بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱۲: | خط ۱۲: | ||
== معناشناسی== | == معناشناسی== | ||
«بیت المال» به مکانی گفته میشود که در آن ذخایر و اندوختههای [[حکومت اسلامی]]<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، ۲/۱۱۰۹</ref> و [[اموال عمومی]] متعلق به همه [[مسلمانان]]، برای صرف در [[مصالح]] آنان<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ جامع فقه مطابق مذهب أهل بیت{{عم}}، ۲/۱۵۵</ref> نگهداری میشود. «[[بیت]] [[مال]] المسلمین» و «خزانهداری کل»، از دیگر عناوین گفته شده برای بیت المال است<ref>دجیلی، بیت المال پیدایش و تحولات آن، ۱۶</ref>؛ اما امروزه، به خود [[اموال]] یادشده نیز، بیت المال گفته میشود<ref>دهخدا، لغتنامه دهخدا، ۳/۴۴۶۹؛ هاشمی شاهرودی، فرهنگ جامع فقه مطابق مذهب أهل بیت{{عم}}، ۲/۱۵۵</ref>.<ref>[[علی رضا سروش|سروش]] و [[سید مصطفی سید صادقی|سید صادقی]]، [[بیت المال (مقاله)|مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی]]، | «بیت المال» به مکانی گفته میشود که در آن ذخایر و اندوختههای [[حکومت اسلامی]]<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، ۲/۱۱۰۹</ref> و [[اموال عمومی]] متعلق به همه [[مسلمانان]]، برای صرف در [[مصالح]] آنان<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ جامع فقه مطابق مذهب أهل بیت{{عم}}، ۲/۱۵۵</ref> نگهداری میشود. «[[بیت]] [[مال]] المسلمین» و «خزانهداری کل»، از دیگر عناوین گفته شده برای بیت المال است<ref>دجیلی، بیت المال پیدایش و تحولات آن، ۱۶</ref>؛ اما امروزه، به خود [[اموال]] یادشده نیز، بیت المال گفته میشود<ref>دهخدا، لغتنامه دهخدا، ۳/۴۴۶۹؛ هاشمی شاهرودی، فرهنگ جامع فقه مطابق مذهب أهل بیت{{عم}}، ۲/۱۵۵</ref>.<ref>[[علی رضا سروش|سروش]] و [[سید مصطفی سید صادقی|سید صادقی]]، [[بیت المال (مقاله)|مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۳]]، ص ۱۶ – ۲۵.</ref> | ||
== پیشینه == | == پیشینه == | ||
| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
[[حکم]] [[وجوب]] [[پرداخت زکات]] به عنوان یکی از منابع بیت المال، در [[مکه]] نازل شد<ref>سوره اعراف، آیه ۱۵۶، سوره نمل، آیه ۳.</ref> و مسلمانان به صورت اختیاری، [[اقدام]] به پرداخت آن میکردند. با برپایی حکومت اسلامی در [[مدینه]]، پیامبر{{صل}} به جمعآوری زکات و اموال عمومی دیگر برای صرف در نیازمندیهای گوناگون [[جامعه اسلامی]] دستور داد<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۸/۳–۴.</ref>. | [[حکم]] [[وجوب]] [[پرداخت زکات]] به عنوان یکی از منابع بیت المال، در [[مکه]] نازل شد<ref>سوره اعراف، آیه ۱۵۶، سوره نمل، آیه ۳.</ref> و مسلمانان به صورت اختیاری، [[اقدام]] به پرداخت آن میکردند. با برپایی حکومت اسلامی در [[مدینه]]، پیامبر{{صل}} به جمعآوری زکات و اموال عمومی دیگر برای صرف در نیازمندیهای گوناگون [[جامعه اسلامی]] دستور داد<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۸/۳–۴.</ref>. | ||
[[اندیشه]] ایجاد [[بیت المال]]، هنگامی پدید آمد که دامنه فتوحات اسلامی در دوران [[خلیفه دوم]] به بیرون از [[حجاز]] کشیده شد و غنیمتها، [[خراج]] و [[جزیه]]، به شکل سیلآسا به [[مدینه]] سرازیر شد<ref>بینش، بیت المال و حقوق آن، ۲۰.</ref>.<ref>[[علی رضا سروش|سروش]] و [[سید مصطفی سید صادقی|سید صادقی]]، [[بیت المال (مقاله)|مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی]]، | [[اندیشه]] ایجاد [[بیت المال]]، هنگامی پدید آمد که دامنه فتوحات اسلامی در دوران [[خلیفه دوم]] به بیرون از [[حجاز]] کشیده شد و غنیمتها، [[خراج]] و [[جزیه]]، به شکل سیلآسا به [[مدینه]] سرازیر شد<ref>بینش، بیت المال و حقوق آن، ۲۰.</ref>.<ref>[[علی رضا سروش|سروش]] و [[سید مصطفی سید صادقی|سید صادقی]]، [[بیت المال (مقاله)|مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۳]]، ص ۱۶ ـ ۲۵.</ref> | ||
