اذان در فقه اسلامی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
خط ۵: | خط ۵: | ||
| پرسش مرتبط = | | پرسش مرتبط = | ||
}} | }} | ||
جایگاه اصلی آن در [[فقه]]، باب [[صلات]] است و از آن به مناسبت در بابهای [[حج]]، [[تجارت]] و [[نکاح]] نیز سخن رفته است. | == مقدمه == | ||
«[[اذان]]» کلماتی ویژه است که به [[رسول خدا]]{{صل}} [[وحی]] شده است<ref>جواهر الکلام، ج۹، ص۲.</ref>. جایگاه اصلی آن در [[فقه]]، باب [[صلات]] است و از آن به مناسبت در بابهای [[حج]]، [[تجارت]] و [[نکاح]] نیز سخن رفته است. | |||
==جملات== | == جملات == | ||
اذان هیجده جمله است: {{متن حدیث|اللّهُ أَکْبَر}}، چهار بار، {{متن حدیث|أَشْهَدُ أَنْ لا إِلـهَ إِلاَّ الله}}، {{متن حدیث|أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدَاً رَسُولُ اللّه}}، {{متن حدیث|حَیَّ عَلَی الصَّلاةِ}}، {{متن حدیث|حَیَّ عَلَی الفَلاحِ}}، {{متن حدیث|حَیَّ عَلَی خَیْرِ العَمَل}}، {{متن حدیث|اللّهُ أَکْبَر}} و {{متن حدیث|لا إِلهَ إِلاَّ اللّه}} هر کدام دو بار | اذان هیجده جمله است: {{متن حدیث|اللّهُ أَکْبَر}}، چهار بار، {{متن حدیث|أَشْهَدُ أَنْ لا إِلـهَ إِلاَّ الله}}، {{متن حدیث|أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدَاً رَسُولُ اللّه}}، {{متن حدیث|حَیَّ عَلَی الصَّلاةِ}}، {{متن حدیث|حَیَّ عَلَی الفَلاحِ}}، {{متن حدیث|حَیَّ عَلَی خَیْرِ العَمَل}}، {{متن حدیث|اللّهُ أَکْبَر}} و {{متن حدیث|لا إِلهَ إِلاَّ اللّه}} هر کدام دو بار<ref>جواهر الکلام، ج۹، ص۸۱.</ref>. | ||
به قول مشهور، جمله {{متن حدیث|أَشْهَدُ أَنَّ عَلیَّاً وَلیُّ اللّه}} جزء اذان نیست، لکن از آنجا که [[ | به قول مشهور، جمله {{متن حدیث|أَشْهَدُ أَنَّ عَلیَّاً وَلیُّ اللّه}} جزء اذان نیست، لکن از آنجا که شهادت به [[توحید]] و [[نبوّت]] جدا از شهادت به [[ولایت]] نیست، و امروزه [[شعار]] [[شیعه]] امامی گردیده است جهت [[حفظ]] این شعار و تبلیغ ولایت و نیز محتوا بخشیدن به شهادت به توحید و نبوّت، مطلوب و [[مستحب]] است که بعد از جمله {{متن حدیث|أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللّه}} [[شهادت]] به [[ولایت امیرالمؤمنین]] و سایر [[اهل بیت]]{{عم}} نیز گفته شود<ref>العروة الوثقی، ج ۱، ص۶۰۲؛ مستند العروة (الصلاة)، ج ۲، ص۲۸۷ ـ ۲۸۸؛ الأنوار الإلهیة، ص۱۱۰ ـ ۱۱۱.</ref>. | ||
==اقسام== | == اقسام == | ||
اذان به اذان اعلام و اذان [[نماز]] تقسیم میشود. اذان نماز نیز یا اذان [[نماز جماعت]] است یا اذان نماز فرادا. | اذان به اذان اعلام و اذان [[نماز]] تقسیم میشود. اذان نماز نیز یا اذان [[نماز جماعت]] است یا اذان نماز فرادا. | ||
==[[حکم تکلیفی]]== | == [[حکم تکلیفی]] == | ||
