آیه سقایة الحاج: تفاوت میان نسخه‌ها

۵٬۶۱۴ بایت اضافه‌شده ،  دیروز در ‏۱۷:۲۴
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۳۷: خط ۳۷:
عبّاس عموی پیامبر و علی{{ع}}، با شنیدن این سخن [[خشمگین]] و ناراحت شد و به خدمت پیامبر اکرم]]{{صل}} رسید و ماجرا را برای آن حضرت بیان نمود و از علی [[شکایت]] کرد، که وی مقام و موقعیّت مرا زیر سؤال برده است.
عبّاس عموی پیامبر و علی{{ع}}، با شنیدن این سخن [[خشمگین]] و ناراحت شد و به خدمت پیامبر اکرم]]{{صل}} رسید و ماجرا را برای آن حضرت بیان نمود و از علی [[شکایت]] کرد، که وی مقام و موقعیّت مرا زیر سؤال برده است.


[[پیامبر]] شخصی را به دنبال علی{{ع}} فرستاد، وقتی علی به خدمت پیامبر{{صل}} رسید، حضرت از او توضیح خواست و فرمود: چه گفته‌ای که عمویت عبّاس را عصبانی کرده‌ای؟ علی عرض کرد: سخن حقّی گفته‌ام، عمویم از سخن [[حقّ]] من ناراحت شده است، سپس آنچه اتّفاق افتاده بود را برای [[پیامبر اسلام]]{{صل}} بازگو کرد. ضمناً این نکته را یادآور شد که من در مقام تعریف و [[تمجید]] از خود نبودم، بلکه می‌خواستم به آنها بگویم «سقایة الحاج» و «عمارة المسجد الحرام» بالاترین افتخارات نیست و افتخاراتی بالاتر از آن هم وجود دارد. در این هنگام آیه سقایة الحاج نازل شد و خداوند سخن علی{{ع}} را [[تأیید]] کرد<ref>شواهد التّنزیل، ج۱، ص۲۴۹ به بعد.</ref>.
[[پیامبر]] شخصی را به دنبال علی{{ع}} فرستاد، وقتی علی به خدمت پیامبر{{صل}} رسید، حضرت از او توضیح خواست و فرمود: چه گفته‌ای که عمویت عبّاس را عصبانی کرده‌ای؟ علی عرض کرد: سخن حقّی گفته‌ام، عمویم از سخن [[حقّ]] من ناراحت شده است، سپس آنچه اتّفاق افتاده بود را برای [[پیامبر اسلام]]{{صل}} بازگو کرد. ضمناً این نکته را یادآور شد که من در مقام تعریف و [[تمجید]] از خود نبودم، بلکه می‌خواستم به آنها بگویم «سقایة الحاج» و «عمارة المسجد الحرام» بالاترین افتخارات نیست و افتخاراتی بالاتر از آن هم وجود دارد. در این هنگام آیه سقایة الحاج نازل شد و خداوند سخن علی{{ع}} را [[تأیید]] کرد<ref>شواهد التّنزیل، ج۱، ص۲۴۹ به بعد.</ref>.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، آیات الولایة فی القرآن، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۹-۳۲۰.</ref>


[[شأن نزول]] فوق حداقل در دوازده کتاب معروف [[اهل سنت]] که پیرامون [[تفسیر قرآن]]، یا [[تاریخ]] و یا [[روایات]] نوشته شده، آمده است: اسباب النّزول‌، نوشته علّامه واحدی‌<ref>اسباب النّزول، ص۱۸۲ (به نقل از [[احقاق الحق]]، ج۳، ص۱۲۳).</ref>؛ [[تفسیر]] علّامه [[خازن]] بغدادی‌<ref>تفسیر خازن، ج۳، ص۵۷ (به نقل از احقاق الحق، ج۳، ص۱۲۳).</ref>؛ تفسیر العلّامة القرطبی‌<ref>تفسیر قرطبی، ج۸، ص۹۱ (به نقل از احقاق الحق، ج۳، ص۱۲۵).</ref>؛ تفسیر فخر رازی‌<ref>تفسیر فخر رازی، ج۱۶، ص۱۰ (به نقل از احقاق الحق، ج۳، ص۱۲۵).</ref>؛  الدُرّالمنثور، نوشته علّامه سیوطی‌<ref>الدّرّالمنثور، ج۳، ص۲۱۸ (به نقل از احقاق الحق، ج۳، ص۱۲۶).</ref>؛ تفسیر أبو البرکات النّسفی‌<ref>تفسیر نسفی، ج۲، ص۲۲۱ (به نقل از الغدیر، ج۲، ص۵۴).</ref>؛ فصول المهمّة، نوشته ابن صبّاغ مالکی‌<ref>فصول المهمّة، ص۱۰۶ (به نقل از احقاق الحق، ج۳، ص۱۲۶).</ref>؛ کفایة الطّالب‌ گنجی شافعی‌<ref>کفایة الطّالب، ص۱۱۳ (به نقل از احقاق الحق، ج۳، ص۱۲۵).</ref>؛ [[تاریخ]] [[خطیب]] بغدادی‌<ref>به نقل از الغدیر، ج۲، ص۵۴ و ۵۵.</ref>؛ [[مناقب]] ابن مغازلی‌<ref>به نقل از الغدیر، ج۲، ص۵۴ و ۵۵.</ref>؛ [[تاریخ ابن عساکر]]<ref>به نقل از الغدیر، ج۲، ص۵۴ و ۵۵.</ref>؛ ربیع الابرار، نوشته زمخشری‌<ref>به نقل از الغدیر، ج۲، ص۵۴ و ۵۵.</ref>. بنابراین، [[شأن نزول]] فوق جای هیچ گونه تردید و گفت و گویی ندارد. <ref>مکارم شیرازی، ناصر، آیات الولایة فی القرآن، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۹-۳۲۰.</ref>
 