== اهمیت بیت المال == | == اهمیت بیت المال == | ||
اداره [[جوامع]]، تأسیس دولت، تشکیل قوای [[حکومتی]] و بهعهدهگرفتن امور اجتماعی و عمومی [[مردم]] در زمینههای مختلف، جز با پیشبینی منابع مالی متناسب و هزینهکردن اموال، امکانپذیر نیست. [[اسلام]] برای رفع نیازمندیهای عمومی [[جامعه]]، منابع مالی خاصی تعیین کرده و در کنار احکام عبادی، [[احکام]] [[اقتصادی]] و [[سیاسی]] نیز قرار داده است<ref>منتظری، دراسات فی المکاسب المحرمه، ۳/۳–۴.</ref>. اهمیت [[بیت المال]] در [[اسلام]]، از دو منظر قابل توجه است: | اداره [[جوامع]]، تأسیس دولت، تشکیل قوای [[حکومتی]] و بهعهدهگرفتن امور اجتماعی و عمومی [[مردم]] در زمینههای مختلف، جز با پیشبینی منابع مالی متناسب و هزینهکردن اموال، امکانپذیر نیست. [[اسلام]] برای رفع نیازمندیهای عمومی [[جامعه]]، منابع مالی خاصی تعیین کرده و در کنار احکام عبادی، [[احکام]] [[اقتصادی]] و [[سیاسی]] نیز قرار داده است<ref>منتظری، دراسات فی المکاسب المحرمه، ۳/۳–۴.</ref>. اهمیت [[بیت المال]] در [[اسلام]]، از دو منظر قابل توجه است: | ||
# [[لزوم]] پرداخت [[حقوق عمومی]] و [[زکات]]: لزوم پرداخت حقوق عمومی و بهطور خاص زکات: که [[امامان معصوم]]{{ع}} نپرداختن حتی یک قیراط از زکات را به منزله خروج از [[ایمان]] و اسلام دانستهاند<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعه، ۹/۳۲–۳۴.</ref>. اصل [[حکم]] زکات را فقها <ref>نجفی، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ۱۵/۱۳؛ یزدی طباطبایی، العروة الوثقی، ۴/۶.</ref> از [[ضروریات دین]] و منکر آن را [[کافر]] شمردهاند. | # [[لزوم]] پرداخت [[حقوق عمومی]] و [[زکات]]: لزوم پرداخت حقوق عمومی و بهطور خاص زکات: که [[امامان معصوم]]{{ع}} نپرداختن حتی یک قیراط از زکات را به منزله خروج از [[ایمان]] و اسلام دانستهاند<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعه، ۹/۳۲–۳۴.</ref>. اصل [[حکم]] زکات را فقها <ref>نجفی، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ۱۵/۱۳؛ یزدی طباطبایی، العروة الوثقی، ۴/۶.</ref> از [[ضروریات دین]] و منکر آن را [[کافر]] شمردهاند. | ||
# [[مصرف]] بیت المال و [[عدالت]] در توزیع: مصرف بیت المال و مراعات عدالت در توزیع آن: در صدر اسلام دربارۀ چگونگی استفاده از بیت المال، حساسیت زیادی وجود داشت<ref>[[علی رضا سروش|سروش]] و [[سید مصطفی سید صادقی|سید صادقی]]، [[بیت المال (مقاله)|مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی]]، | # [[مصرف]] بیت المال و [[عدالت]] در توزیع: مصرف بیت المال و مراعات عدالت در توزیع آن: در صدر اسلام دربارۀ چگونگی استفاده از بیت المال، حساسیت زیادی وجود داشت<ref>[[علی رضا سروش|سروش]] و [[سید مصطفی سید صادقی|سید صادقی]]، [[بیت المال (مقاله)|مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۳]]، ص ۱۶ ـ ۲۵.</ref>. | ||
== اصول [[حاکم]] بر تخصیص بیت المال == | == اصول [[حاکم]] بر تخصیص بیت المال == | ||
| خط ۳۴: | خط ۳۴: | ||
== متولّی بیت المال == | == متولّی بیت المال == | ||
