القاب امام علی در معارف و سیره علوی: تفاوت میان نسخهها
القاب امام علی در معارف و سیره علوی (نمایش مبدأ)
نسخهٔ ۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۳۳
، ۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۴←منابع
بدون خلاصۀ ویرایش |
(←منابع) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۷۶: | خط ۷۶: | ||
[[عمرو عاص]] با هیئتی از [[مصریان]]، راهی دربار [[معاویه]] شد و پیشتر به آنان سفارش کرد: هنگامی که پسر هند را دیدید، با عنوان «[[خلیفه]]» به او [[سلام]] نکنید؛ زیرا [[تحقیر]] او باعث میشود که به شما به دیده [[عظمت]] بنگرد. از این رو، هر چه میتوانید از تعارفات و تشریفات بکاهید. هنگامی که به سوی دربار میآمدند، معاویه به دربانان و اطرافیان خویش گفت: من پسر [[نابغه]] (عمرو عاص) را میشناسم. گویا امارت مرا نزد مصریان، کوچک و [[پست]] جلوه داده است. هنگامی که هیئت آمد، به بدترین شیوه آنان را بیازارید تا وقتی هر کدام از آنان پیش من میآید، یگانه [[آرزو]] و [[غم]] او، [[نجات]] جانش باشد. پس از این برنامه، نخستین کسی که نزد معاویه آمد، مردی از [[مصر]] به نام ابن خیاط بود که به [[سختی]] آزرده شده بود. با دیدن [[معاویه]]، خطاب کرد: [[السلام]] علیک یا [[رسول الله]]! دیگر افراد هیئت نیز به دنبال او چنین گفتند. هنوز از دربار بیرون نشده بودند که عمرو به آنان گفت: [[خدا]] شما را [[لعنت]] کناد! گفتم به او [[امیرالمؤمنین]] نگویید، اما شما او را رسول الله خطاب کردید؟<ref>طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الرسل و الملوک، ج۳، ص۲۶۵.</ref> | [[عمرو عاص]] با هیئتی از [[مصریان]]، راهی دربار [[معاویه]] شد و پیشتر به آنان سفارش کرد: هنگامی که پسر هند را دیدید، با عنوان «[[خلیفه]]» به او [[سلام]] نکنید؛ زیرا [[تحقیر]] او باعث میشود که به شما به دیده [[عظمت]] بنگرد. از این رو، هر چه میتوانید از تعارفات و تشریفات بکاهید. هنگامی که به سوی دربار میآمدند، معاویه به دربانان و اطرافیان خویش گفت: من پسر [[نابغه]] (عمرو عاص) را میشناسم. گویا امارت مرا نزد مصریان، کوچک و [[پست]] جلوه داده است. هنگامی که هیئت آمد، به بدترین شیوه آنان را بیازارید تا وقتی هر کدام از آنان پیش من میآید، یگانه [[آرزو]] و [[غم]] او، [[نجات]] جانش باشد. پس از این برنامه، نخستین کسی که نزد معاویه آمد، مردی از [[مصر]] به نام ابن خیاط بود که به [[سختی]] آزرده شده بود. با دیدن [[معاویه]]، خطاب کرد: [[السلام]] علیک یا [[رسول الله]]! دیگر افراد هیئت نیز به دنبال او چنین گفتند. هنوز از دربار بیرون نشده بودند که عمرو به آنان گفت: [[خدا]] شما را [[لعنت]] کناد! گفتم به او [[امیرالمؤمنین]] نگویید، اما شما او را رسول الله خطاب کردید؟<ref>طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الرسل و الملوک، ج۳، ص۲۶۵.</ref> | ||
گفتنی است که با توجه به جو [[خفقان]] و فشارهای [[سیاسی]]، گاهی [[امامان معصوم]]{{عم}} یا [[صحابه]] آنان، از باب [[تقیه]]، به [[طاغوتها]] امیرالمؤمنین گفتهاند<ref>ر.ک: کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۳، ص۶۱۸، ح۵؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۲۰۹.</ref>.<ref>[[علی مختاری|مختاری، علی]]، [[نامها و لقبهای امام علی (مقاله)| مقاله «نامها و لقبهای امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱۰]] ص ۳۵۲.</ref>. | گفتنی است که با توجه به جو [[خفقان]] و فشارهای [[سیاسی]]، گاهی [[امامان معصوم]]{{عم}} یا [[صحابه]] آنان، از باب [[تقیه]]، به [[طاغوتها]] امیرالمؤمنین گفتهاند<ref>ر.ک: کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۳، ص۶۱۸، ح۵؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۲۰۹.</ref>.<ref>[[علی مختاری|مختاری، علی]]، [[نامها و لقبهای امام علی (مقاله)| مقاله «نامها و لقبهای امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱۰]] ص ۳۵۲.</ref>. | ||
===[[الأنزع البطین]]=== | |||
[[پیامبر]] فرمود: {{متن حدیث|يَا عَلِيُّ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَدْ غَفَرَ لَكَ وَ لِأَهْلِكَ وَ لِشِيعَتِكَ وَ مُحِبِّي شِيعَتِكَ وَ مُحِبِّي مُحِبِّي شِيعَتِكَ فَأَبْشِرْ فَإِنَّكَ الْأَنْزَعُ الْبَطِينُ مَنْزُوعٌ مِنَ الشِّرْكِ بَطِينٌ مِنَ الْعِلْمِ}}<ref>جوینی، ابراهیم بن محمد، فرائد السمطین، ج۱، ص۳۰۸، ح۲۴۷؛ ابن مغازلی، مناقب علی بن ابیطالب، ص۳۱۶ – ۳۱۷، ح۴۵۶؛ خوارزمی، موفق بن احمد، المناقب، ص۲۹۴، ح۲۸۴، ح۶؛ شیخ طوسی، الامالی، ص۲۹۳، ح۵۷۰؛ تستری، قاضی نور الله، احقاق الحق، ج۳۰، ص۱۴۶ و ۱۵۳؛ ج۲۰، ص۵۶۱؛ ناظم زاده، اصغر، مظهر ولایت، ص۴۶.</ref>؛ «علی [[جان]]! [[خداوند]] تو و [[خاندان]] و پیروانت و [[دوستداران]] شیعیانت را آمرزید؛ پس به تو مژده باد به [[راستی]] که «أنزع البطین» تویی که از [[شرک]] و دوگانهپرستی جدا شدهای و از [[علم]]، پُر گشتهای». | |||
معنای پیشین، از [[روایت]] استفاده شده است؛ وگرنه در لغت، «اَنزع» به کسی میگویند که اندکی از موهای جلو سر (دو طرف پیشانی) او ریخته باشد و «بطین» نیز در لغت به معنای پُر و مملو یا شخص [[تنومند]] و فربه است. [[حضرت فاطمه زهرا]]{{س}} در سخنانی در بستر [[شهادت]]، به [[زنان]] [[مهاجر]] و [[انصار]] که به عیادتش آمده بودند، فرمود: | |||
