←سیره نویسی پس از قرن پنجم
(←منابع) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|||
| خط ۸: | خط ۸: | ||
==سیره نویسی پس از قرن پنجم== | ==سیره نویسی پس از قرن پنجم== | ||
با آنکه کتاب [[ابن اسحاق]] و نیز آثار [[واقدی]] و [[ابن سعد]] از نقطه نظر تدوین وبه نسبت شرائط زمانی در اوج کمال بود، هنوز آگاهیهای فراوانی وجود داشت که به [[دلایل]] مختلفی در [[سیره ابن اسحاق]] نیامده بود. بنابراین، [[مورخان]] بعد از وی، باز تحقیق و تتبع را ادامه دادند. | با آنکه کتاب [[ابن اسحاق]] و نیز آثار [[واقدی]] و [[ابن سعد]] از نقطه نظر تدوین وبه نسبت شرائط زمانی در اوج کمال بود، هنوز آگاهیهای فراوانی وجود داشت که به [[دلایل]] مختلفی در [[سیره ابن اسحاق]] نیامده بود. بنابراین، [[مورخان]] بعد از وی، باز تحقیق و تتبع را ادامه دادند. | ||
[[مدینی]] (م ۲۱۴) در برخی از مسایل [[سیره]]، نوشتههای جالبی تدوین کرد که امروز اثری ازآنها برجای نمانده، اما نام آن رسالهها نشانگر محتوای آنهاست؛ رسالههای چون: کتاب تسمیة الذین یؤ ذون النبی{{صل}}، [[ | [[مدینی]] (م ۲۱۴) در برخی از مسایل [[سیره]]، نوشتههای جالبی تدوین کرد که امروز اثری ازآنها برجای نمانده، اما نام آن رسالهها نشانگر محتوای آنهاست؛ رسالههای چون: کتاب [[تسمیة الذین یؤ ذون النبی]]{{صل}}، کتاب [[فتوح النبی]]{{صل}} و کتابهای دیگر<ref>الفهرست، صص ۱۴۴ ۱۱۳</ref> | ||
[[بلاذری]] یک جلد از [[انساب الاشراف]] را به [[سیره نبوی]] اختصاص داد. [[ابن حبان بستی]] مجلد نخست کتاب رجالی خود الثقات را به [[سیره پیامبر]]{{صل}} اختصاص داد که کمتر مورد توجه مورخان قرار گرفته، گرچه مطالب چندان تازهای ندارد. ابن عبدالبر الدرر را در سیره نگاشته که گفته شده تلخیصی از [[مغازی موسی بن عقبه]] (م ۱۴۱) است. [[قاضی عیاض]] (۴۷۴ ۵۴۴) کتاب الشفأ بتعریف | [[بلاذری]] یک جلد از [[انساب الاشراف]] را به [[سیره نبوی]] اختصاص داد. [[ابن حبان بستی]] مجلد نخست کتاب رجالی خود الثقات را به [[سیره پیامبر]]{{صل}} اختصاص داد که کمتر مورد توجه مورخان قرار گرفته، گرچه مطالب چندان تازهای ندارد. [[ابن عبدالبر]] الدرر را در سیره نگاشته که گفته شده تلخیصی از [[مغازی موسی بن عقبه]] (م ۱۴۱) است. [[قاضی عیاض]] (۴۷۴ ۵۴۴) کتاب [[الشفأ بتعریف حقوق المصطفی]]{{صل}} را نگاشت که بیشتر درباره [[شخصیت]] [[رسول خدا]]{{صل}} در [[قرآن]] و حقوق [[مصطفی]]{{صل}} را نگاشت که بیشتر درباره شخص [[پیامبر]]{{صل}} است تا [[سیر]] عملی یا [[سیاسی]] آن حضرت. کتاب مزبور سخت مورد [[احترام]] بود<ref>این کتاب مکرر چاپ شده است. چاپ مورد استفاده ما از دارالفکر بیروت (۱۴۱۵) است</ref> و کتابی با عنوان [[نسیم الریاض فی شرح الشفأ لقاضی عیاض]] توسط [[احمد شهاب الدین الخفاجی]] دهها سال پیش توسط دارالفکر در قاهره چاپ شده است [[ملاعلی قاری]] (م ۱۰۱۴) شرحی بر شفأ قاضی عیاض دارد که معروفترین شرح شناخته میشود<ref>التاریخ والمورخون بمکد، ص۲۷۳</ref> | ||
