فلسفه بعثت در قرآن: تفاوت میان نسخهها
←منابع
بدون خلاصۀ ویرایش |
(←منابع) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۴۱: | خط ۴۱: | ||
# [[پیامبر اسلام]] بر طبق [[آیه]] ۱۰۷ سوره [[انبیاء]] [[رسول]] رحمة للعالمین است و [[مبعوث]] شده تا قیود و [[عقاید]] [[خرافی]] و دست و پاگیر و [[تکالیف]] سختگیرانه ای که از آن تعبیر به اغلال میشود که چون زنجیری فرد را به [[اسارت]] کشیده، را از بین ببرد. | # [[پیامبر اسلام]] بر طبق [[آیه]] ۱۰۷ سوره [[انبیاء]] [[رسول]] رحمة للعالمین است و [[مبعوث]] شده تا قیود و [[عقاید]] [[خرافی]] و دست و پاگیر و [[تکالیف]] سختگیرانه ای که از آن تعبیر به اغلال میشود که چون زنجیری فرد را به [[اسارت]] کشیده، را از بین ببرد. | ||
# مفهوم جمله: {{متن قرآن|لَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ}}<ref>«و به راستی ما، در میان هر امّتی پیامبری برانگیختیم (تا بگوید) که خداوند را بپرستید و از طاغوت دوری گزینید» سوره نحل، آیه ۳۶.</ref> این است که [[ادیان]] و [[پیام]] [[انبیا]] این است که ما برای [[بندگی]] کردن، آمدهایم نه برای خدایی کردن، انحصار [[ربوبیت]] در [[خداوند]] اهمیت به [[کرامات]] [[انسانی]] و [[ارزش]] یافتن نوع [[بشر]] است، زیرا با قبول این اصل [[اعتقادی]]، هیچ مؤمنی دیگری را در [[مقام]] [[ربوبیت]] قرار نداده و [[عبودیت]] [[انسان]] در انحصار [[خالق]] اوست<ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۱، ص ۲۳۱-۲۳۶.</ref>. | # مفهوم جمله: {{متن قرآن|لَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ}}<ref>«و به راستی ما، در میان هر امّتی پیامبری برانگیختیم (تا بگوید) که خداوند را بپرستید و از طاغوت دوری گزینید» سوره نحل، آیه ۳۶.</ref> این است که [[ادیان]] و [[پیام]] [[انبیا]] این است که ما برای [[بندگی]] کردن، آمدهایم نه برای خدایی کردن، انحصار [[ربوبیت]] در [[خداوند]] اهمیت به [[کرامات]] [[انسانی]] و [[ارزش]] یافتن نوع [[بشر]] است، زیرا با قبول این اصل [[اعتقادی]]، هیچ مؤمنی دیگری را در [[مقام]] [[ربوبیت]] قرار نداده و [[عبودیت]] [[انسان]] در انحصار [[خالق]] اوست<ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۱، ص ۲۳۱-۲۳۶.</ref>. | ||
==[[فلسفه نبوت]] و [[بعثت]]== | |||
بعد از [[شناخت]] [[حقیقت وحی]]، [[آیات]] متعددی به تبیین [[فلسفه]] و [[غایت بعثت]] پرداختهاند که در اینجا با اشاره میگذریم. | |||
===[[شناسایی]] [[خداوند]]=== | |||
[[عقل انسان]] به دلیل غبارهای [[معرفتی]] و [[نفسانی]]، از شناسایی [[آفریدگار متعال]] [[ناتوان]] میشود و به [[انکار]] یا تردید در آن میپردازد. نخستین یا یکی از اساسیترین [[وظایف]] و [[ضرورت بعثت انبیا]]، غبارروبی از چهره [[عقل]] و [[امداد]] وی در [[شناخت خداوند]] است. | |||
{{متن قرآن|لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ مُنْفَكِّينَ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ * رَسُولٌ مِنَ اللَّهِ}}<ref>«کافران از اهل کتاب و مشرکان، (از کیش خود) دست نمیکشیدند تا آنکه آن برهان به آنان رسد * (یعنی) پیامبری از سوی خداوند» سوره بینه، آیه ۱-۲.</ref>. | |||
[[آیه]] فوق، [[کافران]] را اعم از [[اهل کتاب]] و [[مشرکان]] در [[ضلالت]] [[کفر]] و [[شرک]] ماندگار میانگارد، مگر اینکه [[رسول ظاهری]] از سوی خداوند برای آنان ارسال شود.<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۳۲۹</ref> | |||
===[[اتمام حجّت]]=== | |||
یکی از [[فلسفههای بعثت]] [[پیامبران]] از دیدگاه [[قرآن کریم]]، [[اتمام حجت الهی]] بر [[مردم]] در [[روز قیامت]] است، به این معنا که ممکن است آن دسته از مردم که به [[ادله]] گوناگون مثل [[ناتوانی]] عقل یا [[هواپرستی]]، از [[ایمان به خداوند]] باز بمانند، روز قیامت هنگام [[کیفر الهی]] به این بهانه متمسک شوند که برای ما [[پیامبری]] برانگیخته نشده است. | |||