بحثی در [[مشروعیّت]] اذان برای نمازهای یومیّه، اعم از ادا و [[قضا]] نیست، لکن در [[وجوب]] و [[استحباب]] آن [[اختلاف]] است. بیشتر [[فقها]] قائل به استحباب آنند. اذان برای غیر نمازهای [[واجب]] یومیّه از دیگر نمازهای واجب و مستحب، مشروعیّت ندارد. | بحثی در [[مشروعیّت]] اذان برای نمازهای یومیّه، اعم از ادا و [[قضا]] نیست، لکن در [[وجوب]] و [[استحباب]] آن [[اختلاف]] است. بیشتر [[فقها]] قائل به استحباب آنند. اذان برای غیر نمازهای [[واجب]] یومیّه از دیگر نمازهای واجب و مستحب، مشروعیّت ندارد. | ||
گفتن اذان در گوش راست نوزاد در [[روز]] | گفتن اذان در گوش راست نوزاد در [[روز]] تولد یا پیش از افتادن ناف وی، در بیابان هنگام [[ترس]] از جنّیان، درگوش کسی که چهل روز گوشت نخورده و نیز در [[گوش]] [[انسان]] تندخوی و نیز حیوان چموش، مستحب است<ref>العروة الوثقی، ج ۱، ص۶۰۱ ـ ۶۰۲.</ref>. | ||
==شرایط صحّت== | == شرایط صحّت == | ||
[[نیّت]] ( | [[نیّت]] (قصد قربت)، دخول وقت نماز، ترتیب و [[موالات]] بین جملات؛ به معنای فاصله طولانی نینداختن بین آنها، به زبان عربی و درست خواندن، از شرایط صحّت اذان برای نماز است<ref>العروة الوثقی، ج ۱، ص۶۰۸ ـ ۶۰۹.</ref>. | ||
==[[آداب]]== | == [[آداب]] == | ||
رو به [[قبله]] [[اذان]] گفتن، [[وقف]] بر آخر هر جمله، فاصله انداختن میان اذان و اقامه به دو رکعت [[نماز]] یا [[سجده]] و یا یک گام به جلو برداشتن، صحبت نکردن بین جملات و بلند کردن صدا برای مرد، از آداب و [[مستحبات]] اذان نماز است | رو به [[قبله]] [[اذان]] گفتن، [[وقف]] بر آخر هر جمله، فاصله انداختن میان اذان و اقامه به دو رکعت [[نماز]] یا [[سجده]] و یا یک گام به جلو برداشتن، صحبت نکردن بین جملات و بلند کردن صدا برای مرد، از آداب و [[مستحبات]] اذان نماز است<ref>العروة الوثقی، ج ۱، ص۶۰۹ ـ ۶۱۰.</ref>. | ||
==اقتصار ([[تخفیف]]) در اذان== | == اقتصار ([[تخفیف]]) در اذان == | ||
مسافر و کسی که [[عجله]] دارد، میتواند جملات اذان را یک بار بگوید. برای [[زن]] نیز جایز است به [[تکبیر]] و | مسافر و کسی که [[عجله]] دارد، میتواند جملات اذان را یک بار بگوید. برای [[زن]] نیز جایز است به [[تکبیر]] و شهادتین، بلکه تنها به شهادتین اذان بسنده کند<ref>العروة الوثقی، ج ۱، ص۶۰۲ ـ ۶۰۳.</ref>. | ||
==[[سقوط]] اذان== | == [[سقوط]] اذان == | ||
اذان در موارد زیر ساقط است: | اذان در موارد زیر ساقط است: | ||
# در قضای نمازهای یومیّه، جز نخستین نماز. | |||
# نماز عصر در [[روز جمعه]] در صورت جمع آن با نماز ظهر یا [[جمعه]] برای کسی که نماز ظهر یا جمعه را با اذان و اقامه به جا آورده است. | |||
# نماز عصر در صورت جمع آن با ظهر برای کسی که [[روز عرفه]] در [[عرفات]] حضور دارد و نماز ظهر را با اذان و اقامه گزارده است. | |||
# نماز عشا در صورت جمع آن با نماز [[مغرب]] برای کسی که شب [[عید قربان]] در مزدلفه نماز مغرب را با اذان و اقامه خوانده است<ref>العروة الوثقی، ج ۱، ص۶۰۳ ـ ۶۰۴.</ref>. | |||
در اینکه سقوط در موارد یاد شده به نحو عزیمت است یا رخصت در ترک آن، [[اختلاف]] است. بنابر قول اوّل، اذان گفتن به قصد [[استحباب]] در آن موارد جایز نیست؛ لکن به قصد [[رجا]] جایز است. سقوط به نحو رخصت در ترک در مورد اوّل به مشهور نسبت داده شده است<ref>مستمسک العروة، ج۵، ص۵۵۹ ـ ۵۶۲.</ref>. | |||
