الله: تفاوت میان نسخه‌ها

الله (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۰ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۴۱

۱۶٬۹۱۲ بایت حذف‌شده ، ‏۲۰ دسامبر ۲۰۲۵

بدون خلاصۀ ویرایش

دیداریویکی‌متن

Bahmani

مدیران

۱۲۹٬۵۰۹

ویرایش

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 {{مدخل مرتبط
 | موضوع مرتبط = اسم الهی
-| عنوان مدخل  = الله
+| عنوان مدخل  =
 | مداخل مرتبط = [[الله در لغت]] - [[الله در قرآن]] - [[الله در معارف دعا و زیارات]] - [[الله در معارف و سیره سجادی]] - [[الله در کلام اسلامی]] - [[الله در فقه اسلامی]]
 | پرسش مرتبط  =
 }}
 == خصوصیات اسم الله ==
 {{همچنین|اسم الهی}}
@@ خط ۵۱: / خط ۵۲: @@
 === نظر به خود ذات ===
 قرآن کریم پس از مطرح کردن [[آیات آفاقی]] و انفسی در ادامه آیه ۵۳ [[سوره فصلت]] می‌فرماید: آیا [[کافی]] نیست که پروردگارت خود [[شاهد]] هر چیزی است: {{متن قرآن|أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ}}. مفاد این بیان آن است که آیات گرچه خود راهی از راه‌های [[اثبات وجود]] خداست؛ ولی خداوندی که خود بر همه چیز شاهد و در همه جا مشهود است چه نیازی است که از راه آیات به وجود او پی برده شود، از این‌رو [[معصومان]] {{عم}} بر [[شناخت]] ذات به ذات و شناخت دیگر موجودات به وسیله ذات تأکید کرده‌اند، چنان‌که [[امیرمؤمنان]] {{ع}} در دعای صباح به [[خدا]] عرض می‌کند: {{متن حدیث|يَا مَنْ دَلَّ عَلَى ذَاتِهِ بِذَاتِهِ}}<ref>التوحید، ص۲۸۶؛ بحارالانوار، ج ۸۴، ص۳۳۹.</ref> و در بخش الحاقی [[دعای عرفه]] منسوب به [[امام حسین]] {{ع}} آمده است: {{متن حدیث|أَ يَكُونُ لِغَيْرِكَ مِنَ الظُّهُورِ مَا لَيْسَ لَكَ}}<ref>بحارالانوار، ج ۶۴، ص۱۴۲.</ref> و حضرت [[امام سجاد]] {{ع}} در دعای [[ابوحمزه ثمالی]] به خدا عرض می‌کند: {{متن حدیث|بِكَ عَرَفْتُكَ وَ أَنْتَ دَلَلْتَنِي عَلَيْك}}<ref>اقبال الاعمال، ج ۱، ص۱۵۷؛ بحارالانوار، ج ۳، ص۲۷۰.</ref>؛ همچنین آمده است {{متن حدیث|اعْرِفُوا اللَّهَ بِاللَّهِ}}<ref>بحارالانوار، ج ۳، ص۲۷۰.</ref>.<ref>[[رضا رمضانی|رمضانی، رضا]]، [[اللّه (مقاله)|مقاله «الله»]]،[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴]]، ص۱۷۸- ۱۸۸.</ref>
-==[[خدا]] در چهان‌بینی [[اسلامی]]==
-در مباحث [[جهان‌بینی سیاسی]] چند مطلب اساسی را مورد بررسی قرار دادیم:
-#هر [[نظام سیاسی]] خواه [[دینی]] یا غیر دینی بر پایۀ نوعی جهان‌بینی سیاسی مبتنی است. بنابراین هر نظام سیاسی که بدون تعیین جهان‌بینی سیاسی ارائه گردد از نظر منطقی فاقد توجیه [[عقلانی]] است.
-# عقلانی بودن هر نظام سیاسی در گرو عقلانی بودن جهان‌بینی سیاسی آن است، نیز در گرو رابطۀ منطقی و عقلانی جهان‌بینی سیاسی با نظام سیاسی برخاستۀ از آن است. خلل منطقی و [[عقلی]] در [[جهان‌بینی]] نظام سیاسی، یا در رابطه میان جهان‌بینی، و نظام سیاسی مبتنی بر آن، غیر منطقی بودن و غیر عقلی بودن نظام سیاسی را نتیجه می‌دهد.
-# خدا در مفهوم اسلامی آن تنها به‌عنوان علت حدوث [[جهان آفرینش]] شناخته نمی‌شود، بلکه:
-##افزون بر علت حدوث بودن [[خداوند]] برای سراسر جهان آفرینش، علت بقای لحظه به لحظۀ جهان آفرینش نیز هست.
-## [[علیت]] خداوند برای [[جهان هستی]] علیت فراگیر است، هیچ موجودی در هیچ بخشی از بخش‌ها و در هیچ جهتی از جهات وجودی خویش، [[قائم به ذات]] خویش نیست، بلکه همه چیز در همۀ اجزا و جهات وابستۀ مطلق به [[ارادۀ باری تعالی]] و آفرینندگی مداوم اوست.
