سیره فرهنگی امام کاظم: تفاوت میان نسخه‌ها

سیره فرهنگی امام کاظم (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۱

۱۷٬۵۹۹ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۵

←‏روش امام کاظم{{ع}} در برابر جریان‌ها و فرقه‌های مذهبی

دیداریویکی‌متن

Bahmani

مدیران

۱۳۳٬۶۱۷

ویرایش

@@ خط ۴۴: / خط ۴۴: @@
 تعداد فرقه‌های ذکر شده با واقعیات [[تاریخی]] عصر امام کاظم{{ع}} منطبق نیست و ذکر تعداد [[فرقه‌ها]] به شکل مزبور بیشتر متأثر از [[حدیث افتراق]] [[امت]] به ۷۲ یا ۷۳ [[فرقه]] است. در حالی که بسیاری از این [[فرقه‌ها]] [[عمر]] مستعجل و زودگذری داشتند و در اندک مدتی از میان رفتند و فقط نامی از آنها باقی مانده است<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]]، ص ۴۶.</ref>.
+== [[امام کاظم]]{{ع}} در برابر هجوم فرهنگی و [[اعتقادی]] [[عباسیون]] ==
+از نگاه [[فرهنگی]] عصر امام کاظم{{ع}} را باید عصر [[بدعت‌ها]] نامید، وقتی [[امام]] که [[هدایتگر]] [[امت]] است در [[زندان]] و [[تبعید]] و محاصره شدید باشد [[مردم]] چه مسیری را طی می‌‌کنند؟ جز اینکه گروه گروه به دام [[عقاید]] پوچ می‌غلطند؟
+امام کاظم{{ع}} در برابر دو موج [[مسموم]] قرار گرفته بود، از طرفی بدعت‌ها و [[افکار]] [[انحرافی]] که زایده [[تساهل و تسامح]] [[نظام حاکم]] بود، [[جامعه]] را فرا گرفته بود و از طرف دیگر [[حاکمان جور]] عباسی دست امام را از هر گونه فعالیت بسته بودند! این جامعه به کجا می‌رود؟
+در [[مناقب]] شهرآشوب آمده در شرایطی که بدعت‌ها در عصر امام کاظم{{ع}} همه جا را فرا گرفته بود، [[منصور عباسی]] بخشنامه‌ای به [[فرماندار مدینه]] ارسال کرد و دو ماده در این بخشنامه بود، ۱. ترویج هرگونه [[فتوا]] و نمونه‌های [[فکری]] امام [[شیعه]] برای مردم ممنوع است. ۲. [[تبلیغ]] فتوا و نمونه‌های فکری و [[مذهب]] «مالک» [[آزاد]] است.
+حرکت‌های فکری [[الحادی]] در آغاز دوران عباسی پیدا شد و در این عصر عقاید و اصولی در بین مردم منتشر گردید که قبلاً سابقه نداشت. مردم را به بی‌بندوباری [[دعوت]] می‌کرد و جمعی از افراد ساده‌لوح آن اصول را پذیرفتند و بدون هیچ قید فکری و [[هدایت الهی]] به راه خود ادامه دادند و تساهل و تسامح [[خلفای عباسی]] نتیجه‌اش لغزش‌های فکری و اعتقادی بود.
+عصر امام کاظم{{ع}} عصر اوج‌گیری تفکری است که صاحبان افکار انحرافی تجسم [[پروردگار]] را مطرح می‌ساختند و انحرافی را در [[فرهنگ]] اعتقادی جامعه به بار می‌آوردند و بعد از [[امام صادق]]{{ع}}، امام کاظم{{ع}} تمام [[همت]] خود را مصروف [[مبارزه]] با چنین مشکل عظیمی نمود و به [[تهذیب]] و ترویج احادیث صحیح از [[پیامبر]] از طریق پدران و اجداد خویش که مورد [[تأیید]] تمام [[علما]] و راویان حدیث بوده‌اند پرداخت.