با این حال عده‌ای دیگر با [[اذعان]] به [[نزول آیه]] در [[منزلت امام علی]]{{ع}}، [[خطاب]] [[آیه]] را عام دانسته که می‌تواند مصداق‌های دیگری را نیز شامل ‌شود. <ref>فضل الله، تفسیر من وحی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۱۱، ص۵۵. </ref>احتمالات دیگری در [[شأن نزول آیه]] <ref>برای نمونه نگاه کنید به: ابن عطیه، المحرر الوجیز، ۱۴۲۲ق، ج۳، ص۱۷؛ ثعالبی، جواهر الحسان، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۱۷۰.</ref> در کتب [[شیعه]] و [[اهل‌سنت]] آمده است. <ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۷، ص۳۲۱.</ref>
 
شان نزول ذکر شده علاوه بر منابع شیعه همچون: <ref>امینی، عبدالحسین، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۹۴-۹۶</ref>، [[فرات بن ابراهیم]] [[کوفی]] (درگذشت ۳۵۲ق)<ref>فرات کوفی، تفسیر فرات کوفی، ۱۴۱۰ق، ص۱۶۶.</ref> و [[فضل بن حسن طبرسی]] (درگذشت ۵۴۸ق) <ref>طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۲۴.</ref> در دوازده کتاب معروف [[اهل سنت]] که پیرامون [[تفسیر قرآن]]، یا [[تاریخ]] و یا [[روایات]] نوشته شده است نیز آمده است که در این میان می‌توان از این منابع نام برد: [[فخر رازی]] (۶۰۶ق)<ref>فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۱۶، ص۱۳.</ref>، [[حاکم حسکانی]] (درگذشت ۴۹۰ق)<ref>حسکانی، شواهدالتنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۳۲۳.</ref>،[[ محمد بن جریر]] بن یزید [[طبری]] (درگذشت ۳۱۰ق)<ref>طبری، جامع البیان، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۶۷-۶۸.</ref>،[[ احمد بن محمد]] قُرطُبی (درگذشت ۷۶۱ق) <ref>قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۳۸۴ش، ج۸، ص۹۱-۹۲</ref>، عبدالرحمان [[سیوطی]] (درگذشت ۹۱۱ق)<ref>سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۳، ص۲۲۰</ref> و [[ابن‌ابی‌حاتم]] (درگذشت ۳۲۷ق)<ref>ابن‌ابی‌حاتم، تفسیر القرآن العظیم، ۱۴۱۹ق، ج۴، ص۱۰۸</ref>؛ اسباب النّزول‌، نوشته علّامه واحدی‌<ref>اسباب النّزول، ص۱۸۲ (به نقل از [[احقاق الحق]]، ج۳، ص۱۲۳).</ref>؛ [[تفسیر]] علّامه [[خازن]] بغدادی‌<ref>تفسیر خازن، ج۳، ص۵۷ (به نقل از احقاق الحق، ج۳، ص۱۲۳).</ref>؛ تفسیر العلّامة القرطبی‌<ref>تفسیر قرطبی، ج۸، ص۹۱ (به نقل از احقاق الحق، ج۳، ص۱۲۵).</ref>؛ تفسیر فخر رازی‌<ref>تفسیر فخر رازی، ج۱۶، ص۱۰ (به نقل از احقاق الحق، ج۳، ص۱۲۵).</ref>؛  الدُرّالمنثور، نوشته علّامه سیوطی‌<ref>الدّرّالمنثور، ج۳، ص۲۱۸ (به نقل از احقاق الحق، ج۳، ص۱۲۶).</ref>؛ تفسیر أبو البرکات النّسفی‌<ref>تفسیر نسفی، ج۲، ص۲۲۱ (به نقل از الغدیر، ج۲، ص۵۴).</ref>؛ فصول المهمّة، نوشته ابن صبّاغ مالکی‌<ref>فصول المهمّة، ص۱۰۶ (به نقل از احقاق الحق، ج۳، ص۱۲۶).</ref>؛ کفایة الطّالب‌ گنجی شافعی‌<ref>کفایة الطّالب، ص۱۱۳ (به نقل از احقاق الحق، ج۳، ص۱۲۵).</ref>؛ [[تاریخ]] [[خطیب]] بغدادی‌<ref>به نقل از الغدیر، ج۲، ص۵۴ و ۵۵.</ref>؛ [[مناقب]] ابن مغازلی‌<ref>به نقل از الغدیر، ج۲، ص۵۴ و ۵۵.</ref>؛ [[تاریخ ابن عساکر]]<ref>به نقل از الغدیر، ج۲، ص۵۴ و ۵۵.</ref>؛ ربیع الابرار، نوشته زمخشری‌<ref>به نقل از الغدیر، ج۲، ص۵۴ و ۵۵.</ref>. بنابراین، [[شأن نزول]] فوق جای هیچ گونه تردید و گفت و گویی ندارد.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، آیات الولایة فی القرآن، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۹-۳۲۰.</ref>
 
