حسنه در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

== حسنه ==

حَسَنه بر وزن فعله و از ریشه «ح ـ س ـ ن»<ref>الجدول، ج ۲، ص۴۲۰.</ref> به معنای [[نیکی]] و [[زیبایی]] و ضد قبح و [[زشتی]] است<ref>الصحاح، ج ۵، ص۲۰۹۹؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۵۱۴، «حسن».</ref>. [[حسنه]] به معنای نعمتی که [[انسان]] در [[جان]] و تن و حالات [[انسانی]] خویش درمی‌یابد و از آن شادمان می‌شود<ref>مفردات، ص۲۳۵؛ التعاریف، ص۲۷۹، «حسن».</ref>، در مقابل [[سیئه]] است<ref>لسان‌العرب، ص۱۳، ۱۱۶؛ القاموس المحیط، ج ۴، ص۲۱۳؛ تاج العروس، ج ۱۸، ص۱۴۳، «حسن».</ref>. به سخن دیگر، حسنه سودی است<ref>الفروق اللغویه، ص۵۱۸؛ التفسیر الکبیر، ج ۱۰، ص۱۴۶.</ref> که از فراوانی نعمت و فضل الهی به بنده‌اش به دست می‌آید<ref>تاج العروس، ج ۱۸، ص۱۴۳، «حسن».</ref>. لفظ حسنه و مشتقات آن ۲۸ بار در [[قرآن]] آمده و در مصادیق مختلفی، مانند [[توحید]]<ref>مجمع‌البیان، ج ۷، ص۳۷۰؛ تفسیر ثعلبی، ج ۴، ص۲۱۱؛ تفسیر سور آبادی، ج ۳، ص۱۷۹۴.</ref>، مطلق [[کار نیک]]<ref>مجمع‌البیان، ج ۳، ص۷۶؛ تفسیر مراغی، ج ۵، ص۴۳؛ تفسیر سمرقندی، ج ۱، ص۳۰۳.</ref>، نقطه مقابل سیئه (فعل [[شر]])<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص۱۳۱؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص۳۶۱؛ اطیب البیان، ج ۲، ص۳۷۸.</ref> و [[پیروزی]]<ref>التبیان، ج ۳، ص۲۶۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۰، ص۱۰۷؛ متشابه القرآن، ج ۱، ص۱۹۴.</ref> به کار رفته‌اند.

هرگاه حسنه به عبد نسبت داده شود، [[عبادات]] و [[طاعات]] و هرگونه کار نیکش مراد است؛ ولی اسنادش به [[خدا]]، در [[دنیا]] به معنای اعطای [[نعمت]] و فضل و [[رحمت]] اوست و در [[آخرت]] به معنای اعطای [[پاداش]]<ref>معجم لغة الفقهاء، ص۱۸۰؛ اطیب البیان، ج ۲، ص۳۷۸.</ref>. حسنه خدا را در دنیا دربردارنده گسترش [[رزق]] و [[آسایش]] [[زندگی]] و در آخرت، شامل [[خشنودی خدا]] و [[بهشت]] دانسته‌اند<ref>جوامع‌الجامع، ج ۳، ص۴۵۰؛ البرهان، ج ۱، ص۴۳۴.</ref>. بر این اساس، [[آیات]] حسنه از جهت مفهومی به دو دسته حسنه [[الهی]] و انسان قسمت می‌شوند و خود حسنه خدا نیز به [[دنیایی]] و [[آخرتی]] دسته‌بندی می‌گردد و حسنه انسان نیز در دو بخش کلی [[باور]] [[نیک]] و [[کردار نیک]] بخش‌پذیر است<ref>[[زهرا محمودی|محمودی]] و [[زینب بهرامی|بهرامی]]، [[حسنه (مقاله)|مقاله «حسنه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)| دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص ۴۸.</ref>.