+افکار و عقاید رایج آن [[روز]] شامل:
+# [[احزاب]] ضد [[خداپرستی]].
+# دسته‌جات داخلی [[مسلمان‌ها]] که عقاید هر دو دسته با اساس دین و [[مذهب]] تضاد داشتند.
+ظهور [[اهل]] [[خرافه]] و کارپردازان اوهام در عصر امام کاظم{{ع}} قوت گرفته بود که بعضی از آنها عبارتند از:
+# [[ملحدین]] «قائل به تجسم بودند».
+# [[فطحیه]] «که [[عبدالله افطح]] را [[امام]] می‌دانستند».
+#سحطی «[[امامت]] یحیی بن ابی محیط را پذیرفته بودند».
+#خطابی «ابوالخطاب محمد را امام می‌دانستند».
+# ناووسی [[معتقد]] بودند [[امام صادق]]{{ع}} [[وفات]] نکرده او [[قائم]] است و همان [[مهدی موعود]] می‌باشد.
+# [[اسماعیلی]] که اسماعیل فرزند امام صادق{{ع}} را امام می‌دانستند.
+# قرامطی به امامت اسماعیل معتقد بودند.
+# [[غلات]] [[گمان]] می‌کردند که [[امامان]] [[خدا]] هستند.
+# [[خلقت]] [[قرآن]]، که می‌‌گفتند قرآن [[خلق]] شده است.
+فشار [[سیاسی]] [[عباسیان]] در دوره‌ای آغاز شد که پیش از آن [[امام باقر]]{{ع}} و صادق{{ع}} با تربیت شاگردان فراوان بنیه [[علمی]] و [[حدیثی]] [[شیعه]] را تقویت کرده بودند و جنبشی عظیم در میان شیعه پدید آورده بودند. [[امام کاظم]]{{ع}} پس از این دوره در مرکز این فشارها قرار گرفت، در عین حال [[رسالت]] ایشان آن بود تا در این حرکت علمی، توازن و [[تعادل]] [[فکری]] را میان [[شیعیان]] برقرار کنند. طبعاً عباسیان نمی‌توانستند تشکلی به نام شیعه را با رهبری امام بپذیرند، این مهمترین عاملی بود که آنها را وادار کرد تا امام را تحت فشار بگذارند.
+در میان انبوهی از فشارهای سیاسی [[حاکمان عباسی]] که دست امام را بسته بود، جنبش‌های فکری ویرانگر مانند [[اندیشه]] زنادقه و امثال آن ‌که [[ارکان دین]] و [[هدم]] [[اسلام]] را نشانه رفته بودند در تمام [[سرزمین‌های اسلامی]] گسترش یافته بود. تلاش آنها این بود که [[فلسفه اخلاق اسلامی]] را بی‌فایده و [[عبث]] وانمود کنند و همه [[ادیان]] را [[انکار]] کنند و [[مردم]] را به ارتکاب کارهای خلاف و [[بازی]] با آداب و رسوم و درهم ریختن [[قوانین اجتماعی]] وادار نمایند و امام صادق{{ع}} و کاظم{{ع}} عهده‌دار مقابله با این اصول [[انحرافی]] و انکار آنها به وسیله [[ادله]] علمی بودند.
+امام کاظم{{ع}} در ده سال عصر [[مهدی عباسی]] زیربنای یک [[انقلاب]] فکری را بنا نهاد و با تربیت شاگردان برجسته خود [[پرچم]] [[مبارزه]] در این [[نبرد]] [[عقیدتی]] را به دوش گرفته و به محو اندیشه‌های مهاجم و ردّ شبهات [[ملحدان]] و [[نجات]] [[مسلمین]] از چنگ آنها پرداخت.