[[ابوبکر]] | [[ابوبکر محمد بهاروچی]] درسال ۹۱۰ این کتاب را به [[فارسی]] درآورده است<ref>ادبیات فارسی، ص۷۶۸</ref> [[ابن عساکر]] (م ۵۷۱) جلد نخست [[تاریخ]] [[دمشق]] را به [[سیره رسول خدا]]{{صل}} اختصاص داده است. [[ابن حزم]] هم [[جوامع السیره النبویة]] را که سیره مختصری است نگاشته است وی در این کتاب از تاریخ [[ابوحسان زیادی]]، سیره ابن اسحاق مغازی موسی بن عقبه، [[مغازی واقدی]]، کتاب السیر [[سعید بن یحیی اموی]]، [[اعلام النبوة]] [[ابوداوود سجستانی]]، اعلام النبوة [[ابوجعفر احمد بن قتیبه]]، والدرر [[ابن عبدالبر]] استفاده کرده است<ref> ابن حزم الاندلسی و جهوده فی البحث التاریخی والحضاری، عبدالحلیم عویس، قاهر، الزهرأ للاعرام العربی، ۱۴۰۹، صص ۱۵۲ ۱۵۳</ref> | ||
[[ابن قیم]] (۶۹۱ ۷۵۱) از سنیان پر تألیف و پیرو ابن تمیمیه کتاب [[زاد | [[ابن قیم]] (۶۹۱ ۷۵۱) از سنیان پر تألیف و پیرو ابن تمیمیه کتاب [[زاد المعاد فی هدی خیر العباد]] را در پنج مجلد (با یک جلد فهرست که مجموعا شش مجلد میشود.) نوشته است<ref> بیروت، مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۲</ref> پیش از این اشاره کردیم که سبک این قبیل کتابها، با سیرههای نخست متفاوت است. در این قبیل آثار، افزون بر پرداختن به شخص [[پیامبر]]{{صل}} [[روایات فقهی]] هم وارد بحث میشود و مجموعا کتابی که [[سیره]] [[فقهی]]، نظامی، قضائی و... را بتواند عرضه کند، ساخته میشود. مباحث جلد اول این کتاب عبارت است از بحث درباره [[نسب]] پیامبر{{صل}}، بحث از [[اولاد]]، ازواج، [[موالی]]، کتّاب، مؤ ذنان، [[نگهبانان]]، | ||
[[غزوات]]، [[لباس]]، [[ازدواج]]، نوع جلوس، نوع [[اصلاح]] صورت، کیفیت، [[عبادات]]، [[نماز]]، و... که عمده آن همین مبحث آخر است. مجلد دوم بحث از [[زکات]] [[روزه]] [[حج]]، [[آداب سفر]] و جزئیات دیگر است. مجلد سوم درباره [[جهاد]] است که ضمن آن از [[جنگها]] و [[سرایا]] به ترتیب [[تاریخی]] صحبت شده و در اینجا نیز جهتگیری فقهی بسیار اهمیت دارد. در انتای این مجلد بحث از وفود مطرح شده است. مجلد چهارم درباره [[طب]] النبی{{صل}} و [[آداب]] [[زندگی شخصی]] و [[خوردنیها]] و نوشیدنیها و مانند اینهاست. مجلد پنجم درباره [[قصاص]] و | [[غزوات]]، [[لباس]]، [[ازدواج]]، نوع جلوس، نوع [[اصلاح]] صورت، کیفیت، [[عبادات]]، [[نماز]]، و... که عمده آن همین مبحث آخر است. مجلد دوم بحث از [[زکات]] [[روزه]] [[حج]]، [[آداب سفر]] و جزئیات دیگر است. مجلد سوم درباره [[جهاد]] است که ضمن آن از [[جنگها]] و [[سرایا]] به ترتیب [[تاریخی]] صحبت شده و در اینجا نیز جهتگیری فقهی بسیار اهمیت دارد. در انتای این مجلد بحث از وفود مطرح شده است. مجلد چهارم درباره [[طب]] النبی{{صل}} و [[آداب]] [[زندگی شخصی]] و [[خوردنیها]] و نوشیدنیها و مانند اینهاست. مجلد پنجم درباره [[قصاص]] و نقلهای تاریخی [[حدیثی]]، بحث [[نکاح]] [[طلاق]] [[خرید و فروش]] و ابواب مشابه است. | ||
از این تقسیمبندی به دست میآید که مؤلف شیوه جدید را که ترکیبی از [[فقه]] و [[حدیث]] و [[تاریخ]] است، در این اثر خود بکارگرفته است. | از این تقسیمبندی به دست میآید که مؤلف شیوه جدید را که ترکیبی از [[فقه]] و [[حدیث]] و [[تاریخ]] است، در این اثر خود بکارگرفته است. | ||