=== حسنه [[انسان]] ===

[[آیات]] بسیاری، گاه به صراحت و گاه برپایه روایات تفسیری یا اقوال [[مفسران]]، به مصادیقی از [[حسنات]] انسان در هر دو دسته [[باورها]] و [[اعمال نیک]] اشاره دارند: مفسران، حسنه در [[آیه]] {{متن قرآن|مَن جَآءَ بِٱلْحَسَنَةِ فَلَهُۥ خَيْرٌۭ مِّنْهَا وَهُم مِّن فَزَعٍۢ يَوْمَئِذٍ ءَامِنُونَ}}<ref>«آنان که کار نیک آورند (پاداشی) بهتر از آن خواهند داشت و آنان در آن روز از هر بیمی در امانند» سوره نمل، آیه ۸۹.</ref>؛ نیز {{متن قرآن|مَن جَآءَ بِٱلْحَسَنَةِ فَلَهُۥ خَيْرٌۭ مِّنْهَا وَمَن جَآءَ بِٱلسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى ٱلَّذِينَ عَمِلُوا۟ ٱلسَّيِّـَٔاتِ إِلَّا مَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ}}<ref>«هر کس کار نیک آورد، به از آن او راست و هر کس کردار زشت آورد (بداند) کسانی که کارهای بد انجام داده‌اند جز (برابر) آنچه می‌کرده‌اند کیفر داده نمی‌شوند» سوره قصص، آیه ۸۴.</ref> را که همراه آوردن آن در [[آخرت]]، سبب [[ایمنی]] از [[هراس]] [[روز قیامت]] است، به [[توحید]]<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۴، ص۲۴۵؛ کشف الاسرار، ج ۷، ص۲۶۲.</ref>، [[ایمان]]<ref>مجمع البیان، ج ۷، ص۳۷۰ - ۳۷۱؛ روض الجنان، ج ۱۵، ص۸۴.</ref>، [[عمل نیک]]<ref>المیزان، ج ۱۶، ص۸۲؛ التحریر و التنویر، ج ۱۹، ص۳۲۲.</ref>، انجام دادن [[واجبات]]<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۴، ص۲۴۵.</ref> و اتصاف به یکی از [[صفات خدایی]]<ref>تفسیر ابن عربی، ج ۲، ص۱۱۳.</ref> [[تفسیر]] کرده و [[روایات]] [[شیعی]] نیز حسنه در آیه یادشده را بر [[اعتقاد]] به [[ولایت امام علی]]{{ع}} که مصداق بارز باورهای درست است، تطبیق داده‌اند<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص۱۳۱؛ مستدرک سفینة البحار، ج ۲، ص۲۹۱.</ref>؛ همچنین [[دوستی]] و [[مودّت اهل بیت]] که لازمِ آن، [[اعتقاد به امامت]] و [[ولایت]] است، با توجه به سیاق آیات از مصادیق حسنه شمرده شده است: {{متن قرآن|ذَٰلِكَ ٱلَّذِى يُبَشِّرُ ٱللَّهُ عِبَادَهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ قُل لَّآ أَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا ٱلْمَوَدَّةَ فِى ٱلْقُرْبَىٰ وَمَن يَقْتَرِفْ حَسَنَةًۭ نَّزِدْ لَهُۥ فِيهَا حُسْنًا إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ شَكُورٌ}}<ref>«این همان است که خداوند (آن را) به بندگانی