+[[امام کاظم]]{{ع}} در عصر [[هارون]] در دو جبهه باید [[مبارزه]] کند، هم با [[خباثت]] و [[شرارت]] هارون مبارزه کند و [[مردم]] را از حوزه [[خلافت]] او فاصله دهد و هم با امواج [[فکری]] [[منحرفان]] و مسلک‌های [[باطل]] مقابله کند و لذا [[امام]] دست به یک فعالیت عمیق و ریشه‌دار می‌زند و آن [[تعلیم و تربیت]] و برقراری روابط [[منظم]] در بین [[پیروان]] خود و ایجاد یک محیط [[همکاری]] و همفکری بود. راوی از امام سؤال می‌کند: {{متن حدیث|أَيُّهَا الْعَالِمُ أَخْبِرْنِي أَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ عِنْدَ اللَّهِ؟ قَالَ{{ع}}: مَا لَا يُقْبَلُ عَمَلٌ إِلَّا بِهِ؛ فَقَالَ: وَ مَا ذلِكَ؟ قَالَ: الْإِيمَانُ بِاللَّهِ الَّذِي‏ هُوَ أَعْلَى الْأَعْمَالِ دَرَجَةً}}<ref>اصول کافی، ج۳، ص۳۸.</ref>.
+کدام‌یک از [[اعمال]] در نزد [[خداوند]] از همه بهتر است؟ فرمود: آن عملی که قبولی و پذیرش سایر اعمال بستگی به آن دارد؟ پرسید: آن چیست؟ امام کاظم{{ع}} فرمود: [[ایمان به خدا]] که از عالی‌ترین اعمال می‌باشد. امام ایمان به خدا را مطرح می‌کند تا [[ایمان]] به [[خلیفه]] را در [[دل‌ها]] [[سست]] کند و مردم خود را به سفره [[خلفا]] نفروشند.
+خلفا با [[شناخت]] از جایگاه و [[منزلت امام]] کاظم{{ع}} سعی می‌کردند علمای خودفروخته را به دربار خود [[مقرب]] کنند تا با میدان دادن به آنها شاید بتوانند چهره امام را کم‌رنگ جلوه دهند. [[مهدی عباسی]] گروهی از علمای [[دروغگو]] را به دربار خود راه داده بود، این علمای غیرمتعهد [[ستمگران]] را [[تأیید]] می‌کردند و به آنها لقب‌ها و اوصاف [[نیک]] می‌دادند، تا به آنها نزدیک شده و دنیای خود را آباد نمایند. عمده [[القاب]] [[خلفای جور]] [[بنی‌عباس]] مثل الراضی بالله... را همین [[روحانیون]] درباری [[دنیا]] [[طلب]] سربخشی می‌کردند.
+اینها کسانی مثل [[ابومعشر]] سندی و [[غیاث بن ابراهیم]] بودند که [[عشق]] [[مهدی]] را به کبوتر بیان کرده و از [[ابوهریره]] نقل کرده: «مسابقه جز با [[حیوانات]] سواری و یا [[تیراندازی]] و یا کبوتربازی ممنوع است» و خلیفه با [[علم]] به اینکه آن عالم خودفروخته به [[رسول خدا]] [[دروغ]] بسته است ده هزار درهم به او [[صله]] می‌دهد، به این ترتیب [[خلیفه]] به [[حرکت]] [[جعل حدیث]] نیرو می‌دهد، چون برای [[اغفال]] [[مردم]] به این چهره‌ها نیاز دارد.