[[امام]]{{ع}} و [[نایب]] او متولی بیت المال است و هرگونه [[صلاح]] ببیند آن را در [[مصالح مسلمانان]] هزینه میکند.<ref>جامع المقاصد، ج ۳، ص۴۷۶.</ref> [[حاکم جائر]] [[حقّ]] تصرّف در بیت المال ندارد؛ لیکن درصورت تصرّف و هزینه کردن آن در مصالح مسلمانان در اینکه ذمّهاش بَری میشود یا ضامن خواهد بود، [[اختلاف]] است.<ref>فقه الصادق، ج ۱۵، ص۶۵.</ref> البتّه اگر [[سلطان جائر]] از بیت المال چیزی به کسی ببخشد، به قول مشهور گرفتن آن بر وی جایز میباشد بلکه بر جواز ادّعای [[اجماع]] شده است<ref>فقه الصادق، ج ۱۵، ص۶۶.</ref>.<ref>[[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۲، | [[امام]]{{ع}} و [[نایب]] او متولی بیت المال است و هرگونه [[صلاح]] ببیند آن را در [[مصالح مسلمانان]] هزینه میکند.<ref>جامع المقاصد، ج ۳، ص۴۷۶.</ref> [[حاکم جائر]] [[حقّ]] تصرّف در بیت المال ندارد؛ لیکن درصورت تصرّف و هزینه کردن آن در مصالح مسلمانان در اینکه ذمّهاش بَری میشود یا ضامن خواهد بود، [[اختلاف]] است.<ref>فقه الصادق، ج ۱۵، ص۶۵.</ref> البتّه اگر [[سلطان جائر]] از بیت المال چیزی به کسی ببخشد، به قول مشهور گرفتن آن بر وی جایز میباشد بلکه بر جواز ادّعای [[اجماع]] شده است<ref>فقه الصادق، ج ۱۵، ص۶۶.</ref>.<ref>[[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۲، ص ۱۵۵ -۱۵۸.</ref> | ||
== منابع بیت المال == | == منابع بیت المال == | ||
| خط ۴۱: | خط ۴۱: | ||
منابعی که در [[شرع]] [[اسلامی]]، مصارف خاصی برای آنها تعیین نشده بر دو نوعاند: | منابعی که در [[شرع]] [[اسلامی]]، مصارف خاصی برای آنها تعیین نشده بر دو نوعاند: | ||
# منابعی که متعلق به عموم مسلماناناند و در [[مصالح]] آنان صرف میشوند؛ مانند خراج و مقاسمه که درآمد حاصل از زمینهای فتحشده با قهر و غلبه است<ref>کرکی، جامع المقاصد فی شرح القواعد، ۱/۴۰۲؛ نجفی، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ۲۱/۱۵۷؛ آشتیانی، کتاب القضاء، ۱/۱۰۲؛ هاشمی شاهرودی، فرهنگ جامع فقه مطابق مذهب أهل بیت{{عم}}، ۲/۱۵۵.</ref>؛ | # منابعی که متعلق به عموم مسلماناناند و در [[مصالح]] آنان صرف میشوند؛ مانند خراج و مقاسمه که درآمد حاصل از زمینهای فتحشده با قهر و غلبه است<ref>کرکی، جامع المقاصد فی شرح القواعد، ۱/۴۰۲؛ نجفی، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ۲۱/۱۵۷؛ آشتیانی، کتاب القضاء، ۱/۱۰۲؛ هاشمی شاهرودی، فرهنگ جامع فقه مطابق مذهب أهل بیت{{عم}}، ۲/۱۵۵.</ref>؛ | ||
# منابعی که به لحاظ منصب [[رسالت]] یا [[امامت]]، [[ملک]] [[رسول خدا]]{{صل}} یا [[امامان معصوم]]{{ع}} است و درآمد حاصل از آن در [[اختیار]] آنان قرار میگیرد تا هر گونه که [[صلاح]] دیدند هزینه کنند<ref>[[علی رضا سروش|سروش]] و [[سید مصطفی سید صادقی|سید صادقی]]، [[بیت المال (مقاله)|مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی]]، | # منابعی که به لحاظ منصب [[رسالت]] یا [[امامت]]، [[ملک]] [[رسول خدا]]{{صل}} یا [[امامان معصوم]]{{ع}} است و درآمد حاصل از آن در [[اختیار]] آنان قرار میگیرد تا هر گونه که [[صلاح]] دیدند هزینه کنند<ref>[[علی رضا سروش|سروش]] و [[سید مصطفی سید صادقی|سید صادقی]]، [[بیت المال (مقاله)|مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۳]]، ص ۱۶ ـ ۲۵.</ref>. | ||
=== منابع با مصارف خاص === | === منابع با مصارف خاص === | ||
| خط ۴۸: | خط ۴۸: | ||