در سقوط اذان نمازهای عصر و عشا در صورت جمع بین دو نماز ظهر و عصر و نیز مغرب و عشا در غیر موارد یاد شده، اختلاف است. قول به سقوط به مشهور نسبت داده شده است<ref>مستند الشیعة، ج ۴، ص۵۲۱ ـ ۵۲۲.</ref>. | |||
== سقوط اذان و اقامه == | |||
==سقوط اذان و اقامه== | |||
اذان و اقامه از سه کس ساقط است: | اذان و اقامه از سه کس ساقط است: | ||
# کسی که با نماز جماعتی همراه شود که در آن [[اذان]] گفته شدهاند. | |||
# کسی که پس از اقامه نماز جماعت در [[مسجد]] و قبل از بر هم خوردن صفها، بخواهد [[نماز]] بگزارد. در [[سقوط]] آن در غیر مسجد، [[اختلاف]] است<ref>العروة الوثقی، ج ۱، ص۶۰۴؛ مستمسک العروة، ج ۵، ص۵۶۲.</ref>. | |||
# کسی که اذان و اقامه دیگری را حکایت کرده یا شنیده است.<ref>العروة الوثقی، ج ۱، ص۶۰۶.</ref> | |||
در اینکه سقوط در موارد یاد شده به نحو عزیمت است یا رخصت، اختلاف است<ref>مستمسک العروة، ج ۵، ص۵۷۲ ـ ۵۷۳.</ref>. | |||
در اینکه سقوط در موارد یاد شده به نحو عزیمت است یا | |||
==حکایت اذان== | == حکایت اذان == | ||
حکایت اذان، یعنی بازگو کردن هر جمله از آن همراه | حکایت اذان، یعنی بازگو کردن هر جمله از آن همراه مؤذّن، [[مستحب]] است<ref>جواهر الکلام، ج ۹، ص۱۲۱.</ref>. | ||
==ترجیع در اذان== | == ترجیع در اذان == | ||
در مفهوم و [[حکم]] آن [[اختلاف]] است. برخی آن را به دو بار تکرار | در مفهوم و [[حکم]] آن [[اختلاف]] است. برخی آن را به دو بار تکرار شهادتین، افزون بر دو بار نخست؛ بعضی دیگر به تکرار هر جمله از اذان، افزون بر آنچه در [[شرع]] معیّن شده و گروه سوم به تکرار شهادتین با صدای بلند پس از ادای آن به طور آهسته، تعریف کردهاند. در حکم آن نیز از حیث [[کراهت]] و [[حرمت]]، اختلاف است؛ هرچند حرمت آن، در صورت گفتن به قصد [[مشروعیّت]]، اختلافی نیست<ref>جواهر الکلام، ج ۹، ص۱۱۰ ـ ۱۱۱.</ref>. | ||
==تثویب در اذان== | == تثویب در اذان == | ||
گفتن جمله | گفتن جمله {{عربی|الصَّلاةُ خَیْرٌ مِنَ النَّوْمِ}} به جای جمله {{عربی|حَیَّ عَلَی خَیْرِ العَمَل}} است که مخالفان در اذان دوم نماز صبح میگویند. جمله یاد شده، [[بدعت]] و گفتن آن به قصد مشروعیّت [[حرام]] و بدون قصد آن، حرمتش اختلافی است<ref>جواهر الکلام، ج ۹، ص۱۱۲ ـ ۱۱۴.</ref>. | ||
==گرفتن مزد بر اذان== | == گرفتن مزد بر اذان == | ||
به قول مشهور، گرفتن مزد بر اذان حرام است، لکن پرداخت [[حقوق]] از [[بیت المال]] به اذان گو جایز است <ref>جواهر الکلام، ج ۹، ص۷۱ ـ ۷۲.</ref>.<ref> [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۲، صفحه ۳۵۵ - ۳۵۷.</ref> | به قول مشهور، گرفتن مزد بر اذان حرام است، لکن پرداخت [[حقوق]] از [[بیت المال]] به اذان گو جایز است<ref>جواهر الکلام، ج ۹، ص۷۱ ـ ۷۲.</ref>.<ref>[[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۲، صفحه ۳۵۵ - ۳۵۷.</ref> | ||
== منابع == | == منابع == |