از خویش که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده‌اند مژده می‌دهد بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمی‌خواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را و هر کس کاری نیک انجام دهد برای او در آن پاداشی نیک بیفزاییم که خداوند آمرزنده‌ای سپاس‌پذیر است» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref><ref>جوامع الجامع، ج ۴، ص۴۸؛ الدرالمنثور، ج ۶، ص۷؛ روح‌المعانی، ج ۱۳، ص۳۳.</ref> مفهوم [[حسنه]] به اطلاق خود، شامل همه [[اعمال نیک]] می‌شود؛ اما گاه به قرینه [[آیات]] یا روایات تفسیری، برخی [[کارهای نیک]] مشخص از آیات حسنه برداشت شده‌اند. در [[آیه]] ۱۱۴ [[هود]] پس از [[فرمان]] به اقامه نماز، از [[حسنات]] به عوامل نابودی [[سیئات]] یاد شده است: {{متن قرآن|وَأَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ طَرَفَىِ ٱلنَّهَارِ وَزُلَفًۭا مِّنَ ٱلَّيْلِ إِنَّ ٱلْحَسَنَـٰتِ يُذْهِبْنَ ٱلسَّيِّـَٔاتِ ذَٰلِكَ ذِكْرَىٰ لِلذَّٰكِرِينَ}}<ref>«و نماز را در دو سوی روز و ساعتی از آغاز شب بپا دار؛ بی‌گمان نیکی‌ها بدی‌ها را می‌زدایند؛ این یادکردی برای یادآوران است» سوره هود، آیه ۱۱۴.</ref>. در [[تفسیر]] چگونگی تأثیر [[نماز]] در ریشه کنی [[زشتی‌ها]] گفته شده است که نماز [[انسان]] را از انجام دادن کارهای زشت باز می‌دارد و آثار گناه را از میان می‌برد<ref>تفسیر مقاتل، ج ۲، ص۳۰۰؛ تفسیر قمی، ج ۱، ص۳۳۸.</ref>. برخی [[روایات]] نیز این آیه را تنها درباره نماز شب دانسته‌اند که آثار [[گناهان]] [[روز]] را برمی‌دارد<ref>علل الشرائع، ج ۲، ص۳۶۳.</ref>. انجام دادن [[طاعت]]<ref>التبیان، ج ۹، ص۱۵۹؛ تفسیر ثعلبی، ج ۸، ص۳۱۴.</ref> و [[اعمال]] خشنودساز [[خدا]]<ref>المیزان، ج ۱۸، ص۴۸.</ref> نیز مصداق حسنه در آیه {{متن قرآن|وَمَن يَقْتَرِفْ حَسَنَةًۭ نَّزِدْ لَهُۥ فِيهَا حُسْنًا}}<ref> سوره شوری، آیه ۲۳.</ref> دانسته شده است، چنان که پاسخ دادن بدی دیگران با کارهای خوب از مصادیق دیگر حسنه ستوده است: {{متن قرآن|وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ}}<ref>سوره رعد، آیه ۲۲.</ref><ref>الوجوه و النظائر، ج ۱، ص۲۵۷؛ روض‌الجنان، ج ۱۱، ص۲۱۵.</ref>.<ref>[[زهرا محمودی|محمودی]] و [[زینب بهرامی|بهرامی]]، [[حسنه (مقاله)|مقاله «حسنه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)| دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص ۴۹.</ref>