-# [[جهان‌بینی سیاسی اسلام]] [[جهان‌بینی توحیدی]] است، بنابر این جهان‌بینی، خداوند [[منزّه]] از [[شریک]] و انباز است، نه در [[ذات]] و صفات خود بخش‌پذیر است و در برون ذات خویش و نه در [[افعال]] خود شریک و انباز‌پذیر است و به عبارتی دیگر [[جهان‌بینی اسلامی]] مبتنی بر [[توحید ذات]] و صفات و [[افعال خداوند]] از جمیع جهات است.
-#همان‌گونه که [[وجود خداوند]] ذاتی اوست و وابستۀ به چیز دیگر نیست تمامی صفات و افعال خداوند نیز ذاتی اوست. خداوند در ذات و صفات و افعال خود قائم به ذات و منزّه و مبرّای از هرگونه [[وابستگی]] است.
-#از جمله صفات افعالی خداوند [[مَلِک]] بودن یا [[فرمانروایی]] اوست. در جهان‌بینی اسلامی خداوند نه تنها آفریننده و علت حدوث و بقای [[جهان هستی]] است، بلکه [[فرمانروا]] و [[مدیر]] و [[مدبّر]] و [[پادشاه]] و [[مَلِک]] مطلق جهان هستی است [[خداوند]] می‌فرماید: {{متن قرآن|قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ * مَلِكِ النَّاسِ}}<ref>«بگو: پناه می‌برم به پروردگار مردم * فرمانروای مردم» سوره ناس، آیه ۱-۲.</ref>. و نیز می‌فرماید: {{متن قرآن|يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ الْمَلِكِ الْقُدُّوسِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ}}<ref>«آنچه در [[آسمان‌ها]] و آنچه در [[زمین]] است همواره [[تسبیح خدا]] می‌گویند، خداوندی که فرمانروای [[پاک]] و [[منزّه]] از هر [[کاستی]] و [[زشتی]] و شکست‌ناپذیر و [[حکیم]] است» [[سوره جمعه]]، [[آیه]] ۱.</ref>.
-# [[فرمانروایی خداوند]] چند ویژگی دارد:
-## فرمانروایی خداوند، ذاتی اوست.
-## [[فرمانروایی]] همۀ [[جهان هستی]] از جملۀ [[انسان]] از آنِ [[خداوند]] است. {{متن قرآن|مَلِكِ النَّاسِ}}<ref>«فرمانروای مردم» سوره ناس، آیه ۲.</ref>. {{متن قرآن|وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا}}<ref>«حکومت آسمان‌ها و زمین، و آنچه میان آن دو قرار دارد از آن خداست» سوره مائده، آیه ۱۷.</ref>.
-## فرمانروایی مخصوص [[ذات خداوند]] است، و هیچ موجودی جز او [[حق]] فرمانروایی ندارد مگر آنکه از سوی او بدین جایگاه گماشته گردد: خداوند می‌فرماید: {{متن قرآن|لَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ}}<ref>«شریکی در حکومت ندارد» سوره اسراء، آیه ۱۱۱.</ref>. نیز می‌فرماید: {{متن قرآن|لَا يُشْرِكُ فِي حُكْمِهِ أَحَدًا}}<ref>«او هیچ کس را در حکومت خود شرکت نمی‌دهد» سوره کهف، آیه ۲۶.</ref>. نیز می‌فرماید: {{متن قرآن|قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاءُ}}<ref>«بگو: بار الها! ای مالک مُلک‌ها و حکومت‌ها! به هر کس بخواهی، مُلک و حکومت می‌بخشی و از هر کس بخواهی، مُلک و حکومت را می‌گیری» سوره آل عمران، آیه ۲۶.</ref>. نیز می‌فرماید: {{متن قرآن|وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَنْ يَشَاءُ}}<ref>«خداوند، مُلکش را به هر کس بخواهد، می‌بخشد» سوره بقره، آیه ۲۴۷.</ref>.<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۶ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام]]، ج۶، ص ۱۱.</ref>
-==[[فرمانروایی خداوند]] بر [[جامعه بشر]]==
-[[خداوند]] برای [[اعمال]] [[حاکمیت]] و [[فرمانروایی]] خویش در [[جهان هستی]] گماشتگانی دارد. [[گماشتگان]] او برای فرمانروایی بر [[جامعۀ بشر]] رسولان‌اند که آخرین آنان [[رسول اعظم]] [[محمد مصطفی]]{{صل}} است، و پس از آنان [[جانشینان]] [[رسولان]] برای فرمانروایی [[منصوب]] شده‌اند.