{{متن حدیث|فَإِنَّهُ قَوَاعِدُ الرِّسَالَةِ، وَ رَوَاسِي النُّبُوَّةِ، وَ مَهْبِطُ الرُّوحِ الْأَمِينِ وَ الْبَطِينُ بِأَمْرِ الدِّينِ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ}}<ref>ریشهری، محمد، موسوعة الامام علی بن ابیطالب{{ع}}، ج۸، ص۲۶۶، ج۳۷۰۴، به نقل از: شیخ طوسی، الامالی، ص۳۷۴، ح۸۰۴؛ ابن ابیالحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۶، ص۲۳۳.</ref>؛ «زیرا او [=علی] پایههای [[رسالت]] و ریشههای [[نبوت]] و میزبان [[روح الامین]] و رازدارِ امر [[دین]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] است».<ref>[[علی مختاری|مختاری، علی]]، [[نامها و لقبهای امام علی (مقاله)| مقاله «نامها و لقبهای امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱۰]] ص ۳۶۳.</ref>. | |||
===[[خلیفة رسول الله]]=== | |||
[[خلیفه]]، به معنای [[جانشین]]، کاربردهای گوناگونی دارد و درباره [[خلافت]] [[امیر مؤمنان]]{{ع}} دو برداشت گوناگون وجود دارد: | |||
الف. حضرت در شمار خلفای [[بنیامیه]] و [[بنیعباس]] و سایر [[حاکمان]] [[جهان اسلام]] تا امروز یا چهارمین نفر از [[چهار خلیفه]] نخستین است. این وجه، نه تنها مایه [[فخر]] علی نیست، بلکه اهانتی به آن [[معصوم]] [[مظلوم]] است که [[روزگار]] او را تنزل داد. | |||
ب. [[مقام معنوی]] [[خلیفةاللهی]] و ولیاللهی که زمینهای است برای [[منصوب]] شدن به منصبی ظاهری چون [[نبوت]] و [[امامت]]، و به همین معنا است که علی{{ع}}، [[حجة الله]]، [[ولی الله]]، [[خلیفة الله]] و [[خلیفه رسول الله]] است. آنچه برازنده علی{{ع}} است، همین است، نه آن [[منصب]] ظاهری؛ همانکه پس از [[بیعت با امام]]، یکی از شیعیانش عرض کرد: تو [[زیور]] و [[فخر]] خلافتی، نه اینکه خلافتْ زیور تو باشد. | |||
[[امیرمؤمنان]]، علی{{ع}} میفرماید: با [[پیامبر خدا]]{{صل}} از کوچههای [[مدینه]] میگذشتیم که به پیرمردی بلندقامت، پرمحاسن و چهارشانه برخوردیم. او به [[رسول الله]]{{صل}} [[سلام]] کرد و به من گفت: {{عربی|السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا رَابِعَ الْخُلَفَاءِ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ}}؛ «سلام بر تو ای [[خلیفه چهارم]]، و [[رحمت خدا]] و برکاتش بر تو باد!» سپس از [[پیامبر]] پرسید: آیا چنین نیست؟ فرمود: آری؛ آنگاه گذشت و رفت. | |||
به پیامبر عرض کردم: مقصود شیخ از این سخن و [[تصدیق]] شما چیست؟ فرمود: [[خدا]] را [[شکر]] تو همین گونهای؛ زیرا خدای بلندمرتبه در کتابش میفرماید: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً}}<ref>«میخواهم جانشینی در زمین بگمارم» سوره بقره، آیه ۳۰.</ref>. نیز: {{متن قرآن|يَا دَاوُودُ إِنَّا جَعَلْنَاكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ}}<ref>«ای داود! ما تو را در زمین خلیفه (خویش) کردهایم» سوره ص، آیه ۲۶.</ref>. خدا از زبان [[موسی]] –آنگاه که [[هارون]] را [[خلیفه]] خود در میان قومش قرار داد- چنین بیان فرمود: {{متن قرآن|اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ}}<ref>«در میان قوم من جانشین من شو و به سامان دادن (امور) بپرداز» سوره اعراف، آیه ۱۴۲.</ref>. نیز میفرماید: {{متن قرآن|وَأَذَانٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ}}<ref>«و (این) اعلامی از سوی خداوند و پیامبر او در روز حجّ اکبر به مردم است» سوره توبه، آیه ۳.</ref>. پس فقط تو بودی که از طرف خدا و رسولش [[[سوره]] [[برائت]] را در جمع [[مشرکان مکه]]] [[ابلاغ]] کردی و [[منزلت]] تو در مقایسه با من، نظیر منزلت هارون به موسی است، جز آنکه پس از من [[پیامبری]] نیست. بنابراین، تو چهارمین خلیفهای<ref>بدیهی است که منظورْ چهارمین نفر از مصادیق خلیفه در آیات قرآن است، نه چهارمین خلیفه ظاهری از خلیفههای پس از پیامبر.</ref>؛ همانگونه که آن پیر گفت، پرسیدم: او که بود؟ فرمود: او برادرت [[خضر]]{{ع}} بود؛ پس او را بشناس<ref>قندوزی، سلیمان، ینابیع الموده، ج۳، ص۴۰۲ - ۴۰۳، به نقل از: شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۱۲، ح۲۳.</ref>. | |||
[[پیامبر اکرم]]{{صل}} میفرماید: {{متن حدیث|إِنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ خَلِيفَةُ اللَّهِ وَ خَلِيفَتِي وَ حُجَّةُ اللَّهِ وَ حُجَّتِي}}<ref>شیخ صدوق، الامالی، ص۲۷۱، ح۲۹۹؛ کراچکی، محمد بن علی، کنز الفوائد، ص۲، ح۱۳؛ ابن شاذان، مأة منقبه، ص۵۸، ح۱۴.</ref>؛ «به [[راستی]] که [[علی بن ابیطالب]] [[خلیفه خدا]] و [[خلیفه]] من و [[حجت خدا]] و [[حجت]] من است». نیز خطاب به علی{{ع}} فرمودهاند: إنک لحجة [[الله]] علی خلقه و أمینه علی سره و [[خلیفة الله]] علی عباده}}؛ «به راستی که تو حجت خدا بر خلقش و [[امین]] او بر سرش و خلیفه خدا بر بندگانش هستی»<ref>تستری، قاضی نور الله، احقاق الحق، ج۵، ص۵۰، به نقل از: قندوزی، سلیمان، ینابیع الموده، ص۵۲.</ref>. | |||
جانشینیِ بلافصلِ علی{{ع}} از مسائل [[اجماعی]] [[شیعه]] در طول [[تاریخ]] است، و در [[منابع کلامی]]، [[روایی]]، [[تاریخی]] و [[تفسیری]] به تفصیل درباره آن بحث شده است<ref>فیروزآبادی، سیدمرتضی، فضائل الخمسه، ج۲، ص۲۱ - ۲۲؛ تستری، قاضی نورالله، احقاق الحق، ج۱۵، ص۱۹۷ – ۲۱۹؛ ج۴، ص۸۲ و ۸۷؛ ج۵، ص۵۰؛ ریشهری، محمد، موسوعة الامام علی بن ابیطالب{{ع}}، ج۲، ص۱۳۷ – ۱۳۹.</ref>.<ref>[[علی مختاری|مختاری، علی]]، [[نامها و لقبهای امام علی (مقاله)| مقاله «نامها و لقبهای امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱۰]] ص ۳۶۴.</ref>. | |||