+یکی دیگر از لبه‌های تیز [[خلفای عباسی]] علیه [[امامت]] [[شیعه]]، صرف [[اموال]] در راه [[نکوهش]] [[علویون]] بود. [[مهدی عباسی]] اموال زیادی را در راه نکوهش [[اهل‌بیت]] و کاستن [[مقام]] ایشان صرف کرد. گروهی از شعرای جیره‌خوار وقتی که فهمیدند وسیله [[پیشرفت]] آنها نکوهش [[اهل‌بیت پیامبر]] و [[زیاده‌روی]] در [[مذمت]] آنهاست، شروع به [[دروغ‌پردازی]] در هجو ایشان کردند و از جمله این خودفروختگان «بشار بن برد» معروف به زندقه و [[الحاد]] است که بر مهدی عباسی وارد شد و قصیده‌ای را در این باره سرود:
+{{عربی|مَا لِلنِّسَاءِ مَعَ الرِّجَالِ فَرِيضَةٌ *** نَزَلَتْ بِذَلِكَ سُورَةُ الْأَنْعَامِ}}
+در [[سوره انعام]] هیچ چیزی که اشاره به این مطلب باشد «[[ارث]] [[پیامبر]]» وجود ندارد، بلکه راجع به ارث حکمی در آن نیست. [[مهدی]] پس از شنیدن این اشعار به خاطر [[تشویق]] این [[شاعر]] و دیگر خودفروختگان بر نکوهش اهل‌بیت دستور داد ۷۰ هزار درهم به او دادند. همین که [[امام کاظم]]{{ع}} قصیده بشار را شنید سخت متأثر شد و آن شب را با [[نگرانی]] و [[ناراحتی]] خوابید و شنید که هاتفی [[غیبی]] اشعاری را در برابر اشعار بشار می‌خواند:
+{{عربی|أَنَّى يَكُونُ وَ لَا يَكُونُ وَ لَمْ يَكُنِ *** لِلْمُشْرِكِينَ دَعَائِمُ الْإِسْلَامِ}}
+کجا می‌شود؟ ممکن نیست و نشدنی است که به [[مشرکان]] آثار [[اسلامی]] مترتب شود.
+وقتی این روش مهدی در بین مردم شایع شد، [[شعرا]] با هجو گفتن اهل‌بیت خود را به [[خلفا]] نزدیک کردند. از جمله [[مروان]] بن ابی حفص که در [[حضور مهدی]] این قصیده را سرود که می‌گوید:
+{{عربی|هَلْ تَطْمِسُونَ مِنَ السَّمَاءِ نُجُومَهَا *** بِأَكُفِّكُمْ أَوْ تَسْتُرُونَ هِلَالَهَا}}
+یعنی آیا شما از [[آسمان]] [[نور]] [[ستارگان]] را با دست‌هایتان می‌توانید خاموش کنید و یا مهتاب آن را می‌توانید بپوشانید؟ همین که مهدی این اشعار را شنید از خود بیخود شد و رو به او کرد گفت: این اشعار چند [[بیت]] است؟ گفت: صد بیت! دستور داد صد هزار درهم به او دادند و به او گفت: این نخستین باری است که به [[شاعری]] در [[خلافت عباسی]] اینقدر جایزه می‌دهم<ref>تاریخ بغداد، ج۳، ص۱۴۴؛ زندگانی امام کاظم{{ع}} از شریف قرشی، ج۱، ص۵۰۱.</ref>.
+[[امام کاظم]]{{ع}} متقابلاً در برابر این موج [[سیاسی]] [[فرهنگی]] [[مسموم]]، پیوندهای سیاسی و [[اجتماعی]] [[حزب]] [[شیعه]] را [[تشکل]] داد. حزب شیعه با [[رهبری امام]] به ایجاد شعبات و کمیته‌های مخصوص آغاز شد. [[ریاست]] هر گروه به دست فرد شایسته‌ای سپرده گردید که «الداعی» خوانده می‌‌شد<ref>العقیدة و الشریعة فی الاسلام، ج۱، ص۱۷۷.</ref>.
+[[پیروان]] [[امامت]] در آن عصر با تلاش فرهنگی به [[جنگ]] [[هجوم فرهنگی]] می‌‌رفتند، در آن [[روزگار]] [[شعر]] و [[شعار]] را بر دیوارها مشاهده می‌کنیم.