خداوند برای [[اتمام حجت]] خویش و سلب بهانههای گوناگون [[منکران]] به [[ارسال پیامبران]] پرداخت. | |||
{{متن قرآن|رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ}}<ref>«پیامبرانی نویدبخش و هشدار دهنده تا پس از این پیامبران برای مردم بر خداوند حجتی نباشد» سوره نساء، آیه ۱۶۵.</ref>. | |||
آیه پیامبران را به [[بشارت]] و بیمدهندگان وصف، و دلیل بعثت را سلب [[حجت]] و بهانه مردم برای خداوند تبیین میکند که این حجت و بهانه پس از ارسال پیامبران، دیگر معنا و مفهومی نخواهد داشت. | |||
{{متن قرآن|كُلَّمَا أُلْقِيَ فِيهَا فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُهَا أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ * قَالُوا بَلَى قَدْ جَاءَنَا نَذِيرٌ فَكَذَّبْنَا}}<ref>«هر گاه دستهای را در آن درافکنند نگهبانانش از آنان میپرسند: آیا بیمدهندهای نزدتان نیامده بود؟ * میگویند: چرا، بیمدهندهای نزد ما آمد اما ما دروغ شمردیم» سوره ملک، آیه ۸-۹.</ref>. | |||
[[آیه]] به بازخواست مأموران [[جهنم]] از تازه واردشدگان اشاره میکند که آنان از واردشدگان به جهنم میپرسند: آیا به سوی شما «[[نذیر]]» یعنی [[پیامبر]] [[مبعوث]] نشد که شما [[اهل]] [[عذاب]] شدید؟ | |||
آیه تأکید میکند «نذیر» به سوی آنان برانگیخته شده بود؛ چنان که خودشان بدان تصریح میکنند؛ با وجود این، به [[تکذیب پیامبران]] روی آوردند. | |||
معنا و مفهوم آیه این است که معیار عذاب و ورود به جهنم، آمدن «نذیر» است و در صورت عدم آن، این بهانه برای [[اهل جهنم]] باقی بود که آنان در پاسخ سؤال مأموران [[آتش]]، به عدم [[بعثت]] «نذیر» [[تمسک]] میکردند. | |||
افزون بر اینکه عذاب [[آخرتی]] به [[بعثت انبیا]] منوط شده، [[کیفر]] و هلاک [[دنیایی]] [[کافران]] نیز بدان متوقف شده است؛ چنان که [[آیات]] متعدد، وجود هرگونه نابودی را به بیان و [[رسول]] آسمانی گره زدهاند؛ مانند آیه زیر: | |||
{{متن قرآن|وَلَوْ أَنَّا أَهْلَكْنَاهُمْ بِعَذَابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقَالُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَنَخْزَى}}<ref>«و اگر ما پیش از آن با عذابی آنان را نابود میکردیم میگفتند: پروردگارا! چرا فرستادهای برای ما نفرستادی تا از آیات تو پیش از آنکه زبون و خوار گردیم پیروی کنیم» سوره طه، آیه ۱۳۴.</ref>. | |||
این آیه تصریح میکند در صورت نابودی [[قوم]] منکر [[نبوت]]، آنان در [[مقام]] [[اعتراض]] به بهانه عدم ارسال [[پیغمبری]] از سوی [[خداوند]]، تمسّک میکردند و مدعی میشدند که در صورت ارسال پیامبر ما تابع وی میشدیم و از عذاب [[نجات]] مییافتیم.<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۳۲۹</ref> | |||
===کرانمندی [[عقل]] [[انسانی]] از [[شناخت]] [[مصالح]] و [[مفاسد]] خود=== | |||
عقل انسانی از نگاه [[دین]]، دارای [[منزلت]] و درخور [[احترام]] است؛ اما به [[تنهایی]] و بدون [[یاری]] [[حجت بیرونی]]، به [[تشخیص مصالح]] و مفاسد [[واقعی]] خود [[قادر]] نیست. | |||
{{متن قرآن|وَيُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ}}<ref>«و آنچه را نمیدانستید به شما یاد میدهد» [[سوره بقره]]، [[آیه]] ۱۵۱؛ {{متن قرآن|الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}} «همان کسان که از فرستاده پیامآور درس ناخوانده [[پیروی]] میکنند، همان که (نام) او را نزد خویش در [[تورات]] و [[انجیل]] نوشته مییابند؛ آنان را به [[نیکی]] [[فرمان]] میدهد و از [[بدی]] باز میدارد و چیزهای [[پاکیزه]] را بر آنان [[حلال]] و چیزهای [[ناپاک]] را بر آنان [[حرام]] میگرداند و بار ([[تکلیف]])های گران و بندهایی را که بر آنها (بسته) بود از آنان برمیدارد، پس کسانی که به او [[ایمان]] آورده و او را بزرگ داشته و بدو [[یاری]] رساندهاند و از نوری که همراه وی فرو فرستاده شده است پیروی کردهاند رستگارند» [[سوره اعراف]]، آیه ۱۵۷.</ref>. | |||