===[[ساقی کوثر]]=== | |||
علی، نخستین کسی است که در [[قیامت]] بر [[حوض کوثر]] وارد میشود. [[پیامبر]] به او میفرمود: [ای علی] در [[آخرت]]، تو نزدیکترین فرد به من هستی، و نخستین کسی هستی که در کنار حوض کوثر نزدم میآیی و نخستین فرد از امتم خواهی بود که به [[بهشت]] وارد میشوی<ref>تستری، قاضی نورالله، احقاق الحق، ج۴، ص۲۸۹ – ۲۹۰؛ ج۱۵، ص۴۳۳؛ ج۲۰، ص۴۹۱ - ۴۹۲؛ شیخ صدوق، الامالی، ص۱۵۶ – ۱۵۷؛ ریشهری، محمد، موسوعة الامام علی بن ابیطالب{{ع}}، ج۸، ص۱۵۳ – ۱۵۷.</ref>. این [[منصب]] را [[پیامبر]] برای علی{{ع}} درخواست کرد و [[مستجاب]] شد<ref>خوارزمی، موفق بن احمد، المناقب، ص۲۹۴، ح۲۸۰؛ احمد بن حنبل، فضائل الصحابه، ج۲، ص۶۶۱، ح۱۱۲۷؛ طبری، محب الدین ذخائر العقبی، ص۱۵۵.</ref>. | |||
پیامبر خطاب به علی{{ع}} فرمود: «علی جانم! تو در دو [[جهان]] [[پرچمدار]] و صاحب [[حوض]] [[منی]]. [[دوستدار]] تو، به من [[محبت]] کرده و هر که با تو [[دشمنی]] ورزد، با من دشمنی کرده است»<ref>شیخ صدوق، الامالی، ص۱۱۶، ح۱۰۱؛ همو، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۲۹۴، ح۴۷؛ مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۸، ص۱۹، ح۵؛ ج۳۹، ص۲۱۱، ح۱؛ ج۴۰، ص۴، ح۷؛ خوارزمی، موفق بن احمد، المناقب، ص۳۱۰، ح۳۰۸؛ تستری، قاضی نورالله، احقاق الحق، ج۱۵، ص۳۰۹؛ ج۴، ص۱۰۱، ۱۰۷، ۲۷۰ – ۲۷۱.</ref>. | |||
همچنین از پیامبر نقل است که فرمود: | |||
{{متن حدیث|يَا عَلِيُّ أَنْتَ صَاحِبِي عَلَى الْحَوْضِ غَداً وَ أَنْتَ صَاحِبِي فِي الْمَقَامِ الْمَحْمُودِ}}<ref>شیخ صدوق، الامالی، ص۴۱۱، ح۵۳۳؛ مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۳۹، ص۹۳، ح۳.</ref>؛ «تو فردای [[قیامت]] بر سر [[حوض کوثر]] یاورم هستی و در [[مقام]] محمودْ [[یار]] و همراه منی». | |||
در [[صحیح بخاری]] درباره حوض کوثر روایاتی وجود دارد با این مضمون که پیامبر در قیامت، کنار حوض کوثر بر سینه [[اصحاب]] دستِ رد میزند و جز اندکی را به این دلیل که پس از پیامبر [[مرتد]] شدند، آب نمیدهد. | |||
اهمیت این [[حدیث]] آنگاه روشن میشود که با روایاتی مانند [[روایات]] زیر، مقایسه شود: | |||
هنگامی که اصحاب به سوی حوض میآیند، آنان را طرد میکنند. پیامبر به پیشگاه [[خدا]] عرض میکند: {{متن حدیث|يَا رَبِّ أَصْحَابِي؟}} «پروردگارا، اینان در زمره اصحابم بودند؟» پاسخ میآید که نمیدانی پس از [[رحلت]] تو چه کردند. چه [[بدعتها]] پدید آوردند. اینان بیدرنگ مرتد شدند و به [[جاهلیت]] و [[کفر]] بازگشتند<ref>بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، ص۱۲۵۸ – ۱۲۶۰؛ مسلم نیشابوری، ابوالحسین، صحیح مسلم، ح۱۳۹۱، ۲۲۹۰، ۲۲۹۳، ۲۲۹۶، ۲۲۹۷.</ref>. | |||
نکته دیگر در اهمیت این موضوع، هشدارهای [[پیامبر گرامی]] [[اسلامی]]{{صل}} است که میفرماید: «به [[خوشرفتاری]] با عترتم سفارش میکنم، و وعدهگاه من و شما، [[حوض کوثر]] است»<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص۳۴۲ - ۳۴۳؛ ابن حجر، الصواعق المحرقه، ج۲، ص۴۳۸.</ref>.<ref>[[علی مختاری|مختاری، علی]]، [[نامها و لقبهای امام علی (مقاله)| مقاله «نامها و لقبهای امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱۰]] ص ۳۶۶.</ref>. | |||
===[[نگهبان]] [[کوثر]]=== | |||
[[پیامبراکرم]]{{صل}} میفرماید: {{متن حدیث|يَا عَلِيُّ مَعَكَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَصًا مِنْ عِصِيِ الْجَنَّةِ تَذُودُ بِهَا الْمُنَافِقِينَ عَنْ حَوْضِي}}<ref>تستری، قاضی نور الله، احقاق الحق، ج۴، ص۹۹، ۲۶۶، ۲۶۷، ۳۷۵ – ۳۷۶؛ ج۶، ص۱۷۳ – ۱۷۵؛ ج۱۵، ص۴۱۴ و ۴۱۳ – ۴۱۷؛ ج۱۶، ص۵۲۴؛ ج۱۸، ص۵۳۳؛ ج۲۰، ص۳۰۵ – ۳۰۷؛ شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۳۰۴، ح۶۳؛ خوارزمی، موفق بن احمد، المناقب، ص۱۲۹، فصل ۱۳، ح۱۴۳.</ref>؛ «ای علی، [[روز قیامت]] عصایی از عصاهای [[بهشتی]] را در دست داری و با آن، [[منافقان]] را دور میکنی تا به حوضم دست نیابند». در روایاتی دیگر علی{{ع}} به {{متن حدیث|الذَّائِدُ، لَذَوّادٌ عَنْ حَوْضِي}}<ref>ریشهری، محمد، موسوعة الامام علی بن ابیطالب{{ع}}، ج۸، ص۱۵۵، ح۳۵۰۴، ۳۵۰۵، ۳۵۰۶، ۳۵۰۹، ۳۵۱۰.</ref> متصف شده است. [[حضرت علی]]{{ع}} با تأکید بر این نکته میفرماید: | |||
{{متن حدیث|لَأَذُودَنَّ بِيَدَيَ هَاتَيْنِ الْقَصِيرَتَيْنِ عَنْ حَوْضِ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} رایات الکفار و المنافقین کما تذاد غریبة الإبل عن حیاضها}}<ref>ابن حنبل، أحمد، فضائل الصحابه، ج۲، ص۶۷۸، ح۱۱۵۷.</ref>؛ «با این دو دست کوتاهم، گروههای [[منافق]] و [[کافر]] را از [[حوض]] [[رسول خدا]] به شدت میرانم و دور میکنم؛ همانگونه که شتران [[بیگانه]] را از آبشخورشان میرانند».<ref>[[علی مختاری|مختاری، علی]]، [[نامها و لقبهای امام علی (مقاله)| مقاله «نامها و لقبهای امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱۰]] ص ۳۶۷.</ref>. | |||
===امینِ [[پیامبر]] بر کوثر=== | |||