=== حسنه خدا ===

=== حسنه [[دنیایی]] ===

این حسنه، موارد مختلفی از فضل و نعمت خدا به [[بشر]] را فرامی‌گیرد. دسته‌ای از [[آیات]] به شکلی عام، هرگونه [[نعمت]] و رخداد خوبی را حسنه نامیده و تأکید می‌کنند که همه پیشامدهای خوب از پیش خداست: {{متن قرآن|مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ}}<ref>«(ای آدمی!) هر نیکی به تو رسد از خداوند است و هر بدی به تو رسد از خود توست. و (ای محمّد!) ما تو را برای مردم، پیامبر فرستاده‌ایم و خداوند، (شما را) گواه بس» سوره نساء، آیه ۷۹.</ref><ref>تفسیر سور آبادی، ج ۱، ص۴۴۴؛ تفسیر ثعلبی، ج ۳، ص۳۴۷.</ref> و پاره دیگری به قرینه سیاق یا روایات تفسیری، نوع مشخصی از پیشامدهای خوب را حسنه می‌خوانند؛ برای نمونه نعمت [[پیروزی]] [[مسلمانان]] در [[جنگ]] با [[کافران]] از مصادیق حسنه است: {{متن قرآن|إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ}}<ref>سوره آل عمران، آیه ۱۲۰.</ref>،<ref>التفسیر الکبیر، ج ۱۰، ص۱۴۵؛ المیزان، ج ۵، ص۸.</ref> چنان که [[روزی نیکو]]، پیروزی و ماندگاری نام نیک: {{متن قرآن|لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً}}<ref> سوره نحل، آیه ۴۱.</ref><ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۰، ص۱۰۷؛ التفسیر الکبیر، ج ۲۰، ص۲۰۹.</ref>. و رفع هر گونه ناگواری در [[زندگی]]: {{متن قرآن|ثُمَّ بَدَّلْنَا مَكَانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ}}<ref>سوره اعراف، آیه ۹۵.</ref>حسنه در این [[آیه]]، رفع دشواری‌های زندگی و ظهور آسانی و فراوانی نعمت دانسته شده است<ref>تفسیر ثعلبی، ج ۴، ص۲۶۴؛ مجمع‌البیان، ج ۴، ص۶۹۵.</ref>. این موارد، یادکرد [[حسنه]] با [[هدف]] بیان شیوه‌های [[آزمایش الهی]] بوده و شامل حسناتی می‌شود که کاربرد دوگانه خوب یا بد در [[زندگی]] دارند؛ مانند [[رفاه]]<ref>جامع‌البیان، ج ۹، ص۷۱؛ التبیان، ۵، ص۲۰.</ref>، [[امنیت]]، [[قدرت]]<ref>تفسیر قمی، ج ۱، ص۲۴۶.</ref> و سلامتی جسم<ref>تفسیر سور آبادی، ج ۲، ص۸۱۳؛ جوامع الجامع، ج ۱، ص۴۷۵؛ المحرر الوجیز، ج ۲، ص۴۶۰.</ref>. در دسته دیگری از [[آیات]]، حسنه، [[پاداش]] [[نیکی‌ها]] یا [[الطاف]] خاص [[خدا]] به [[بندگان]] ویژه‌اش خوانده و تنها شامل نعمت‌های [[معنوی]] می‌شود که کاربرد بد درباره آنها [[گمان]] نمی‌رود؛ یا نعمت‌های مادی‌ای که از روی پاداش ـ نه [[آزمایش]] ـ داده می‌شوند؛ مانند سلامت روح و نفس که از مصادیق حسنه در [[آیه]] ۱۰ زمر: {{متن قرآن|قُلْ يَـٰعِبَادِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱتَّقُوا۟ رَبَّكُمْ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا۟ فِى هَـٰذِهِ ٱلدُّنْيَا حَسَنَةٌۭ وَأَرْضُ ٱللَّهِ وَٰسِعَةٌ إِنَّمَا يُوَفَّى ٱلصَّـٰبِرُونَ أَجْرَهُم بِغَيْرِ حِسَابٍۢ}}<ref>«بگو: ای بندگان من که ایمان آورده‌اید، از پروردگارتان پروا کنید! برای کسانی که در این جهان، نیکی ورزند نیکی خواهد بود و زمین خداوند پهناور است؛ جز این نیست که پاداش شکیبایان را بی‌شمار، تمام دهند» سوره زمر، آیه ۱۰.