# '''[[انفال]]:''' مهمترین موارد انفال که یکی از منابع اصلی بیت المال است، عبارتند از: سرزمینهایی که بدون [[جنگ]] فتح شده یا صاحبان آن با میل خود [[تسلیم]] کردهاند (فیء)؛ زمینهای موات؛ سواحل دریاها و رودخانهها؛ قلهها، کوهها و سنگهای موجود در آن و گیاهان؛ [[اموال]] اختصاصی شاهان و اشیای گرانبها و برگزیده غنیمتهای [[جنگی]]؛ [[ارث]] بدون [[وارث]] و [[معادن]] بدون مالک<ref>امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۳۴۷–۳۴۸.</ref>. | # '''[[انفال]]:''' مهمترین موارد انفال که یکی از منابع اصلی بیت المال است، عبارتند از: سرزمینهایی که بدون [[جنگ]] فتح شده یا صاحبان آن با میل خود [[تسلیم]] کردهاند (فیء)؛ زمینهای موات؛ سواحل دریاها و رودخانهها؛ قلهها، کوهها و سنگهای موجود در آن و گیاهان؛ [[اموال]] اختصاصی شاهان و اشیای گرانبها و برگزیده غنیمتهای [[جنگی]]؛ [[ارث]] بدون [[وارث]] و [[معادن]] بدون مالک<ref>امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۳۴۷–۳۴۸.</ref>. | ||
# '''زکات:''' زکات یکی از مالیاتهای ثابت اسلامی است که از نظر بیشتر فقها، به نُه چیز؛ شامل شتر، گاو، گوسفند، طلا، [[نقره]]، گندم، جو، خرما و کشمش تعلق میگیرد<ref>امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۹۷–۲۹۸؛ یزدی طباطبایی، العروة الوثقی، ۴/۲۸.</ref>. دربارۀ [[لزوم]] و عدم لزوم [[پرداخت زکات]] به حاکم اسلامی، در میان فقهای شیعه گرچه دو نگاه وجود دارد اما همه قبول دارند که در صورت درخواست وی باید زکات را به او پرداخت و از هزینه کردن مستقیم آن پرهیز کرد<ref> حلی، علامه، مختلف الشیعة فی احکام الشریعه، ۳/۲۳۲–۲۳۴.</ref>. | # '''زکات:''' زکات یکی از مالیاتهای ثابت اسلامی است که از نظر بیشتر فقها، به نُه چیز؛ شامل شتر، گاو، گوسفند، طلا، [[نقره]]، گندم، جو، خرما و کشمش تعلق میگیرد<ref>امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱/۲۹۷–۲۹۸؛ یزدی طباطبایی، العروة الوثقی، ۴/۲۸.</ref>. دربارۀ [[لزوم]] و عدم لزوم [[پرداخت زکات]] به حاکم اسلامی، در میان فقهای شیعه گرچه دو نگاه وجود دارد اما همه قبول دارند که در صورت درخواست وی باید زکات را به او پرداخت و از هزینه کردن مستقیم آن پرهیز کرد<ref> حلی، علامه، مختلف الشیعة فی احکام الشریعه، ۳/۲۳۲–۲۳۴.</ref>. | ||
# '''[[مالیات]]:''' مالیات نیز که در [[فقه اسلامی]]، گاهی با عنوان «[[ضرائب]]» از آن یاد میشود<ref>ایروانی، حاشیة المکاسب، ۱/۵۸؛ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۹/۱۸۱؛ امام خمینی، البیع، ۱/۴۷۲.</ref> یکی از منابع پذیرفته شده در [[نظامهای اقتصادی]] برای تأمین [[بودجه]] و [[بیت المال]] است و بعضی از [[روایات]] مرتبط با وضع زکات بر اسب در دوران [[حکومت امیرالمؤمنین]]{{ع}}، بر جواز آن دلالت دارد<ref>کلینی، الکافی، ۳/۵۳۰.</ref>.<ref>[[علی رضا سروش|سروش]] و [[سید مصطفی سید صادقی|سید صادقی]]، [[بیت المال (مقاله)|مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی]]، | # '''[[مالیات]]:''' مالیات نیز که در [[فقه اسلامی]]، گاهی با عنوان «[[ضرائب]]» از آن یاد میشود<ref>ایروانی، حاشیة المکاسب، ۱/۵۸؛ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۹/۱۸۱؛ امام خمینی، البیع، ۱/۴۷۲.</ref> یکی از منابع پذیرفته شده در [[نظامهای اقتصادی]] برای تأمین [[بودجه]] و [[بیت المال]] است و بعضی از [[روایات]] مرتبط با وضع زکات بر اسب در دوران [[حکومت امیرالمؤمنین]]{{ع}}، بر جواز آن دلالت دارد<ref>کلینی، الکافی، ۳/۵۳۰.</ref>.<ref>[[علی رضا سروش|سروش]] و [[سید مصطفی سید صادقی|سید صادقی]]، [[بیت المال (مقاله)|مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۳]]، ص ۱۶ ـ ۲۵.</ref> | ||
=== ویژگیهای [[سیاست علوی]] در منابع بیت المال === | === ویژگیهای [[سیاست علوی]] در منابع بیت المال === | ||