علامه مظفر از متکلمان بزرگ شیعه در کتاب [[احقاق الحق]] به بیش از ۱۵ کتاب [[تفسیری]] اهل‌سنت که این [[شأن نزول]] را ذکر کرده‌اند، اشاره شده و [[روایات]] آنها را نقل می‌کند<ref>شوشتری، احقاق الحق، ۱۴۰۹ق، ج۱۴، ص۱۹۴-۱۹۹</ref>، چنانکه [[علامه امینی]] نیز در [[کتاب الغدیر]] به بسیاری از علمای اهل‌سنت که از ناقلان این شأن نزول بودند، اشاره کرده است.<ref>علامه امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۹۳-۹۶.</ref>؛
 
در کتب [[روایی]] نیز به این شأن نزول اشاره شده است.<ref>نک: کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۲۰۴؛ ابن‌حیون، دعائم الإسلام، ۱۳۸۵ق، ج۱، ص۱۹؛ ابن‌حیون، شرح الأخبار، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۲۴؛ شیخ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۵۴۵.</ref> در کتاب [[صحیح مسلم]] همین [[شأن نزول]] بدون ذکر نام اشخاص آمده است و به ثبت ماجرا با استفاده از عنوان «رجُل» بسنده کرده است.<ref>مسلم، صحیح مسلم، بیروت، ج۳، ص۱۴۹۹</ref>، اما برخی دیگر از علمای [[اهل‌سنت]] با اشاره به این [[روایت]] به [[روایات]] دیگری که اسم اشخاص آمده، اشاره کرده‌اند. <ref>به عنوان نمونه: نک: طبری، جامع البیان، ۱۴۱۲ق، ج۱۰، ص: ۶۸؛ ثعلبی، الکشف و البیان، ۱۴۲۲ق، ج۵، ص۱۹-۲۱</ref> با این حال [[ابن‌کثیر]] از علمای اهل‌سنت، [[نزول]] این [[آیه]] در [[فضیلت امام علی]]{{ع}} را [[انکار]] کرده‌ است.<ref>ابن‌کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۷ق، ج۷، ص۳۵۸.</ref> همچنین [[ابن‌تیمیه]] [[معتقد]] است که این روایت در [[کتب حدیثی]] معتبر نیامده است.<ref>ابن‌تیمیه، احمدبن عبدالحلیم، منهاج السنه، ۱۴۰۶ق، ج۵، ص۱۸.</ref>
 
[[علمای امامیه]] اتفاق‌نظر دارند که آیه "سقایة‌ الحاج" در شان [[امام علی]]{{ع}} نازل شده است.<ref>استرآبادی، البراهین القاطعة، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۲۶۰؛ مقدس اردبیلی، حدیقة الشیعة، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۹۴.</ref> از منظر [[امامیه]] سند [[شأن نزول آیه]]، معتبر و مصادر آن از موثق‌ترین مصادر در [[علم حدیث]] و [[تفسیر]] بوده و از طرق مختلف ذکر شده است. <ref>میلانی، سیدعلی، شرح منهاج الکرامة، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۲۷۶.</ref> برخی از نویسندگان معتقدند با توجه به بازتاب شأن نزول مذکور در کتب [[تفسیری]]، تردیدی در [[صحت]] آن وجود ندارد.<ref>مظفر، دلائل الصدق، ۱۴۲۲ق، ج۵، ص۲۶؛ مکارم شیرازی، آیات الولایة فی القرآن، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۲.</ref>.


== شرح و [[تفسیر آیه]]==
== شرح و [[تفسیر آیه]]==
۱۴٬۷۴۰

ویرایش