</ref>؛ نیز {{متن قرآن|وَقِيلَ لِلَّذِينَ ٱتَّقَوْا۟ مَاذَآ أَنزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا۟ خَيْرًۭا لِّلَّذِينَ أَحْسَنُوا۟ فِى هَـٰذِهِ ٱلدُّنْيَا حَسَنَةٌۭ وَلَدَارُ ٱلْـَٔاخِرَةِ خَيْرٌۭ وَلَنِعْمَ دَارُ ٱلْمُتَّقِينَ}}<ref>«و به پرهیزگاران می‌گویند: پروردگارتان چه فرو فرستاده است؟ می‌گویند نکویی را؛ برای آنان که در این جهان نیکی ورزیده‌اند (پاداش)، نیکی است و به یقین سرای واپسین بهتر است و سرای پرهیزگاران نیکوست!» سوره نحل، آیه ۳۰.</ref> شمرده شده است<ref>جامع‌البیان، ج ۲۳، ص۱۳۰؛ مجمع البیان، ج ۸، ص۷۶۷؛ المیزان، ج ۱۷، ص۲۴۳.</ref>، چنان که [[علم]]، [[عبادت]] و کلمه [[توحید]] از مصادیق [[حسنات]] معنوی یاد شده‌اند<ref>جامع‌البیان، ج ۲، ص۱۷۵؛ تفسیر سمعانی، ج ۴، ص۱۱۸.</ref>. در نمونه دیگری از همین دسته به اعطای حسنه به ابراهیم{{ع}} اشاره شده است: {{متن قرآن|إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً قَانِتًا لِلَّهِ حَنِيفًا وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ * وَآتَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ}}<ref>«به راستی ابراهیم (به تنهایی) امتی فروتن برای خداوند و درست‌آیین بود و از مشرکان نبود * و به او در این جهان نیکی دادیم و او در جهان واپسین از شایستگان است» سوره نحل، آیه ۱۲۰-۱۲۲.</ref> که به استناد سیاق آیه [[حسنه]] در این موارد تنها شامل [[الطاف]] خاص [[خدا]] به [[بندگان]] برگزیده‌اش می‌شود، از این رو [[مفسران]]، مصادیقی نظیر یاد [[نیک]] ابراهیم{{ع}} در [[جهان]] یا ابراز [[محبت]] [[پیروان ادیان]] به ابراهیم{{ع}} را ذیل عنوان حسنه در این [[آیه]] شمرده‌اند<ref>مجمع‌البیان، ج ۶، ص۶۰۳؛ زاد المسیر، ج ۲، ص۵۹۲.</ref>. برخورداری از برخی صفات نیک [[اخلاقی]] نیز نعمتی [[الهی]] و از مصادیق حسنه الهی است: {{متن قرآن|وَمِنْهُم مَّن يَقُولُ رَبَّنَآ ءَاتِنَا فِى ٱلدُّنْيَا حَسَنَةًۭ وَفِى ٱلْـَٔاخِرَةِ حَسَنَةًۭ وَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ}}<ref>«و از ایشان کسانی هستند که می‌گویند: پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش و در جهان واپسین هم نکویی ده و ما را از عذاب آتش نگاه دار» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref><ref>الکافی، ج ۵، ص۷۱؛ کنزالدقائق، ج ۲، ص۲۹۷.</ref> در برخی [[روایات]]، حسنه [[دنیایی]] بر [[همسر]] خوب هم تطبیق شده است<ref>مجمع البیان، ج ۲، ص۵۳۰؛ الصافی، ج ۱، ص۲۳۷.</ref>. افزون بر این، چیزهایی مانند فرزند [[صالح]] نیز از مصادیق حسنات الهی مذکور در [[قرآن]] شمرده شده‌اند<ref>التفسیر الکبیر، ج ۵، ص۳۳۷.</ref>.<ref>[[زهرا محمودی|محمودی]] و [[زینب بهرامی|بهرامی]]، [[حسنه (مقاله)|مقاله «حسنه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)| دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص ۵۰.</ref>