رسول خدا{{صل}} میفرماید: «[[علی بن ابیطالب]] در [[قیامت]]، [[امین]] من بر حوض کوثر... و مددکار من بر کلیدهای خزاین [[بهشت]] پروردگارم است. ای [[فاطمه]]، به [[طور]] قطع، خودم فردای قیامت علی را بر حوضم میگمارم. کسانی از امتم را [[سیراب]] میکند که میشناسد»<ref>ریشهری، محمد، موسوعة الامام علی بن ابیطالب{{ع}}، ج۸، ص۱۵۴، ح۳۴۹۹ – ۳۴۹۸، به نقل از: ابن مغازلی، مناقب علی بن ابیطالب، ص۱۶۰، ح۱۸۸.</ref>. نیز فرمودهاند: «ای علی، تو فردای قیامت، بر سر حوض کوثر، [[جانشین]] و [[خلیفه]] [[منی]]»<ref>خوارزمی، موفق بن احمد، المناقب، ص۱۲۹، ح۱۴۳؛ تستری، قاضی نورالله، احقاق الحق، ج۴، ص۲۸۴، ۳۸۹، ۴۸۵؛ ج۱۵، ص۲۱۹ - ۲۲۱؛ ج۲۰، ص۳۰۵ - ۳۰۷؛ ریشهری، محمد، موسوعة الامام علی بن ابیطالب{{ع}}، ج۸، ص۱۵۵، ح۳۵۰۲ - ۳۵۰۴.</ref>.<ref>[[علی مختاری|مختاری، علی]]، [[نامها و لقبهای امام علی (مقاله)| مقاله «نامها و لقبهای امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱۰]] ص ۳۶۸.</ref>. | |||
===[[سیف الله]]=== | |||
در گذشته، [[شمشیر]]، نهاد و ابزارِ ابراز [[شجاعت]] و [[دفاع از دین]] [[خدا]] و [[دفع دشمنان]] بود و از آنجا که [[امام علی]]{{ع}} [[مظهر]] [[اراده]] [[فعل الهی]] است و جز خواست خدا به راهی نمیرود و رزمی نمیکند، دست او، [[دست خدا]] و شمشیرش، شمشیر خدا است؛ زیرا به حربهای میمانَد که جز به [[خواست الهی]] نمیچرخد. مصداق این [[آیه]] است که میفرماید: {{متن قرآن|فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ رَمَى}}<ref>«پس شما آنان را نکشتید که خداوند آنان را کشت، و چون تیر افکندی تو نیفکندی بلکه خداوند افکند» سوره انفال، آیه ۱۷.</ref>. | |||
[[رسول خدا]]{{صل}} میفرماید: {{متن حدیث|حَرْبُ عَلِيٍّ حَرْبُ اللَّهِ وَ سِلْمُ عَلِيٍّ سِلْمُ اللَّهِ}}<ref>شیخ صدوق، الخصال، ص۴۹۶، ح۵؛ همو، الامالی، ص۱۴۹، ح۱۴۶.</ref>؛ «[[جنگ با علی]]، [[جنگ]] با خدا، و [[صلح]] با او، صلح با خدا است». {{متن حدیث|وَلِيُّ عَلِيٍّ وَلِيُ اللَّهِ وَ عَدُوُّ عَلِيٍّ عَدُوُّ اللَّهِ}}<ref>طبری، عماد الدین، بشارة المصطفی، ص۱۹؛ سبزواری، محمدباقر، جامع الاخبار، ص۵۱، ح۵۶.</ref>؛ «[[دوست]] علی، دوست خدا و [[دشمن]] علی، [[دشمن خدا]] است». [[پیامبر]] علی{{ع}} را شمشیر [[خطاناپذیر]] خدا خوانده، میفرماید: | |||
{{متن حدیث|يَا عَلِيُّ أَنْتَ فَارِسُ الْعَرَبِ وَ قَاتِلُ النَّاكِثِينَ وَ الْمَارِقِينَ وَ الْقَاسِطِينَ- وَ أَنْتَ أَخِي وَ مَوْلَى كُلِّ مُؤْمِنٍ وَ سَيْفُ اللَّهِ الَّذِي لَا يُخْطِئُ}}؛ «ای علی، تویی جنگجوی [[عرب]]، کشنده [[پیمانشکنان]] و [[منحرفان]] و ستمگران، و تو [[برادر]] [[منی]] و مولای هر مؤمنی و شمشیر خطاناپذیر خدایی»<ref>ابطحی اصفهانی، محمدباقر، صحیفة الامام الرضا{{ع}}، ص۲۷۵، ح۱۴؛ ریشهری، محمد، موسوعة الامام علی بن ابیطالب{{ع}}، ج۹، ص۴۲۶، ح۴۷۶۴.</ref>. | |||
[[امیرمؤمنان]]{{ع}} [[امام]] مهر و [[محبت]] و دلسوزترین [[مردم]] است؛ ولی در برابر [[دشمنان خدا]]، [[اهل]] شمشیر است که خود [[آتش]] و شمشیر [[الهی]] به شمار میرود؛ چنانکه میفرماید: {{متن حدیث|أَنَا سَيْفُ اللَّهِ عَلَى أَعْدَائِهِ وَ رَحْمَتُهُ عَلَى أَوْلِيَائِهِ}}<ref>ابن شهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ج۳، ص۱۳۵.</ref>؛ «من بر دشمنان خدا، تیغ [[خدا]]، و بر دوستانش، [[رحمت]] و مهر خدایم». | |||
[[انس بن مالک]] [[روایت]] میکند که [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: ای گروه [[مسلمانان]]، این علی [[برادر]] و عموزاده و داماد من است. این مرد، گوشت و [[خون]] و موی من و پدر دو [[سبط]] من، حسن و حسین دو [[سرور جوانان بهشت]] است. او گشاینده گرفتاریهای من است. {{متن حدیث|هَذَا أَسَدُ اللَّهِ وَ سَيْفُهُ فِي أَرْضِهِ}}؛ «این [[شیر خدا]] و [[شمشیر]] او در [[زمین]] بر ضد [[دشمنان خدا]] است»<ref>تستری، قاضی نور الله، احقاق الحق، ج۴، ص۱۱۵، ۲۷۹، ۳۸۶؛ ج۶، ص۱۵۳؛ ج۱۵، ص۴۲، ۵۹، ۲۰۰، ۴۳۵، ۴۳۶، ۴۷۰؛ ج۲۰، ص۲۸۳ - ۵۱۸؛ مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۳۵، ص۶۱؛ ج۵۲، ص۳۰۴؛ ج۳۸، ص۹۰؛ ج۴۰، ص۴۳؛ ج۴۲، ص۶۷.</ref>.<ref>[[علی مختاری|مختاری، علی]]، [[نامها و لقبهای امام علی (مقاله)| مقاله «نامها و لقبهای امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱۰]] ص ۳۶۸.</ref>. | |||
===[[سیف]] [[رسول الله]]=== | |||
در بعضی [[روایات]]، [[امام علی]]{{ع}} به {{متن حدیث|سَيْفُ رَسُولِ اللَّهِ}}؛ ملقّب شده است. در این باره به [[ترجمه]] بخشی از روایت [[حضرت رسول]]{{صل}} بسنده میشود: | |||
[[علی بن ابیطالب]] [[خلیفه خدا]] و [[خلیفه]] من، [[حبیب خدا]] و حبیب من، شمشیر خدا و شمشیر من، برادر و [[یاور]] و [[وزیر]] من است. [[دوستدار]] او دوستدار من، و [[کینهورز]] با او کینهورز با من، و ولی او ولی من، و [[دشمن]] او دشمن من است. [[همسر]] او، دخترم و فرزندانش، فرزندانم و حزبش، حزبم هستند، و حرف او، حرف من، و امر او، امر من، و او [[سرور]] [[اوصیا]] و بهترین [[امت]] من است<ref>تستری، قاضی نورالله، احقاق الحق، ج۴، ص۲۹۷.</ref>. | |||
افزون بر دو تعبیر پیشین، [[علامه محمدباقر مجلسی]]، برای علی{{ع}} عناوین {{متن حدیث|سَيْفُهُ عَلَى النَّاكِثِينَ}}ا<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۳۹، ص۱۲۹.</ref>، {{متن حدیث|سَيْفُ نَقِمَتِهِ عَلَى الْمُشْرِكِينَ}}<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۸، ص۱۷۴؛ ج۱۶، ص۲۳۶؛ ج۱۹، ص۱۸۲؛ ج۲۲، ص۲۹۷؛ ج۲۶، ص۴۰۵؛ ج۳۳، ص۲۸۳؛ ج۳۵، ص۶۱.</ref> و {{متن حدیث|سَيْفُ الدِّينِ}}<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۴۴، ص۹۴؛ ج۴۹، ص۱۴۴؛ ج۶۷، ص۱۸۶.</ref> را ضمن احادیثی آورده است. | |||
