آیه والذی جاء بالصدق: تفاوت میان نسخه‌ها

طبری روایت را از «عمر بن ابراهیم بن خالد» روایت کرده است. عمر بن ابراهیم نیز از «عبدالملک بن عمیر»، از «اسید بن صفوان» حدیث را روایت کرده است<ref>ر.ک: تفسیر الطبری: ج۵، ص ۵ ، ش ۲۳۲۱۴.<ref/>. این سند به جهت وجود عبدالملک بن عمیر ضعیف و مخدوش است؛ زیرا حدیث پژوهان و رجالیان نامدار اهل سنت به شدت وی را تضعیف و جرح کرده‌اند. در تهذیب التهذیب و در شرح حال عبدالملک بن عمیر آمده است: «احمد گفت: حدیث وی علاوه بر کمی روایتش جداً دچار اضطراب است. از او پانصد حدیث هم ندیده‌ام مگر اینکه همانا بیشترین آن غلط است. اسحاق بن منصور گفت: احمد او را به طور جدی تضعیف کرده است»<ref>{{عربی|قال علی بن الحسن الهسبخانی، عن أحمد: عبدالملک مضطرب الحدیث جدّا، مع قلّة روایته، ما أری له خمسمأة حدیث، وقد غلط فی کثیر منها. وقال إسحاق بن منصور: ضعفّه أحمد جدّاً}}؛ تهذیب التهذیب، ج۶، ص۳۶۵ ، ش ۷۶۵. همچنین ر.ک: سیر أعلام النبلاء، ج۵، ص۴۳۹، ش۱۹۵؛ الجرح والتعدیل، ج۵، ص۳۶۱، ش۱۷۰۰؛ تهذیب الکمال، ج۱۸، ص۳۷۳، ش۳۵۴۶.<ref/>.

ذهبی در میزان الإعتدال نیز ضمن بیان دیدگاه اسحاق بن منصور، دربارۀ وی می‌نویسد: «همچنین از احمد [نقل شده که دربارۀ وی گفته است]: ضعیف است و دچار غلط می‌شده. ابن معین نیز گفته است: [وی راست و دروغ] را خَلط می‌کرده است. ابوحاتم نیز گفته است: حافظ نبوده و حفظش دچار تغیر شده بوده است»<ref>{{عربی|وقال أحمد: ضعیف یغلط. وقال ابن معین: مخلّط. تغیّر حفظه}}، میزان الإعتدال، ج۲، ص۶۶۰، ش۵۲۳۵.<ref/>. سمعانی نیز دربارۀ وی می‌نویسد: «وی تدلیس می‌کرد»<ref>{{عربی|کان مدلّساً}}، الأنساب، ج۴، ص۴۴۴.<ref/>.

ابن حجر عسقلانی هم در این باره با سمعانی هم عقیده است<ref>ر.ک: تهذیب التهذیب، ج۶، ص۳۶۵، ش۷۶۵.<ref>. ذهبی دربارۀ او می‌گوید: «امّا ابن جوزی او را نام برده و فقط وی را جرح کرده است و توثیقی دربارۀ او ذکر نکرده است<ref>{{عربی|وأمّا ابن الجوزی فذکره، فحکی الجرح وما ذکر التوثیق}}، میزان الإعتدال، ج۲، ص۶۶۰، ش۵۲۳۵.<ref>. ابن خراش نیز دربارۀ او می‌گوید: «شعبه او را قبول نداشته است»<ref>{{عربی|کان شعبة لا یرضاه}}، میزان الإعتدال، ج۲، ص۶۶۰، ش۵۲۳۵.<ref>.