-در مباحث گذشته به تفصیل ادلۀ [[نصب]] [[رسولان الهی]] و به‌ویژه [[رسول خاتم]] محمد مصطفی{{صل}} و جانشینان او را از سوی خداوند برای فرمانروایی بیان کردیم، بنابر آنچه در این ادلۀ [[قطعی]] و روشن و صریح آمده است:
-اولاً: برای هر امتی در هر عصر و [[زمان]] از سوی خداوند رسولی فرستاده شده است:
-{{متن قرآن|وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ}}<ref>«ما در هر امّتی رسولی برانگیختیم که: خدای یکتا را بپرستید و از [پرستش] طاغوت اجتناب کنید» سوره نحل، آیه ۳۶.</ref>.
-ثانیاً: همۀ رسولان الهی از سوی خداوند [[مسئولیت]] فرمانروایی و حاکمیت جامعۀ بشر را بر عهده داشته‌ا‌ند: خداوند فرمود:
-{{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ... * فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ}}<ref>«ما هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر برای این که به فرمان خدا، از وی اطاعت شود... * به پروردگارت سوگند که آنها ایمان نخواهند آورد، مگر این که در اختلافات خود، تو را به داوری طلبند» سوره نساء، آیه ۶۴-۶۵.</ref>.
-نیز فرمود:
-{{متن قرآن|لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ}}<ref>«ما پیامبران خود را با دلایل روشن فرستادیم، و با آنها کتاب آسمانی و میزان [قوّۀ عصمت و عدل] نازل کردیم تا مردم قیام به عدالت کنند» سوره حدید، آیه ۲۵.</ref>.
-نیز در اشاره‌ای به سلسلۀ رسولان در طول [[تاریخ]] فرمود:
-{{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref>«آنها کسانی هستند که کتاب آسمانی و حکم و نبوّت به آنان دادیم» سوره انعام، آیه ۸۹.</ref>.
-نیز در اشاره به رسولان الهی از [[بنی‌اسرائیل]] فرمود:
-{{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هَادُوا وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ... * وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ عَمَّا جَاءَكَ مِنَ الْحَقِّ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا}}<ref>«ما تورات را نازل کردیم در حالی که در آن، هدایت و نوری بود و پیامبران [بنی‌اسرائیل]، که در برابر فرمان خدا تسلیم بودند، با آن برای یهود حکم می‌کردند... و این کتاب [قرآن] را به حق بر تو نازل کردیم، در حالی که کتب پیشین را تصدیق می‌کند و با آنها هماهنگ است، و نگاهبان و حاکم بر آنهاست پس بر طبق آنچه خدا نازل کرده، در میان آنها حکم کن و از هوا و هوس‌های آنان پیروی نکن و از احکام الهی، روی مگردان. ما برای هر کدام از شما رسولان، آیین و قانونی قرار دادیم» سوره مائده، آیه ۴۴-۴۸.</ref>.
-نیز در اشاره به همین [[رسولان]] فرمود:
-{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref>«ما بنی‌اسرائیل را کتاب آسمانی و حکومت و نبوّت بخشیدیم» سوره جاثیه، آیه ۱۶.</ref>.
-و در [[روایت]] معروف از [[رسول اکرم]]{{صل}} به همین مطلب اشاره شده است: فرمود:
-{{متن حدیث|كَانَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ تَسُوسُهُمْ الْأَنْبِيَاءُ، كُلَّمَا هَلَكَ نَبِيٌّ خَلَفَهُ نَبِيٌّ، وَ إِنَّهُ لَا نَبِيَّ بَعْدِي، وَ سَيَكُونُ خُلَفَاءُ...}}<ref>صحیح بخاری، ح۳۴۵۵.</ref>؛
-[[سیاست]] در میان [[بنی‌اسرائیل]] به وسیلۀ پیامبرانشان انجام می‌گرفت، هرگاه [[پیامبری]] درمی‌گذشت [[پیامبر]] دیگری [[جانشین]] او می‌شد، همانا پس از من پیامبری وجود ندارد، و جانشینانی وجود دارد....