شاید برجستهترین | شاید برجستهترین اثر در سیره از [[قرن دهم]] کتاب [[سبل الهدی]] والرشاد از [[محمد بن یوسف صالحی شامی]] (م ۹۴۲) باشد. وی آثار دیگری نیز در تاریخ دارد که ازجمله آنها [[عین الاصابة فی معرفة الصحابة]] است<ref>سبل الهدی، ج۱، صط</ref> این اثر هم در جمعآوری آنچه مربوط به [[رسول خدا]]{{صل}} است [[وهم]] به لحاظ نقد و بررسی و شرح دشواریهای [[ادبی]] نقلها، کار بسیار جالبی است. کتاب مزبور در ده مجلد در [[مصر]] توسط المجلس الاعلی للشئون الاسلامیة (جلد انل سال ۱۹۷۲) چاپ شده است<ref>چاپ دیگری از آن در سیزده جلد توسط دارالکتاب العلمیة که متخصص در حروفچینی آثار ماده شده توسط ناشران دیگر است، درسال ۱۴۱۴ به بازار کتاب روانه شده است</ref>[[شیوه]] [[سبل الهدی]] در تقسیم موضوعات [[سیره]] از هرجهت قابل استفاده است. مؤلف در مقدمهاش نوشته است که از بیش از سیصد کتاب استفاده کرده است. وی نام برخی از کتابها را درهمان مقدمه آورده است<ref>سبل الهدی، ج۱، صص ۳، ۴</ref> اوکشیده تا از نقل [[اخبار]] جعلی خودداری کرده و الفاظ [[غریب]] و مشکل هر نقل را در ادامه خبر بیاورد. نگاهی به کتاب و ابواب آن نشان میدهد که از لحاظ تنوع تا کنون نیز مانند سبل الهدی نوشته شد است. | ||
آنچه [[ابن اثیر]] وابن کثیر در سیره نوشتهاند، باید از مآخذ دست دوم به [[حساب]] آید. دو مجلد نخست از تاریخ الاسلام ذهبی سیره است. [[السیرة النبویه]] از [[ابن سید الناس]] (۷۳۴) در دوجلد<ref>تصحیح محمد العید الخطراوی و محیی الدین مستو، دمشق دارابن کثیر، ۱۴۱۳</ref> والسیرة النبویه از [[ابن کثیر]] و مجلد نخست [[عیون]] | آنچه [[ابن اثیر]] وابن کثیر در سیره نوشتهاند، باید از مآخذ دست دوم به [[حساب]] آید. دو مجلد نخست از تاریخ الاسلام ذهبی سیره است. [[السیرة النبویه]] از [[ابن سید الناس]] (۷۳۴) در دوجلد<ref>تصحیح محمد العید الخطراوی و محیی الدین مستو، دمشق دارابن کثیر، ۱۴۱۳</ref> والسیرة النبویه از [[ابن کثیر]] و مجلد نخست [[عیون التواریخ]] از [[محمد بن شاکر کتبی]] (م۷۶۴) و [[امتاع الاسماع مقریزی]] (م ۸۴۵) کارهای دیگری در این زمینه از [[قرن هشتم]] و نهم هستند | ||
[[السیرة الحلبیه]] یا [[انسان | [[السیرة الحلبیه]] یا [[انسان العیون فی سیرة الامین المأمون]]<ref>بیروت، دارالمعرفة، (بدون سال چاپ)</ref> از [[علی بن برهان الدین حلبی]] (۹۷۵ ۱۰۴۴) از دید گردآوری اخبار و رفع تناقض اخبار اثربدیعی از [[قرن یازدهم]]. | ||
از آثار [[سودمندی]] که نباید از آن [[غفلت]] کرد [[تاریخ]] | از آثار [[سودمندی]] که نباید از آن [[غفلت]] کرد [[تاریخ الخمیس]] است که بخش عمده آن ویژه [[سیره نبوی]] است و البته [[تاریخ خلفا]] را نیز دارد ک ما در جای دیگری از آن سخن گفتهایم. کتاب [[المواهب اللدینه بالمنج المحمدیة]] از [[احمد بن محمد قسطلانی]] (م ۹۲۳) درسه مجلد به چاپ رسیده است<ref>تصحیح مأمون بن محیی الدین الجنان، بیروت دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۶</ref> ازآخرین کارها در این زمینه کتاب [[السیرة النبویة زینی دحلان]] (۱۳۰۴) است که ناظر به [[سیره حلبی]] میباشد<ref> چاپ اخیر در بیروت، داراحیأ التراث العربی، ۱۴۱۶ در دو مجلد نشر شده است</ref>.<ref>[[رسول جعفریان|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۰۴.</ref> | ||
==تحریف درسیره== | ==تحریف درسیره== | ||