چه بسا [[انسان]]، فعلی را [[نیکو]] بیانگارد که در واقع [[قبیح]] باشد و بالعکس<ref>{{متن قرآن|عَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَعَسَى أَنْ تُحِبُّوا شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ}} «بسا چیزی را ناپسند میدارید و همان برای شما بهتر است و بسا چیزی را دوست میدارید و همان برایتان بدتر است و خداوند میداند و شما نمیدانید» سوره بقره، آیه ۲۱۶.</ref>؛ البته این ادعا به این معنا نیست که [[عقل]] به طور مطلق از [[درک]] [[مصالح]] خود [[ناتوان]] است، بلکه به صورت موجبه جزئیه است؛ بنابراین انسان دستکم در موارد جزئیه به [[وحی]] و [[نبوت]] نیازمند است. | |||
[[خداوند]] متعالی در جایگاه [[آفریدگار]] انسان به خوبی از همه نیازها، مصالح و [[مفاسد]] او [[آگاهی]] کامل دارد و با ارسال پیامبرانی، به [[آموزش]] و [[تعلیم]] مصالح و مفاسد و چگونگی رفع [[نیازهای انسانی]] در عرصه [[دنیا]] و [[آخرت]] میپردازد. [[قرآن مجید]] در مواضع متعدد انسان را به [[تفکر]] و [[تعقل]] [[دعوت]] میکند؛ اما یادآور میشود که [[علم]] و [[عقل انسان]]، کرانمند و اندک است. | |||
{{متن قرآن|وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا}}<ref>«و به شما از دانش جز اندکی ندادهاند» سوره اسراء، آیه ۸۵.</ref>.<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۳۳۰</ref> | |||
===[[ابلاغ شریعت]]=== | |||
دلیل پیشین، [[نیازمندی]] [[انسان]] به منبع [[فراتر از عقل]] را [[اثبات]] میکرد تا با عمل به آنها، [[سعادت]] [[دنیایی]] و [[آخرتی]] خود را تأمین کند. از آنجا که [[خداوند]]، به دلیل تجرّد محض نمیتواند خودش برنامه و [[آیین]] [[انسانها]] را نازل و [[تبلیغ]] کند؛ لذا وجود [[انسانهای کامل]] و نمونه که همان پیامبرانند در جایگاه واسطه و [[مأمور]] [[تبلیغ شریعت الهی]]، [[ضرورت]] دارند. | |||
{{متن قرآن|كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ}}<ref>«چنان که از خودتان پیامبری در میان شما فرستادیم که آیههای ما را بر شما میخواند و (جان) شما را پاکیزه میگرداند و به شما کتاب آسمانی و فرزانگی میآموزد» سوره بقره، آیه ۱۵۱؛ {{متن قرآن|الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}} «همان کسان که از فرستاده پیامآور درس ناخوانده پیروی میکنند، همان که (نام) او را نزد خویش در تورات و انجیل نوشته مییابند؛ آنان را به نیکی فرمان میدهد و از بدی باز میدارد و چیزهای پاکیزه را بر آنان حلال و چیزهای ناپاک را بر آنان حرام میگرداند و بار (تکلیف)های گران و بندهایی را که بر آنها (بسته) بود از آنان برمیدارد، پس کسانی که به او ایمان آورده و او را بزرگ داشته و بدو یاری رساندهاند و از نوری که همراه وی فرو فرستاده شده است پیروی کردهاند رستگارند» سوره اعراف، آیه ۱۵۷.</ref>. | |||
[[آیه]] پیشین [[ابلاغ]] [[آیات الهی]] بر [[مردم]] توأم با [[تعلیم و تزکیه]] را از [[اهداف بعثت]] برمیشمارد.<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۳۳۱</ref> | |||
== منابع == | == منابع == | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
# [[پرونده:55210091.jpg|22px]] [[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|'''فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم''']] | # [[پرونده:55210091.jpg|22px]] [[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|'''فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم''']] | ||
# [[پرونده:IM010856.jpg|22px]] [[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|'''قرآن و علم کلام''']] | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||