مطالب مربوط به [[ذوالفقار]]<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۲۰، ص۸۶، ۱۰۵، ۱۱۲، ۳۶۳.</ref> که حجم گستردهای دارد، مناسب همین [[القاب]] است.<ref>[[علی مختاری|مختاری، علی]]، [[نامها و لقبهای امام علی (مقاله)| مقاله «نامها و لقبهای امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱۰]] ص ۳۶۹.</ref>. | |||
===[[صدیق اکبر]]=== | |||
[[صدیق]] کسی را گویند که در [[کردار]] و گفتار، راست و درست و [[تصدیق]] کننده [[حق]] است. | |||
[[قرآن]]، [[حضرت ابراهیم]] و یوسف و [[ادریس]] را «[[صدیق]]» [[لقب]] میدهد<ref>{{متن قرآن|وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّهُ كَانَ صِدِّيقًا نَبِيًّا}} «و در این کتاب از ابراهیم یاد کن که او پیامبری بسیار راستگو بود» سوره مریم، آیه ۴۱؛ {{متن قرآن|يُوسُفُ أَيُّهَا الصِّدِّيقُ أَفْتِنَا فِي سَبْعِ بَقَرَاتٍ سِمَانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَسَبْعِ سُنْبُلَاتٍ خُضْرٍ وَأُخَرَ يَابِسَاتٍ لَعَلِّي أَرْجِعُ إِلَى النَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَعْلَمُونَ}} «یوسف، ای (یار) راستگو! درباره (خواب دیدن) هفت گاو فربه که هفت گاو لاغر آنها را میخورند و هفت خوشه سبز و هفت خوشه خشک دیگر نظرت را به ما بگو باشد که من نزد مردم برگردم شاید که (به تعبیر آن) دانا گردند» سوره یوسف، آیه ۴۶؛ {{متن قرآن|وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ إِدْرِيسَ إِنَّهُ كَانَ صِدِّيقًا نَبِيًّا}} «و در این کتاب، ادریس را یاد کن که پیامبری بسیار راستگو بود» سوره مریم، آیه ۵۶.</ref>. سه [[آیه]] با مضمون صدیق بر علی{{ع}} تطبیق شده است و<ref>{{متن قرآن|أُولَئِكَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ}} «همان راستگویان و شهیدانند» سوره حدید، آیه ۱۹؛ {{متن قرآن|فَأُولَئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ}} «کسانی که خداوند به آنان نعمت داده است از پیامبران و راستکرداران و شهیدان و شایستگان خواهند بود» سوره نساء، آیه ۶۹؛ ر.ک: حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج۱، ص۱۵۳ - ۱۵۵؛ ج۲، ص۱۲۰؛ سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور، ج۵، ص۳۲۸؛ ابن مغازلی، مناقب الامام علی بن ابیطالب، ص۲۶۷، ح۳۶۹.</ref> ایشان [[افتخار]] میکند که [[خدای سبحان]]، او را [[صدیق اکبر]] نامیده است. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} میفرماید: | |||
پروردگارم در [[شب معراج]] فرمود: تو برگزیده [[منی]] از آفریدگانم، و پس از تو صدیق اکبر است. پرسیدم: {{متن حدیث|يَا رَبِّ وَ مَنْ الصِّدِّيقُ الْأَكْبَرُ؟ قَالَ: أَخُوكَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ}}؛ «پروردگارا، صدیق اکبر کیست؟ فرمود: برادرت [[علی بن ابیطالب]]»<ref>علامه امینی، الغدیر، ج۲، ص۴۴۲ - ۴۴۳، ح۴.</ref>. | |||
[[پیامبر گرامی]]{{صل}} در چند مناسبت، علی{{ع}} را «الصدیق الاکبر» نامید؛ از جمله<ref>تستری، قاضی نور الله، احقاق الحق، ج۴، ص۲۶؛ علامه امینی، الغدیر، ج۲، ص۴۴۱؛ ریشهری، محمد، موسوعة الامام علی بن ابی طالب{{ع}}، ج۸، ص۱۲۸ - ۱۲۹، ح۳۴۰۷ - ۳۴۱۰؛ علامه امینی، الغدیر، ج۳، ص۳۰۸ - ۳۵۰؛ ج۲، ص۴۴۰ - ۴۴۴.</ref>: | |||
{{متن حدیث|سَتَكُونُ بَعْدِي فِتْنَةٌ فَإِذَا كَانَ ذَلِكَ فَالْزَمُوا عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ فَإِنَّهُ أَوَّلُ مَنْ يَرَانِي وَ أَوَّلُ مَنْ يُصَافِحُنِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ هُوَ الصِّدِّيقُ الْأَكْبَرُ}}<ref>تستری، قاضی نور الله، احقاق الحق، ج۴، ص۲۶؛ علامه امینی، الغدیر، ج۲، ص۴۴۱؛ ریشهری، محمد، موسوعة الامام علی بن ابی طالب{{ع}}، ج۸، ص۱۲۸ - ۱۲۹، ح۳۴۰۷ و ۳۴۱۰؛ علامه امینی، الغدیر، ج۳، ص۳۰۸ – ۳۵۰؛ ج۲، ص۴۴۰ – ۴۴۴.</ref>؛ «به زودی فتنهای پس از من رخ میدهد. هرگاه چنین شد، به [[علی بن ابیطالب]] بپیوندید و همراهش باشید؛ زیرا او نخستین کسی است که مرا میبیند، و نخستین کسی است که در [[قیامت]] با من [[مصافحه]] میکند، و او [[صدیق اکبر]] است». | |||
در [[زمان عمر]]، مردی از [[اهالی کوفه]]، در جستوجوی [[راهنما]] بود. نزد [[ابوذر]] و [[سلمان]] و [[مقداد]] آمد و آنان به او گفتند: هماهنگ و ملازم با [[کتاب خدا]] ([[قرآن]]) و با علی بن ابیطالب باش؛ زیرا او همواره با قرآن است و از آن جدا نمیشود. همه ما با [[قاطعیت]] [[شهادت]] میدهیم که [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: به [[راستی]] که علی با [[حق]]، و [[حق با علی است]]. علی به هر طرف رود، حق بر گِردش میچرخد؛ زیرا او نخستین کسی است که به من [[ایمان]] آورد و نخستین کسی است که در قیامت با من مصافحه میکند و او صدیق اکبر و [[فاروق]] بین [[حق و باطل]] است.... مرد [[کوفی]] پرسید: پس چرا [[مردم]]، [[ابوبکر]] را [[صدیق]] و [[عمر]] را فاروق مینامند؟ آنان پاسخ دادند: مردم [[حق علی]] را نمیشناسند؛ چنانکه آن دو نفر، [[خلافت پیامبر]] [[خدا]]{{صل}} و حق [[امیرالمؤمنین]] را نشناختند، و این، نام آن دو نفر نبود؛ زیرا نام ویژه کسی غیر از آن دو نفر بود. به [[خدا]] [[سوگند]]! فقط علی [[صدیق اکبر]]<ref>ر.ک: عاملی، سید جعفر مرتضی، الصحیح من سیرة النبی الاعظم، ج۴، ص۴۴ - ۵۰؛ علامه امینی، الغدیر، ج۵، ص۵۵۲ – ۵۵۴، ۵۱۳ – ۵۱۴؛ ج۷، ص۳۲۹ - ۳۳۳.</ref> و [[فاروق]] ازهر است و او [[خلیفه رسول خدا]] و [[امیرمؤمنان]] است. [[پیامبر خدا]]، ما و [[مردم]] را به پذیرش امارت علی دستور داد. از این رو، همه ما و حتی آن دو نفر، به علی با عنوان امیرمؤمنان [[سلام]] دادیم<ref>تستری، قاضی نورالله، احقاق الحق، ج۴، ص۲۶.</ref>. | |||