-نیز فرمود:
-{{متن قرآن|شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ... * فَلِذَلِكَ فَادْعُ وَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ وَقُلْ آمَنْتُ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنْ كِتَابٍ وَأُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ}}<ref>«آیینی را برای شما مقرر نمود که به نوح توصیه کرده بود و آنچه را بر تو [[وحی]] فرستادیم و به ابراهیم و [[موسی]] و [[عیسی]] سفارش کردیم این بود که: همان [[دین]] [[[خالص]]] را برپا دارید و در آن [[تفرقه]] ایجاد نکنید... پس به همین خاطر تو [نیز آنان را به سوی این [[آیین توحیدی]]] [[دعوت]] کن و آن‌چنان‌که [[مأمور]] شده‌ای [[استقامت]] نما، و از [[هوی]] و هوس‌های آنان [[پیروی]] مکن، و بگو: به تمام کتاب‌هایی که [[خدا]] نازل کرده [[ایمان]] آورده‌ام و مأمورم در میان شما [[عدالت]] را [[اجرا]] کنم» [[سوره شوری]]، [[آیه]] ۱۳-۱۵.</ref>.
-در این [[آیات]] ابتدا به [[نزول]] [[شریعت]] [[دینی]] بر [[انبیا]] اشاره شده و سپس به [[مسئولیت]] [[رسل]] در اقامۀ دین اشاره شده {{متن قرآن|أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ}} و پس از آن با جملۀ {{متن قرآن|فَلِذَلِكَ فَادْعُ}} به [[مأموریت رسول]] اعظم در اقامۀ دین اشاره شده و اقامۀ دین با جملۀ {{متن قرآن|وَأُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ}} به [[اقامۀ عدل]] در بین [[مردم]] [[تفسیر]] و تبیین شده است.
-در مباحث گذشته به تفصیل مفصل به مسئولیت تمامی رسل از سوی [[خداوند]] در جهت اقامۀ عدل در [[جامعۀ بشر]] اشاره کردیم، و ادلۀ [[نصب الهی]] رسل برای [[فرمانروایی]] و اقامۀ عدل بر روی [[زمین]] را به طور مشروح بیان کردیم.
-ثالثاً: [[رسول اکرم]]{{صل}} به [[دستور خدا]] [[فرمانروایان]] پس از خویش را [[منصوب]] و معیّن فرموده است و به همین سبب در [[قرآن کریم]] با اشاره به این [[جانشینان]] می‌فرماید:
-{{متن قرآن|أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ}}<ref>«اطاعت کنید خدا را! و اطاعت کنید پیامبر [خدا] و صاحبان فرمان خود را» سوره نساء، آیه ۵۹.</ref>.
-نیز به همین سبب در [[حدیث متواتر]] آمده است که:
-{{متن حدیث|بَايَعْنَا رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} عَلَى السَّمْعِ وَ الطَّاعَةِ فِي الْمَنْشَطِ وَ الْمَكْرَهِ وَ أَنْ لَا نُنَازِعَ الْأَمْرَ أَهْلَهُ}}<ref>صحیح بخاری، ح۷۱۹۹ و ۷۲۰۰.</ref>؛
-با [[رسول خدا]]{{صل}} بر آن [[بیعت]] کردیم و [[پیمان]] بستیم که [[گوش به فرمان]] او باشیم، و [[فرمان]] او را در هر [[آسایش]] و [[سختی]] [[اطاعت]] کنیم، و اینکه با [[صاحبان امر]] و فرمان برای دستیابی به فرمانروایی به [[رقابت]] و [[نزاع]] نپردازیم.<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۶ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام]]، ج۶، ص ۱۵.</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۱۰۵: / خط ۵۷: @@
 # [[پرونده:000055.jpg|22px]] [[رضا رمضانی|رمضانی، رضا]]، [[اللّه (مقاله)|مقاله «الله»]]،[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴''']]
 # [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
-# [[پرونده:IM010720.jpg|22px]] [[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۶ (کتاب)|'''فقه نظام سیاسی اسلام ج۶''']]
 {{پایان منابع}}