عبدالملک بن عمیر همان کسی است که سفیر حضرت سید الشهدا{{ع}} به کوفه، یعنی جناب «عبداللّه بن یقطر» یا «قیس بن مسهر صیداوی» را سربرید! هنگامی که جناب قیس بن مسهر را به دستور ابن زیاد از بالای دارالعماره به پایین انداختند، به او نگریست. در این هنگام عبدالملک بن عمیر رفت و سر او را از تن جدا کرد و هنگامی که برخی به این عمل ناجوانمردانه عیب گرفتند، وی برای توجیه کار قبیح خود گفت: {{عربی|إنّما أردت أن أریحه}}؛ من خواستم که او را راحت کنم!<ref>تاریخ الطبری، ج۴، ص۳۰۰؛ الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۴۳؛ نهایة الأرب فی فنون الأدب، ج۲۰، ص۴۱۵. <ref/>

'''3. نکته سوم''' این‌که ابن تیمیه و دنباله رو او ادّعا می‌کنند تفسیر منقول از عبدالملک بن عمیر، مشهورتر از تفسیر متفق علیه فریقین است. اما به راستی این چه تفسیر مشهوری است که طبری علی رغم ذکر آن به سند ضعیف، آن را ناصحیح دانسته و می‌نویسد: «از میان نظرهایی که در تفسیر آیه بیان شده است، صحیح آن است که منظور خداوند از این قول خود [که فرمود]: {{متن قرآن|وَ اَلَّذِی جاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ‌}}، همه کسانی هستند که به توحید خداوند و تصدیق رسول او و عمل به آنچه پیامبران الاهی به آن مبعوث شده و به تبعیت از او خوانده شده و به او ایمان آورده‌اند. به این بیان که گفته شود «صدق» همان قرآن و شهادت به [توحید است، یعنی شهادت به] این‌که خدایی جز اللّه نیست، و «تصدیق کننده» تمامی آفریدگان الاهی هستند که مؤمن به قرآنند، هر آن کس که موجود باشد، اعم از پیامبر خدا و پیروانش»<ref>{{عربی| والصواب من القول فی ذلک أن یقال: إنّ اللّه تعالی ذکره، عنی بقوله: {{متن قرآن|وَالَّذِی جَاءَ بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهِ}} کلّ من دعا إلی توحید اللّه، وتصدیق رسوله، والعمل بما ابتعث به رسوله{{صل}} من بین رسل اللّه وأتباعه والمؤمنین به، وأن یقال: الصدق هو القرآن، وشهادة أن لا إله إلّا اللّه، والمصدّق به: المؤمنون بالقرآن من جمیع خلق اللّه، کائناً من کان، من نبیّ اللّه وأتباعه}}، تفسیر الطبری، ج۲۴، ص۶.<ref/>.

اما دربارۀ حکایتی که ابن تیمیه از «عبدالعزیز بن جعفر»، غلام ابی بکر خلال نقل می‌کند<ref>دنباله رو او نیز عیناً آن حکایت را تکرار کرده و تنها نام «عبدالعزیز» را به اشتباه کنیه «ابوجعفر» ذکر کرده است! <ref/>. نیز دو نکته در خور توجه است:

از ابن مردویه به سند مرفوع از امام موسی بن جعفر{{ع}} روایت شده است که فرمود: «[کسی که صدق را تکذیب کرد] او همان کسی است که قول رسول خدا{{صل}} را دربارۀ علی {{ع}} رد کرد»<ref>{{عربی|ردّ قول رسول اللّه{{صل}} فی علیّ{{ع}}}}، مناقب علیّ بن أبی‌طالب وما نزل من القرآن فی علیّ، ص۳۱۴، ح۵۱۷.<ref/>.  

مرحوم شیخ طوسی نیز در أمالی خود، از امیرالمؤمنین{{ع}} حدیثی نقل می‌کند که دربارۀ این آیۀ شریف فرمودند: «[مراد از] صدق ولایت ما اهل بیت است»<ref>{{عربی|الصدّق ولایتنا أهل البیت}}، الأمالی، ص ۳۶۴، ح۷۶۶. همچنین ر.ک: مناقب آل أبی‌طالب، ج۲، ص۲۸۸.<ref/>.