ حرمت آنان؛ [[برقراری امنیت]] در راههای [[تجاری]]؛ [[انفاق]] بر کسانی که مواد غذایی وارد میکنند؛ جبران آنچه که از بازرگانان، تلف میشود (که امروزه به صورت بیمه مرسوم است)؛ جلوگیری از ورود [[اهل ذمه]] به [[حرفه]] صرافی؛ جلوگیری از [[داد و ستد]] در مکانهای غیر مجاز و سد معبر؛ جلوگیری از اشیای ممنوعه مانند فروختن شراب و مردار<ref>جعفر مرتضی عاملی، السوق فی ظل الدولة الاسلامیه، ص۵۲.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظمزاده|ناظمزاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)|تجلی امامت]]، ص ۴۰۰.</ref> | |||
== نظارت بر [[رفتار]] متولی بازار == | |||
از گزارشهای [[تاریخی]] و نیز [[اخبار]] و روایات به دست میآید که متولی بازار فقط مسؤول برقراری امنیت و [[آرامش]] نبوده است، بلکه [[اموال]] بازرگانان و پیشهوران بازار هم تحت نظر او بوده است، از همین رو علی {{ع}} [[رفتار]] خود متولیان بازار را هم به شدت کنترل میکرده است و اگر خطایی از آنان سر میزد به هیچ وجه چشمپوشی نمیکرد، چنان که [[علی بن اصمع]] را بر «برجاه» گماشت و چون [[خیانت]] کرد دستش را برید. این مرد، آن قدر زیست تا [[زمان]] [[حجاج]] را [[درک]] کرد. روزی به حجاج رو کرد و گفت: خانوادهام به من بدی کردهاند. چگونه؟ چون نام «علی» را بر من نهادهاند. چه [[زیبا]] گفتی! آن گاه [[امارت]] محلی را به او واگذار کرد و گفت: اگر مطلع شوم خیانتی کردهای آن اندازه از دستت را که «علی» باقی گذاشته قطع میکنم<ref>الاشتقاق، ص۲۷۲؛ ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج۳، ص۱۷۵.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظمزاده|ناظمزاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)|تجلی امامت]]، ص ۴۰۱.</ref> | |||
== منابع == | == منابع == | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
# [[پرونده: | # [[پرونده:1368105.jpg|22px]] [[محمد تقی نظرپور|نظرپور، محمد تقی]]، [[بازار (مقاله)| مقاله «بازار»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)|'''دانشنامه امام علی ج۷''']] | ||
# [[پرونده:4432.jpg|22px]] [[سید اصغر ناظمزاده|ناظمزاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)|'''تجلی امامت''']] | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||