در روایاتی چند، فتنههای پس از [[پیامبر]] [[پیشگویی]] شده و حضرت دستور فرموده که در آن [[فتنهها]] همراه علی باشید که او صدیق اکبر است<ref>شیخ صدوق، الامالی، ص۲۸۵، ح۳۱۶؛ فروخ صفار، بصائر الدرجات، ص۵۳، ح۲؛ تستری، قاضی نور الله، احقاق الحق، ج۴، ص۲۶.</ref>. این [[لقب]] در بیان پیامبر، به مناسبتهای گوناگون مطرح شده است: | |||
{{متن حدیث|يَا عَلِيُّ أَنْتَ الْفَارُوقُ الْأَعْظَمُ وَ أَنْتَ الصِّدِّيقُ الْأَكْبَرُ}}<ref>شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۶، ح۱۳؛ طبری، محب الدین، الریاض النضره، ج۳، ص۱۰۶.</ref>؛ «ای علی، تو [[فاروق اعظم]] و بزرگترین [[تصدیق]] کننده نبوتم هستی». | |||
{{متن حدیث|صِدِّيقُ هَذِهِ الْأُمَّةِ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ هُوَ الصَّدِيقُ الْأَكْبَرُ}}<ref>سید ابن طاووس، الطرائف، ص۹۴، ح۱۳۲؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج۲، ص۲۲۳.</ref>؛ «کسی که سراسر وجودش از این [[امت]]، [[صدق]] و [[راستی]] است، امیرمؤمنان [[علی بن ابیطالب]] است و همو صدیق اکبر است». | |||
در طول [[تاریخ]] سه نفر [[صدیق]] خوانده شدهاند: [[حبیب نجار]] ([[مؤمن]] [[آل یاسین]]) و [[حزقیل]] ([[مؤمن آل فرعون]]) و علی بن ابیطالب، که وی از همگان [[برتر]] است<ref>خوارزمی، موفق بن احمد، المناقب، ص۳۱۰، ح۳۰۷؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص۳۱۳، ح۸۸۶۳؛ ابن حنبل، احمد، فضائل الصحابه، ج۲، ص۶۲۸، ح۱۰۷۲؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج۲، ص۳۰۴، ح۹۳۸؛ ابن مغازلی، مناقب علی بن ابی طالب، ص۲۲۲، ح۲۹۴؛ شیخ صدوق، الامالی، ص۵۶۳، ح۷۶۰.</ref>. | |||
گاهی پیامبر دست علی{{ع}} را میگرفت و به مردم نشان میداد و میفرمود: {{متن حدیث|... هَذَا الصَّدِّيُقِ الْأَكْبَرُ...}}<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ص۴۱، ح۸۳۹۶؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۳۰۷، ح۳۱۸۸.</ref>. خود علی{{ع}} نیز به مناسبتهایی، خویش را «[[صدیق]]» خوانده است: {{متن حدیث|أَنَا الصِّدِّيقُ الْأَكْبَرُ}}<ref>ابن ماجه، سنن، ج۱، ص۴۴، ح۱۲۰؛ نسائی، احمد بن شعیب، خصائص امیرالمؤمنین، ص۲۹، ح۶؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ح۴۲، ص۳۳؛ شیخ مفید، الارشاد، ج۱، ص۳۱.</ref>؛ «بزرگترین [[تصدیق]] کننده [[پیامبری]] [[رسول خدا]] من هستم». ایشان بارها میفرمود: «أنا الصدیق الأکبر و [[الفاروق]] [[الأول]]}}؛ «بزرگترین صدیق و نخستین روشنگر [[حق]] از [[باطل]] منم»<ref>ریشهری، محمد، موسوعة الامام علی بن ابیطالب{{ع}}، ج۸، ص۲۰۵؛ ابن ابیالحدید، شرح نهج البلاغه، ج۴، ص۱۲۲؛ تستری، قاضی نورالله، احقاق الحق، ج۴، ص۳۶۸ - ۳۷۱ و ج۶، ص۱۶۰ و ج۷، ص۱۳۱ و ج۱۵، ص۴۸۹ و ۵۱۲.</ref>. | |||
[[امام علی]]{{ع}} این [[لقب]] را برای خود، [[اثبات]] و از دیگران [[نفی]] میکند: {{متن حدیث|أَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَ أَخُو رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} وَ أَنَا الصِّدِّيقُ لَا يَقُولُهَا بَعْدِي إِلَّا كَذَّابٌ مُفْتَرٍ وَ لَقَدْ صَلَّيْتُ قَبْلَ النَّاسِ سَبْعَ سِنِينَ}}<ref>علامه امینی، الغدیر، ج۲، ص۴۴۳؛ ابن ابیشیبه، المصنف، ج۱۲، ص۶۵، ح۱۲۱۳۳؛ نسائی، احمد بن شعیب، خصائص امیرالمؤمنین، ص۲۵، ح۷؛ حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۲۱، ح۴۵۸۵؛ ابن ماجه، سنن، ج۱، ص۴۴، ح۱۲۰؛ جوینی، ابراهیم بن محمد، فرائد السمطین، ج۱، ص۲۴۸، ح۱۹۲.</ref>؛ «عبدالله و [[برادر]] [[رسول الله]] و [[صدیق اکبر]] منم. جز فرد [[کذاب]] و پیرایهبند، کسی ادعای چنین [[مقام]] و منزلتی را ندارد؛ زیرا هفت سال زودتر از [[مردم]]، به [[اسلام]] گرویدم و به [[نماز]] ایستادم». | |||
[[معاذ]] میگوید: علی{{ع}} در [[بصره]] بر فراز [[منبر]] میفرمود: {{متن حدیث|أَنَا الصِّدِّيقُ الْأَكْبَرُ آمَنْتُ قَبْلَ أَنْ يُؤْمِنَ أَبُوبَكْرٍ وَ أَسْلَمْتُ قَبْلَ أَنْ يُسْلِمَ}}<ref>علامه امینی، الغدیر، ج۲، ص۴۴۴؛ طبری، محب الدین، الریاض النضره، ج۳، ص۹۵ و ۹۹؛ ابن ابیالحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۳، ص۲۲۸؛ متقی هندی، علی، کنز العمال، ج۱۳، ص۱۶۴.</ref>؛ «بزرگترین صدیق این [[امت]] منم. پیش از آنکه [[ابوبکر]] [[اظهار ایمان]] کند، [[ایمان]] آوردم و پیش از آنکه ابوبکر سر [[تسلیم]] فرود آورد، اسلام را پذیرفتم».<ref>[[علی مختاری|مختاری، علی]]، [[نامها و لقبهای امام علی (مقاله)| مقاله «نامها و لقبهای امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱۰]] ص ۳۷۰.</ref>. | |||
===[[فاروق]] امت=== | |||
فاروق، یعنی روشنگر و جداکننده [[حق]] از [[باطل]]. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} میفرمود: به زودی پس از من [[فتنه]] پدید میآید. وقتی چنان شد، ملازم و همراه [[علی بن ابیطالب]] باشید؛ زیرا [[روز قیامت]]، او نخستین شخصی است که با من دیدار میکند و نخستین کسی است که با من [[مصافحه]] میکند و او [[صدیق اکبر]] و [[فاروق]] این [[امت]] است که [[حق و باطل]] را جدا میکند...<ref>تستری، قاضی نورالله، احقاق الحق، ج۴، ص۲۶؛ عاملی، سید جعفر مرتضی، الصحیح من سیرة النبی الاعظم، ج۴، ص۴۸، به نقل از: هیثمی، نورالدین، مجمع الزوائد، ج۹، ص۱۰۲؛ علامه امینی، الغدیر، ج۲، ص۳۱۳ و ج۱۰، ص۴۹؛ گنجی شافعی، کفایة الطالب، ص۱۸۷؛ ابن ابیالحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۳، ص۲۲۸؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۵۷؛ ابن حجر، الاصابه، ج۴، ص۱۷۱.</ref>. | |||
