|
|
| خط ۸: |
خط ۸: |
| ==اصول [[سیره نبوی]] و [[تکامل]] آن در قرنهای اول و دوم== | | ==اصول [[سیره نبوی]] و [[تکامل]] آن در قرنهای اول و دوم== |
| شکی نیست که اقوال و [[اعمال]] [[پیامبر اکرم]]{{صل}} اهمیت بسیار زیادی در [[زمان]] [[حیات]] و به خصوص بعد از وفاتش داشته است و این اهمیت باعث [[عنایت ویژه]] به تدوین [[سیره]] و [[احادیث]] وارد شده از سوی آن حضرت{{صل}} گردیده است. در این زمینه عدهای تنها به تدوین [[سیره پیامبر اکرم]]{{صل}} پرداختند و عدهای حوادث دیگر را هم نقل کردند که مورّخ به معنای عام هستند.<ref>[[محمد هادی یوسفی غروی|یوسفی غروی، محمد هادی]]، [[تاریخ تحقیقی اسلام ج۱ (کتاب)|تاریخ تحقیقی اسلام]]، ج۱، ص ٢١.</ref> | | شکی نیست که اقوال و [[اعمال]] [[پیامبر اکرم]]{{صل}} اهمیت بسیار زیادی در [[زمان]] [[حیات]] و به خصوص بعد از وفاتش داشته است و این اهمیت باعث [[عنایت ویژه]] به تدوین [[سیره]] و [[احادیث]] وارد شده از سوی آن حضرت{{صل}} گردیده است. در این زمینه عدهای تنها به تدوین [[سیره پیامبر اکرم]]{{صل}} پرداختند و عدهای حوادث دیگر را هم نقل کردند که مورّخ به معنای عام هستند.<ref>[[محمد هادی یوسفی غروی|یوسفی غروی، محمد هادی]]، [[تاریخ تحقیقی اسلام ج۱ (کتاب)|تاریخ تحقیقی اسلام]]، ج۱، ص ٢١.</ref> |
|
| |
| ==صحابهنگاری یا تسمیه اصحاب رسول الله{{صل}}==
| |
| {{اصلی|صحابهنگاری|تسمیهنگاری}}
| |
| شمار قابل توجهی کتاب از [[قرن سوم]] به بعد درباره فهرست [[صحابه]] و طبعا ذیل همان [[تسمیهنگاری]] پدید آمد که برای خود ادبیاتی ویژه در کنار دیگر [[منابع سیره نبوی]] ایجاد کرد. اغلب [[پژوهشگران]] با سه کتاب مهم «[[الاستیعاب]]»، «[[اسدالغابه]]» و «[[الاصابه]]» که در سه دوره مختلف زمانی از [[قرن پنجم]] تا نهم نوشته شد، آشنا هستند، اما در کنار اینها، منابع فراوان دیگری هم هست که این رشته [[علمی]] را پربار کرده است.
| |
|
| |
| در [[قرآن]] درباره صحابه نه به اسم، اما به عنوان یک گروه مکرر سخن گفته شده است. در بسیاری از موارد ستایشی و مواردی هم [[انتقادی]] است. گروهی که در میان آنها از همه طیف [[مؤمن]]، [[مسلمان]]، [[منافق]]، [[فاسق]] و جز آن هستند. این تصور بعدها عوض شد، به طوری که صحابه در [[ذهن]] [[اهل سنت]] - نه [[شیعه]] و نه [[خوارج]] - جایگاه ویژه و فوقالعادهای یافت. این جایگاه ویژه که نوعی شبه [[عصمت]] باید نامید، مقامی بلند برای صحابه ایجاد کرد و سبب شد تا به صورت هالهای [[مقدس]] در اطراف [[پیامبر]] قرار گیرد البته در تعریف [[صحابی]] [[اختلاف]] نظر بود اما برای اینکه [[مبانی کلامی]] قصه را بشود جمع و [[جور]] کرد، دایره را وسیعتر گرفتند، و آن را شامل هر کسی که [[رسول]]{{صل}} را [[رؤیت]] کرده و تعریفهای مشابه آن، قرار دادند. مسأله این بود که باید [[اقوال صحابه]] که بسان منبع مهمی برای [[دین]] در نظر گرفته میشد، [[حجت]] باشد، و لاجرم باید این شبه معصومیت برای آنها در نظر گرفته میشد. [[قدسیت]]، مزبور سبب شد تا کسانی در [[اندیشه]] «تسیمه» و فهرستنگاری آنها برآیند و فهرستی از آنها بهدست آورند. این فهرست میتواند کمک شایانی به [[شناخت]] آنها برای نسلهای بعد داشته باشد. در واقع، بعدها در قرن سوم که [[علم حدیث]] و مبانی آن هم [[استوار]] شد، صحابه به عنوان واسط اصلی این [[احادیث]] میان [[رسول]] و [[تابعین]]، اهمیت بیشتری یافتند و لازم بود درباره آنها تحقیق بیشتری صورت گیرد. بسیاری از این افراد به نام، شماری به [[کنیه]] و برخی با چندین نام یا [[لقب]] [[شهرت]] داشتند و این [[ضرورت]] بازشناسی آنها را فراهم کرد. کتاب [[صحابهشناسی]]، سبب شد اطلاعات بسیار جزئی و ریز از بسیاری از شخصیتهای اطراف [[پیامبر]]، همینطور بسیاری از رویدادها و وقایع، و نیز [[قبایل]] و دستههای مختلف و نیز شهرهای محل [[مهاجرت]] آنها برجای بماند. بسیاری از این اطلاعات هیچگاه در [[کتابهای سیره]] نمیآمد. [[طبیعی]] است که خلطهای زیادی میان این اسامی صورت گرفته و حتی بعدها کسانی به [[دروغ]] افراد ساختگی را به آنها ضمیمه کردند. همین اینها، [[ضرورت]] بازبینی در این فهرستها را ایجاد کرده که هر بار نویسندهای برای این کار [[کوشش]] کرده است<ref>این روزها کتاب «سیر تدوین و تطور صحابه نگاری» از آقای هدایت پناه انتشار یافته (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۸) و به تفصیل درباره این ادبیات سخن گفته است. سالها پیش در همین پژوهشگاه، زمانی که بنده مدیریت گروه تاریخ را داشتم طرحی برای بازشناسی زندگی صحابه تصویب و دنبال شد که تاکنون سه مجلد آن انتشار یافته است.</ref>.<ref>[[رسول جعفریان|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۴۳.</ref>
| |
|
| |
|
| ==سیرهنویسی پس از قرن پنجم== | | ==سیرهنویسی پس از قرن پنجم== |