| خط ۷۲: | خط ۷۲: | ||
=== مصارف عام === | === مصارف عام === | ||
در صدر اسلام به علت کوچک بودن [[دولت]] و عدم وجود دستگاههای دولتی مناسب برای جذب تمام درآمدها در مصارف خاصی که ذکر شد، گاهی درآمدهای بیت المال دارای مازاد میشد. مقدار مازاد در میان مسلمانانی که برای پیشبرد اهداف [[اسلام]] و [[دفاع]] از کیان آن به مرکز حکومت [[مهاجرت]] میکردند، تقسیم میشد<ref>[[سید رضا حسینی|حسینی، سید رضا]]، [[بیت المال (مقاله)| مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۷]]، ص ۴۲۷؛ [[علی رضا سروش|سروش]] و [[سید مصطفی سید صادقی|سید صادقی]]، [[بیت المال (مقاله)|مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی]]، | در صدر اسلام به علت کوچک بودن [[دولت]] و عدم وجود دستگاههای دولتی مناسب برای جذب تمام درآمدها در مصارف خاصی که ذکر شد، گاهی درآمدهای بیت المال دارای مازاد میشد. مقدار مازاد در میان مسلمانانی که برای پیشبرد اهداف [[اسلام]] و [[دفاع]] از کیان آن به مرکز حکومت [[مهاجرت]] میکردند، تقسیم میشد<ref>[[سید رضا حسینی|حسینی، سید رضا]]، [[بیت المال (مقاله)| مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۷]]، ص ۴۲۷؛ [[علی رضا سروش|سروش]] و [[سید مصطفی سید صادقی|سید صادقی]]، [[بیت المال (مقاله)|مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۳]]، ص ۱۶ ـ ۲۵.</ref>. | ||
== سیاستهای بیت المال == | == سیاستهای بیت المال == | ||
| خط ۱۰۱: | خط ۱۰۱: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
# [[پرونده: | # [[پرونده:1368945.jpg|22px]] [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|'''فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت''']] | ||
# [[پرونده: 1100830.jpg|22px]] [[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳ (کتاب)|'''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳''']] | # [[پرونده: 1100830.jpg|22px]] [[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳ (کتاب)|'''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳''']] | ||
# [[پرونده:1368105.jpg|22px]] [[سید رضا حسینی|حسینی، سید رضا]]، [[بیت المال (مقاله)| مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)|'''دانشنامه امام علی ج۷''']] | # [[پرونده:1368105.jpg|22px]] [[سید رضا حسینی|حسینی، سید رضا]]، [[بیت المال (مقاله)| مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام علی ج۷ (کتاب)|'''دانشنامه امام علی ج۷''']] | ||
# [[پرونده:4432.jpg|22px]] [[سید اصغر ناظمزاده|ناظمزاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)|'''تجلی امامت''']] | # [[پرونده:4432.jpg|22px]] [[سید اصغر ناظمزاده|ناظمزاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)|'''تجلی امامت''']] | ||
# [[پرونده:IM009800.jpg|22px]] [[علی رضا سروش|سروش]] و [[سید مصطفی سید صادقی|سید صادقی]]، [[بیت المال (مقاله)|مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|'''دانشنامه امام خمینی ج۳''']] | # [[پرونده:IM009800.jpg|22px]] [[علی رضا سروش|سروش]] و [[سید مصطفی سید صادقی|سید صادقی]]، [[بیت المال (مقاله)|مقاله «بیت المال»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|'''دانشنامه امام خمینی ج۳''']] | ||
# [[پرونده: | # [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|'''فرهنگنامه دینی''']] | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||