+در کتاب [[منتخب الاثر]] آمده: [[ذوالنون]] [[مصری]] گفت: در یکی از سفرهایم رسیدم به تماشای ساختمان‌ها، سنگی بود چشمم به نوشته‌ای افتاد که بر روی سنگ‌ها کنده‌اند، خواندم چنین نوشته بود:
+{{عربی|أَنَا اِبْنُ مِنًى وَ الْمَشْعَرَيْنِ‌ وَ زَمْزَمَ *** وَ مَكَّةَ‌ وَ الْبَيْتِ الْعَتِيقِ‌ الْمُعَظِّمِ
+وَ جَدِّيَ النَّبِيُّ الْمُصْطَفَى وَ أَبِي الَّذِي *** وَلاَيَتُهُ فَرْضٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ
+وَ اُمِّيَ الْبَتُولُ‌ الْمُسْتَضَاءُ بِنُورِهَا *** إِذَا مَا عَدَدْنَاهَا عَدِيلَةَ مَرْيَمِ
+وَ سِبْطَا رَسُولِ اللَّهِ عَمِّي وَ وَالِدِي *** وَ أَوْلاَدُهُ الْأَطْهَارُ تِسْعَةُ أَنْجُمٍ
+مَتَى تَعْتَلِقْ مِنْهُمْ بِحَبْلِ وَلاَيَةٍ *** تَفُزْ يَوْمَ يُجْزَ الْفَائِزُونَ وَ تُنْعَمْ
+أَئِمَّةُ هَذَا الْخَلْقِ بَعْدَ نَبِيِّهِمْ *** فَإِنْ كُنْتَ لَمْ تَعْلَمْ بِذَلِكَ فَاعْلَمِ
+أَنَا الْعَلَوِيُّ الْفَاطِمِيُّ الَّذِي اِرْتَمَى *** بِهِ الْخَوْفُ وَ الْأَيَّامُ بِالْمَرْءِ تَرْتَمِي
+فَضَاقَتْ بِيَ الْأَرْضُ الْفَضَاءُ بِرُحْبِهَا *** وَ لَمْ أَسْتَطِعْ نَيْلَ السَّمَاءِ بِسُلَّمٍ
+فَأَلْمَمْتُ بِالدَّارِ الَّتِي أَنَا كَاتِبٌ *** عَلَيْهَا بِشِعْرِي فَاقْرَأْ إِنْ شِئْتَ وَ اُلْمُمْ
+وَ سَلِّمْ لِأَمْرِ اللَّهِ فِي كُلِّ حَالَةٍ *** فَلَيْسَ أَخُو الْإِسْلاَمِ‌ مَنْ لَمْ يُسَلِّمْ}}<ref>بحارالانوار، ج۴۸، ص۱۸۱.</ref>
+ذوالنون گفت: فهمیدم از این اشعار که نویسنده آن یکی از [[اولاد علی]] است که از [[ترس]] [[حکومت]] [[وقت]] [[فرار]] کرده است. این جریان در [[زمان]] [[خلافت هارون الرشید]] بود، بالاخره از ساکنین آن [[خانه‌ها]] که از نژاد قبط اول بودند پرسیدم نویسنده این اشعار را می‌شناسید؟ گفتند: نه به [[خدا]]! فقط یک [[روز]] او میهمان ما بود بر ما وارد شد از او [[پذیرایی]] کردیم، فردا صبح این اشعار را نوشت و رفت.
+فعالیت [[امام]] و پیروانش در راستای [[برانگیختن]] [[مردم]] علیه [[حکومت عباسی]] و آشکار ساختن جنایات و منویات شوم [[خلیفه]] [[وقت]] بود و در درجه دوم [[افکار عمومی]] را متوجه [[امام عصر]] خود می‌نمودند و به [[یاری]] حضرتش می‌خواندند. [[کوشش]] [[پیروان]] [[مکتب]] امام به صورت [[شعر]] و [[شعار]] و انقلابات دنباله‌دار در گوشه و کنار [[کشور اسلامی]] به چشم می‌خورد<ref>[[علی راجی|راجی، علی]]، [[مظلومیت امام کاظم (کتاب)|مظلومیت امام کاظم]]، ص ۲۹.</ref>.
 == روش [[امام کاظم]]{{ع}} در برابر جریان‌ها و فرقه‌های مذهبی ==