=== حسنه [[آخرتی]] ===

== عوامل بهره‌مندی از [[حسنه]] [[الهی]] ==

برپایه [[قرآن]]، حسنه [[انسان]] با حسنه [[خدا]] رابطه‌ای متقابل دارند، از این رو خدا با ترغیب بندگانش به انجام دادن [[نیکی‌ها]]، هر حسنه‌ای را زمینه‌ساز برخورداری از حسنه بزرگ‌تر از آن برمی‌شمرد: {{متن قرآن|مَن جَآءَ بِٱلْحَسَنَةِ فَلَهُۥ خَيْرٌۭ مِّنْهَا وَهُم مِّن فَزَعٍۢ يَوْمَئِذٍ ءَامِنُونَ}}<ref>«آنان که کار نیک آورند (پاداشی) بهتر از آن خواهند داشت و آنان در آن روز از هر بیمی در امانند» سوره نمل، آیه ۸۹.</ref>؛ {{متن قرآن|وَقِيلَ لِلَّذِينَ ٱتَّقَوْا۟ مَاذَآ أَنزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا۟ خَيْرًۭا لِّلَّذِينَ أَحْسَنُوا۟ فِى هَـٰذِهِ ٱلدُّنْيَا حَسَنَةٌۭ وَلَدَارُ ٱلْـَٔاخِرَةِ خَيْرٌۭ وَلَنِعْمَ دَارُ ٱلْمُتَّقِينَ}}<ref>«و به پرهیزگاران می‌گویند: پروردگارتان چه فرو فرستاده است؟ می‌گویند نکویی را؛ برای آنان که در این جهان نیکی ورزیده‌اند (پاداش)، نیکی است و به یقین سرای واپسین بهتر است و سرای پرهیزگاران نیکوست!» سوره نحل، آیه ۳۰.</ref>.<ref>مجمع‌البیان، ج ۷، ص۳۷۰؛ روض الجنان، ج ۱۵، ص۸۴؛ تفسیر سور آبادی، ج ۳، ص۱۷۹۴.</ref> در دسته‌ای از [[آیات]] نیز برخی [[حسنات]]، چون [[اعمال نیک]]: {{متن قرآن|قُلْ يَـٰعِبَادِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱتَّقُوا۟ رَبَّكُمْ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا۟ فِى هَـٰذِهِ ٱلدُّنْيَا حَسَنَةٌۭ وَأَرْضُ ٱللَّهِ وَٰسِعَةٌ إِنَّمَا يُوَفَّى ٱلصَّـٰبِرُونَ أَجْرَهُم بِغَيْرِ حِسَابٍۢ}}<ref>«بگو: ای بندگان من که ایمان آورده‌اید، از پروردگارتان پروا کنید! برای کسانی که در این جهان، نیکی ورزند نیکی خواهد بود و زمین خداوند پهناور است؛ جز این نیست که پاداش شکیبایان را بی‌شمار، تمام دهند» سوره زمر، آیه ۱۰.</ref> و [[هجرت]]: {{متن قرآن|وَٱلَّذِينَ هَاجَرُوا۟ فِى ٱللَّهِ مِنۢ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا۟ لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا حَسَنَةًۭ وَلَأَجْرُ ٱلْـَٔاخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كَانُوا۟ يَعْلَمُونَ}}<ref>«و کسانی را که پس از ستم دیدن در راه خداوند هجرت کردند در این جهان در جایی نیکو جا می‌دهیم و پاداش دنیای واپسین بزرگ‌تر است اگر می‌دانستند» سوره نحل، آیه ۴۱.</ref> عوامل بهره‌مندی از دیگر حسنات الهی شمرده شده‌اند<ref>جامع البیان، ج ۲۳، ص۱۳۰؛ مجمع البیان، ج ۸، ص۷۶۷؛ المیزان، ج ۱۷، ص۲۴۳.</ref>؛ مانند [[دعا]] و [[نیایش]]: {{متن قرآن|وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ * أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ}}<ref>«و از ایشان کسانی هستند که می‌گویند: پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش و در جهان واپسین هم نکویی ده و ما را از عذاب آتش نگاه دار * آنان از آنچه به دست آورده‌اند بهره‌ای دارند و خداوند حسابرسی سریع است» سوره بقره، آیه ۲۰۱-۲۰۲.</ref><ref>معانی الاخبار، ص۱۷۴؛ الکافی، ج ۵، ص۷۱؛ سبل السلام، ج ۴، ص۲۲۲ - ۲۲۳.</ref>.<ref>[[زهرا محمودی|محمودی]] و [[زینب بهرامی|بهرامی]]، [[حسنه (مقاله)|مقاله «حسنه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)| دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص ۵۱.</ref>