نیز میفرماید: {{متن حدیث|يَا عَلِيُّ أَنْتَ الْفَارُوقُ الْأَعْظَمُ}}<ref>شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۶، ح۱۳؛ ریشهری، محمد، موسوعة الامام علی بن ابیطالب{{ع}}، ج۸، ص۱۲۷ ۱۲۹ و ج۲، ص۲۴۳ – ۲۴۷.</ref>؛ «ای علی، تو بزرگترین شاخص حق و باطلی». همچنین [[پیامبر]] دست علی{{ع}} را گرفت و فرمود: {{متن حدیث|هَذَا فَارُوقُ هَذِهِ الْأُمَّةِ يُفَرِّقُ بَيْنَ الْحَقِّ وَ الْبَاطِلِ}}<ref>ریشهری، محمد، موسوعة الامام علی بن ابیطالب{{ع}}، ج۸، ص۱۲۸ - ۱۲۹؛ تستری، قاضی نور الله، احقاق الحق، ج۴، ص۳۶۹ – ۳۷۰، ۳۸۶ و ج۷، ص۳۷۲ و ج۱۵، ص۳۴۱ - ۳۴۵ و ج۲۰، ص۵۴۶ – ۵۴۸.</ref>؛ «این علی، فاروق این امت است که حق و باطل را از هم جدا میسازد».<ref>[[علی مختاری|مختاری، علی]]، [[نامها و لقبهای امام علی (مقاله)| مقاله «نامها و لقبهای امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱۰]] ص ۳۷۳.</ref>. | |||
===فاروق اکبر=== | |||
[[حضرت امیر]]{{ع}} در معرفی خویش میفرماید: {{متن حدیث|أَنَا الْفَارُوقُ الْأَكْبَرُ}}<ref>ریشهری، محمد موسوعة الامام علی بن ابیطالب{{ع}}، ج۸، ص۲۰۶، ح۳۶۳۱؛ شیخ صدوق، علل الشرائع، ص۱۶۴، ح۳؛شیخ طوسی، الامالی، ص۲۰۶، ح۳۵۲؛ مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۲۶، ص۳۱۷، ح۸۵؛ فروخ صفار، بصائر الدرجات، ص۲۰۲، ح۵.</ref>. {{متن حدیث|إِنِّي الْفَارُوقُ الْأَكْبَرُ}}<ref>ریشهری، محمد، موسوعة الامام علی بن ابیطالب{{ع}}، ج۸، ص۲۰۶، ح۳۶۳۲؛ فروخ صفار، بصائر الدرجات، ص٢٠٠، ح۲.</ref>. {{متن حدیث|أَنَا الْفَارُوقُ الْأَكْبَرُ وَ أَنَا الْإِمَامُ لِمَنْ بَعْدِي وَ الْمُؤَدِّي عَمَّنْ كَانَ قَبْلِي}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۱۹۸، ح۳؛ فروخ صفار، بصائر الدرجات، ص۱۹۹، ح۱.</ref>؛ «منم بزرگترین کسی که بین [[حق و باطل]] فرق میگذارد، و منم پیشوای پس از خود و [[وصی]] [[پیامبری]] که پیش از من بود». | |||
عناوینی که نشان میدهد علی{{ع}} مشعل [[راه هدایت]] در [[ظلمات]] [[جهالتها]] و [[فتنهها]] است، فراوان است. لقبهایی چون السراج المنیر، العلم [[الهادی]]، [[امام]] [[الحق]]، القرآن الناطق، الصراط المستقیم، [[حبل الله]] المتین، نشاندهنده این معنایند.<ref>[[علی مختاری|مختاری، علی]]، [[نامها و لقبهای امام علی (مقاله)| مقاله «نامها و لقبهای امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱۰]] ص ۳۷۳.</ref>. | |||
===[[قائد الغر المحجلین]]=== | |||
در [[حدیث معراج]] آمده است: در شب [[اسرا]]، در [[عالم غیب]]، مرا به قصری از لؤلؤ بردند که از طلای درخشان مفروش بود. آنجا به من [[وحی]] شد که این قصر برای علی{{ع}} است و درباره او سه [[خصلت]] گفته شد: {{متن حدیث|أَنَّهُ سَيِّدُ الْمُسْلِمِينَ وَ إِمَامُ الْمُتَّقِينَ وَ قَائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِينَ}}<ref>سید ابن طاووس، الیقین، ص۴۷۰؛ هیثمی، نورالدین، بغیة الرائد، ج۹، ص۱۶۰، ح۱۴۷۰۰.</ref>؛ «در [[حقیقت]]، او [[سید]] و [[سرور]] [[مسلمانان]]، امام [[پارسایان]] و پیشوای روسفیدان و مهجبینان است». | |||
[[قائد]] به معنای [[فرمانده لشکر]] است<ref>المعجم الوسیط.</ref> و مهمترین میدان [[روسفیدی]]، صحنه [[محشر]] و هنگام [[افشای اسرار]] [[نهان]] و [[درون انسان]] است که طبق [[روایات]]، علی{{ع}} در آنجا پیشوای روسفیدان است. [[قرآن]] در وصف [[قیامت]] میفرماید: {{متن قرآن|يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَتَسْوَدُّ وُجُوهٌ}}<ref>«روزی که چهرههایی سپید و چهرههایی سیاه میگردد» سوره آل عمران، آیه ۱۰۶.</ref>. [[پیامبر اکرم]]، خطاب به علی{{ع}} فرمودند: {{متن حدیث|أَنْتَ... أَمِيرُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِينَ}}<ref>سید ابن طاووس، التحصین، ص۵۶۰.</ref>. | |||
تعبیرهای گوناگون {{متن حدیث|قَائِدُ الْأُمَّةِ إِلَى الْجَنَّةِ}}<ref>تستری، قاضی نورالله، احقاق الحق، ج۴، ص۲۶۴، ۲۷۸، ۲۸۵ و ج۷، ص۳۸۰ و ج۱۵، ص۲۴۱ و ج۲۰، ص۴۱۲.</ref>، {{متن حدیث|قَائِدُ الْمُتَّقِينَ}}<ref>شیخ صدوق، الامالی، ص۷۷، ح۴۴؛ مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۳۹، ص۳۴۱، ح۱۲.</ref>، {{متن حدیث|قَائِدُ الْبَرَرَةِ}}<ref>تستری، قاضی نورالله، احقاق الحق، ج۴، ص۵۹، ۲۳۵، ۴۷۲ و ج۲۰، ص۳۸۰.</ref> که مضمونی نزدیک به هم دارند، درباره حضرت بیان شده است. | |||
[[ابوذر]] از [[پیامبر]] نقل میکند که فرمودند: درفش پیشوای پارسایان و امامِ سپیدچهرگان در کنار [[حوض کوثر]] به محضرم مشرف میشود؛ پس من به پامیخیزم و دستش را میگیرم؛ آنگاه چهره او و اصحابش سپید میشود. میپرسم: پس از من با [[ثقلین]] چه کردید؟ پاسخ میدهند: [[ثقل اکبر]] را صادق شمردیم و از آن [[پیروی]] کردیم و [[پشتیبان]] و [[یاور]] [[ثقل اصغر]] [= [[امامان]]] بودیم و در رکاب آنان جنگیدیم؛ آنگاه میگویم: بفرمایید [[سیراب]] شوید؛ آن وقت شربتی مینوشند که دیگر تا ابد [[تشنه]] نمیشوند. چهره امامشان چون [[خورشید درخشان]] و برآمده، و چهرههای [[شیعیان]]، چونان ماه شب [[بدر]] یا [[نور]] [[ستاره]] در [[آسمان]] است<ref>گنجی شافعی، محمد بن یوسف، کفایة الطالب، ص۷۶.</ref>.<ref>[[علی مختاری|مختاری، علی]]، [[نامها و لقبهای امام علی (مقاله)| مقاله «نامها و لقبهای امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱۰]] ص ۳۷۴.</ref>. | |||
===مرتضیٰ=== | |||
مرتضیٰ از اوصاف مشهور [[امام علی]]{{ع}} است. [[ابن عباس]] میگوید: علی{{ع}} همواره در تمام کارهایش، در پی [[خشنودی خدا]] و [[رسول]] بود؛ به همین دلیل، [[مرتضی]] نامیده شد<ref>مرعشی نجفی، شهاب الدین، ملحقات الاحقاق، ج۳۰، ص۱۴۶.</ref>. [[پیامبر]] در این باره، وجه دیگری را بیان میفرماید: {{متن حدیث|سُمِّيَ الْمُرْتَضَى لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَى ارْتَضَاهُ}}؛ «مرتضی نامیده شد؛ زیرا خدای بلندمرتبه او را پسندید و از او [[خشنود]] شد»<ref>تستری، قاضی نور الله، احقاق الحق، ج۲، ص۳۳۰؛ ج۵، ص۷؛ ج۴، ص۱۱۳ و ۳۷۷؛ ج۷، ص۲۳۲-۲۳۳؛ ج۹، ص۱۹۳؛ ج۱۸، ص۲۲۷؛ ج۱۲، ص۱۲۶.</ref>. | |||
این [[منزلت]] با تعابیر دیگری نیز آمده است. مثلاً پیامبر میفرماید: ای علی، تو [[برادر]] [[منی]] و من برادر تو. من برای [[نبوت]] برگزیده شدهام و تو برای [[امامت]]، گلچین شدهای<ref>تستری، قاضی نور الله، احقاق الحق، ج۲۰، ص۲۲۹ - ۲۳۰.</ref>.<ref>[[علی مختاری|مختاری، علی]]، [[نامها و لقبهای امام علی (مقاله)| مقاله «نامها و لقبهای امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱۰]] ص ۳۷۵.</ref>. | |||
===مختار=== | |||
مختار، از [[القاب]] دیگر حضرت است. {{متن حدیث|سُمِّيَ مُخْتَاراً لِأَنَّ اللَّهَ اخْتَارَهُ}}؛ «علی، مختار نام یافت؛ زیرا [[خدای تعالی]] او را بهترین نفر برگزید»<ref>تستری، قاضی نور الله، احقاق الحق، ج۵۵، ص۷.</ref>.<ref>[[علی مختاری|مختاری، علی]]، [[نامها و لقبهای امام علی (مقاله)| مقاله «نامها و لقبهای امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱۰]] ص ۳۷۵.</ref>. | |||
===[[وصی]]=== | |||
در [[صدر اسلام]]، علی{{ع}} به «وصی» مشهور بود. فراوانی روایاتی که به مناسبتهای گوناگون، صفت وصی را بر او اطلاق کرده، از نشانههای این [[حقیقت]] است، و از آغاز [[دعوت به اسلام]]، در میهمانی [[یوم الانذار]]، [[وصایت]] او مطرح شد. در آن [[روز]]، [[حضرت رسول]]{{صل}} پرسید: {{متن حدیث|أَيُّكُمْ يَكُونُ أَخِي وَ وَصِيِّي وَ وَارِثِي؟...}} و در پایان فرمود: {{متن حدیث|يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ! هَذَا أَخِي، وَ وَارِثِي وَ وَصِيِّي...}}<ref>ریشهری، محمد، موسوعة الامام علی بن ابیطالب{{ع}}، ج۸، ص۱۰۹، ح۳۳۲۵، به نقل از شیخ صدوق، علل الشرائع، ص۱۷۰، ح۲.</ref>؛ «ای [[فرزندان عبدالمطلب]] این [علی] [[برادر]] و [[وارث]] و [[وصی]] من است.».. | |||
دستور [[ابلاغ]] [[وصایت]]، از جانب [[خداوند]] بود و [[حضرت رسول]]{{صل}} در این باره میفرماید: | |||
{{متن حدیث|أَبْشِرْ يَا عَلِيُّ فَإِنَّ جَبْرَئِيلَ أَتَانِي فَقَالَ لِي يَا مُحَمَّدُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى نَظَرَ إِلَى أَصْحَابِكَ فَوَجَدَ ابْنَ عَمِّكَ وَ خَتَنَكَ عَلَى ابْنَتِكَ فَاطِمَةَ خَيْرَ أَصْحَابِكَ فَجَعَلَهُ وَصِيَّكَ...}}<ref>ریشهری، محمد، موسوعة الامام علی بن ابیطالب{{ع}}، ص۱۱۱، ح۳۳۳۲، به نقل از: شیخ صدوق، الخصال، ص۵۷۷، ح۱.</ref>؛ «مژده بادت ای علی! زیرا [[جبرئیل]] نزدم آمد و به من گفت: ای محمد، به [[راستی]] خداوند [[اصحاب]] تو را بررسی کرد؛ پس [[پسر عمو]] و دامادت، [[همسر]] دخترت [[فاطمه]] را بهترینِ اصحابت یافت و او را به وصایت تو برگزید». | |||
[[ابن مسعود]]، ضمن [[حدیثی]]، دلیل اختصاص وصایت به علی را به این دلیل میداند که [[پیامبر]] فرموده است: دعای [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} برای قرار گرفتن [[امامت]] در ذریهاش، فقط به کسی میرسد که اصلاً به [[بت]] [[سجده]] نکرده باشد؛ از این رو، [[خدا]] مرا پیامبر، و علی را وصیام قرار داد<ref>تستری، قاضی نور الله، احقاق الحق، ج۴، ص۲۹۷ - ۲۹۸؛ ترمذی کشفی حنفی، میرمحمد صالح، المناقب المرتضویه، ص۴۱.</ref>. | |||
[[وصایت علی]]{{ع}} شهره خاص و عام بود؛ به گونهای که حتی [[جوانی]] از میان [[دشمنان]] در [[جنگ جمل]]، اینگونه [[رجز]] میخواند: ما [[قبیله]] [[بنی ضبه]]، [[دشمنان علی]]، هستیم؛ همان که از دیرباز، او را وصی مینامیدند<ref>ریشهری، محمد، موسوعة الامام علی بن ابیطالب{{ع}}، ج۱، ص۸۵ و ج۲، ص۷ - ۱۲۹؛ ابن ابیالحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۱۴۳ – ۱۵۰؛ علامه عسکری، سید مرتضی، معالم المدرستین، ج۱، ص۲۸۹؛ خوبی، حبیب الله، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغه، ج۱۶، ص۱۹.</ref>. | |||
در کتابهای لغت بیهیچ قرینهای «وصی» از [[القاب امام علی]]{{ع}} شمرده شده است. مثلاً، در تاج العروس<ref>زبیدی، مرتضی، تاج العروس، ج۲۰، ص۲۹۷.</ref> آمده است: {{عربی|وَ الوَصِيُّ، كغَنِيٍّ: لَقَبُ عليٍّ (رض)}}؛ «[[وصی]] بر وزن [[غنی]]، [[لقب]] علی (رض) است». در لسان العرب نیز آمده است: به علی (رض)، وصی گفته میشود»<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۵، ص۳۹۴.</ref>.<ref>[[علی مختاری|مختاری، علی]]، [[نامها و لقبهای امام علی (مقاله)| مقاله «نامها و لقبهای امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱۰]] ص ۳۷۵.</ref>. | |||
== منابع == | == منابع == | ||