== آثار [[حسنه]] ==

[[کارهای نیک]] و نیز درخواست [[توفیق]] انجام دادن آنها از [[خدا]]، آثاری فردی و [[اجتماعی]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] دارند: جلب [[محبت]] دیگران از آثار [[دنیایی]] آنهاست: {{متن قرآن|وَلَا تَسْتَوِى ٱلْحَسَنَةُ وَلَا ٱلسَّيِّئَةُ ٱدْفَعْ بِٱلَّتِى هِىَ أَحْسَنُ فَإِذَا ٱلَّذِى بَيْنَكَ وَبَيْنَهُۥ عَدَٰوَةٌۭ كَأَنَّهُۥ وَلِىٌّ حَمِيمٌۭ}}<ref>«نیکی با بدی برابر نیست؛ به بهترین شیوه (دیگران را از چالش با خود) باز دار، ناگاه آن کس که میان تو و او دشمنی است چون دوستی مهربان می‌گردد» سوره فصّلت، آیه ۳۴.</ref> دفع کردن بدی‌ها با خصلتی مقابل آن، مانند دفع [[جهل]] با [[حلم]] و [[صبر]]، [[رفتار]] بد با [[رفتاری]] [[نیکو]] و... و کوتاه سخن، دفع بدی‌ها به بهترین شکل، ثمره‌اش جلب محبت دیگران، حتی [[دشمنان]]، و تبدیل آنان به [[دوستی]] [[مهربان]] است<ref>المیزان، ج ۱۷، ص۳۹۱.</ref>. در بیان آثار [[آخرتی]] حسنه نیز افزون بر عناوین عامی چون دریافت [[پاداش]] و ورود به [[بهشت]]، از موارد خاصی مانند در [[امان]] بودن از [[وحشت]] [[روز قیامت]]<ref>{{متن قرآن|مَن جَآءَ بِٱلْحَسَنَةِ فَلَهُۥ خَيْرٌۭ مِّنْهَا وَهُم مِّن فَزَعٍۢ يَوْمَئِذٍ ءَامِنُونَ}} «آنان که کار نیک آورند (پاداشی) بهتر از آن خواهند داشت و آنان در آن روز از هر بیمی در امانند» سوره نمل، آیه ۸۹.</ref>،<ref>تفسیر ثعلبی، ج ۷، ص۲۳۰؛ تفسیر بغوی، ج ۳، ص۵۲۰.</ref> چند برابر بودن [[پاداش]] [[آخرتی]] در برابر ذرّه‌ای [[کار نیک]]<ref>جوامع الجامع، ج ۱، ص۲۵۶؛ مجمع البیان، ج ۳، ص۷۶.</ref> و دریافت پاداشی ۱۰ برابر: {{متن قرآن|مَن جَآءَ بِٱلْحَسَنَةِ فَلَهُۥ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَن جَآءَ بِٱلسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَىٰٓ إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ}}<ref>«کسانی که نیکی آورند ده برابر آن (پاداش) دارند و کسانی که بدی آورند جز همانند آن کیفر نمی‌بینند و به آنان ستم نخواهد شد» سوره انعام، آیه ۱۶۰.</ref><ref>مجمع البیان، ج ۴، ص۶۰۲؛ روض الجنان، ج ۸، ص۱۰۹.</ref> یا پاداشی مضاعف: {{متن قرآن|أُو۟لَـٰٓئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُم مَّرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا۟ وَيَدْرَءُونَ بِٱلْحَسَنَةِ ٱلسَّيِّئَةَ وَمِمَّا رَزَقْنَـٰهُمْ يُنفِقُونَ}}<ref>«آنانند که پاداششان برای شکیبی که ورزیده‌اند دو بار به آنان داده می‌شود و بدی را با نیکی دور می‌سازند و از آنچه روزیشان کرده‌ایم می‌بخشند» سوره قصص، آیه ۵۴.</ref><ref>کشف الاسرار، ج ۹، ص۲۴.</ref> یاد شده است. بر همین اساس، پاداش آخرتی [[حسنه]] - از آن رو که فعل خداست - بهتر از خود حسنه است<ref>مجمع البیان، ج ۷، ص۳۷۱.</ref> و بهره‌مندی از حسنه آخرتی، [[برتر]] از حسنه [[دنیایی]]<ref>{{متن قرآن|وَقِيلَ لِلَّذِينَ ٱتَّقَوْا۟ مَاذَآ أَنزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا۟ خَيْرًۭا لِّلَّذِينَ أَحْسَنُوا۟ فِى هَـٰذِهِ ٱلدُّنْيَا حَسَنَةٌۭ وَلَدَارُ ٱلْـَٔاخِرَةِ خَيْرٌۭ وَلَنِعْمَ دَارُ ٱلْمُتَّقِينَ}} «و به پرهیزگاران می‌گویند: پروردگارتان چه فرو فرستاده است؟ می‌گویند نکویی را؛ برای آنان که در این جهان نیکی ورزیده‌اند (پاداش)، نیکی است و به یقین سرای واپسین بهتر است و سرای پرهیزگاران نیکوست!» سوره نحل، آیه ۳۰.</ref>.<ref>جامع البیان، ج ۱۴، ص۶۹؛ الکشاف، ج ۲، ص۶۰۳؛ التفسیر الکبیر، ج ۲۰، ص۲۰۹.</ref>.<ref>[[زهرا محمودی|محمودی]] و [[زینب بهرامی|بهرامی]]، [[حسنه (مقاله)|مقاله «حسنه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)| دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص ۵۲.</ref>