جز
جایگزینی متن - '،[[' به '، [['
جز (جایگزینی متن - '،[[' به '، [[') |
|||
| خط ۱۵: | خط ۱۵: | ||
==مقدمه== | ==مقدمه== | ||
*مهمترین [[وظیفه امام]]، [[هدایت مردم]] به سوی خداست و این مهم بی [[علم الهی]] دستیافتنی نیست؛ از اینرو، [[امام]] باید به ویژگی [[علم]] مجهّز باشد تا بتواند [[مردم]] را به [[سعادت]] و کمال رهنمون شود. از سویی، کسی میتواند [[امام]] و عهدهدار [[رهبری]] [[انسانها]] شود که هم [[نیاز]] [[حقیقی]] مخاطبان و ظرفیت آنها را بشناسد و هم بتواند نیازهای علمیو [[معنوی]] افراد و اقشار گوناگون را برآورده کند<ref>ر.ک: آیات الولایة فی القرآن، ص۳۵۸؛ الشافی فی الإمامة، ج۲، ص۱۵؛ علم الإمام، ص۵؛ آگاهی سوم یا علم غیب.</ref>. | *مهمترین [[وظیفه امام]]، [[هدایت مردم]] به سوی خداست و این مهم بی [[علم الهی]] دستیافتنی نیست؛ از اینرو، [[امام]] باید به ویژگی [[علم]] مجهّز باشد تا بتواند [[مردم]] را به [[سعادت]] و کمال رهنمون شود. از سویی، کسی میتواند [[امام]] و عهدهدار [[رهبری]] [[انسانها]] شود که هم [[نیاز]] [[حقیقی]] مخاطبان و ظرفیت آنها را بشناسد و هم بتواند نیازهای علمیو [[معنوی]] افراد و اقشار گوناگون را برآورده کند<ref>ر.ک: آیات الولایة فی القرآن، ص۳۵۸؛ الشافی فی الإمامة، ج۲، ص۱۵؛ علم الإمام، ص۵؛ آگاهی سوم یا علم غیب.</ref>. | ||
*[[امام باقر]]{{ع}} در تفهیم [[لزوم]] [[علم]] برای [[رهبر]] و [[امام]] [[جامعه]]، علاوه بر تأکید به [[آگاهی امام]]، [[جهل]] به برخی از امور را با [[شأن امام]] منافی میداند و میفرماید: "نه به [[خدا]] عالم هرگز [[جاهل]] نباشد (یعنی عالمیکه [[خدا]] اطاعتش را بر [[مردم]] [[واجب]] کرده و از همان [[امام]] است) ممکن نیست چیزی را بداند و چیزی را نداند (او همه چیز میداند) سپس فرمود: [[خدا]] والاتر از آن است که [[فرمانبری]] از بندهای را [[واجب]] کند که [[علم]] [[آسمان]] و زمینش را از او [[نهان]] داشته است و باز فرمود: آن را از او [[نهان]] نکند"<ref>{{متن حدیث|لَا وَ اللَّهِ لَا يَكُونُ عَالِمٌ جَاهِلًا أَبَداً عَالِماً بِشَيْءٍ جَاهِلًا بِشَيْءٍ ثُمَّ قَالَ اللَّهُ أَجَلُّ وَ أَعَزُّ وَ أَكْرَمُ مِنْ أَنْ يَفْرِضَ طَاعَةَ عَبْدٍ يَحْجُبُ عَنْهُ عِلْمَ سَمَائِهِ وَ أَرْضِهِ ثُمَّ قَالَ لَا يَحْجُبُ ذَلِكَ عَنْهُ}}؛ کافی، ج۱، ص۲۶۲.</ref><ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]،[[ درسنامه امامشناسی (کتاب)|درسنامه امامشناسی]]، ص:۷۰-۷۱.</ref>. | *[[امام باقر]]{{ع}} در تفهیم [[لزوم]] [[علم]] برای [[رهبر]] و [[امام]] [[جامعه]]، علاوه بر تأکید به [[آگاهی امام]]، [[جهل]] به برخی از امور را با [[شأن امام]] منافی میداند و میفرماید: "نه به [[خدا]] عالم هرگز [[جاهل]] نباشد (یعنی عالمیکه [[خدا]] اطاعتش را بر [[مردم]] [[واجب]] کرده و از همان [[امام]] است) ممکن نیست چیزی را بداند و چیزی را نداند (او همه چیز میداند) سپس فرمود: [[خدا]] والاتر از آن است که [[فرمانبری]] از بندهای را [[واجب]] کند که [[علم]] [[آسمان]] و زمینش را از او [[نهان]] داشته است و باز فرمود: آن را از او [[نهان]] نکند"<ref>{{متن حدیث|لَا وَ اللَّهِ لَا يَكُونُ عَالِمٌ جَاهِلًا أَبَداً عَالِماً بِشَيْءٍ جَاهِلًا بِشَيْءٍ ثُمَّ قَالَ اللَّهُ أَجَلُّ وَ أَعَزُّ وَ أَكْرَمُ مِنْ أَنْ يَفْرِضَ طَاعَةَ عَبْدٍ يَحْجُبُ عَنْهُ عِلْمَ سَمَائِهِ وَ أَرْضِهِ ثُمَّ قَالَ لَا يَحْجُبُ ذَلِكَ عَنْهُ}}؛ کافی، ج۱، ص۲۶۲.</ref><ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[ درسنامه امامشناسی (کتاب)|درسنامه امامشناسی]]، ص:۷۰-۷۱.</ref>. | ||
==شرط [[علم]] خدادای== | ==شرط [[علم]] خدادای== | ||
*دیدگاه [[اهل سنت]] درباره علم امام، مبتنی بر [[تبیین]] آنها از [[حقیقت]] [[امامت]] است، که به صورت حداقلی و در حد [[قاضی]] و مفتی و [[مجتهد]] [[ضرورت]] دارد زیرا [[امامت]] را استمرار [[نبوت]] نمیدانند اما [[عالمان شیعه]] بر [[ضرورت]] [[علم لدنی]] و [[اعلمیت]] [[امام]] برای [[سعادت]] [[مردم]] تأکید دارند<ref>ر.ک. [[عبدالحسین خسروپناه]]، [[کلام نوین اسلامیج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ج۲، ص ۳۷۲ - ۳۷۳.</ref>. | *دیدگاه [[اهل سنت]] درباره علم امام، مبتنی بر [[تبیین]] آنها از [[حقیقت]] [[امامت]] است، که به صورت حداقلی و در حد [[قاضی]] و مفتی و [[مجتهد]] [[ضرورت]] دارد زیرا [[امامت]] را استمرار [[نبوت]] نمیدانند اما [[عالمان شیعه]] بر [[ضرورت]] [[علم لدنی]] و [[اعلمیت]] [[امام]] برای [[سعادت]] [[مردم]] تأکید دارند<ref>ر.ک. [[عبدالحسین خسروپناه]]، [[کلام نوین اسلامیج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ج۲، ص ۳۷۲ - ۳۷۳.</ref>. | ||
*علومی هستند که از طریق عادی کسب دانشهای بشری به دست نمیآید و [[ضرورت]] چنین ویژگیای از بیانی که درباره [[نیاز]] [[امت]] به [[امام]] آوردیم، روشن میشود که [[امام]] باید از تمام [[اسرار]] [[قرآن]] و [[احکام شریعت]] و پاسخ [[شبهات]] [[آگاه]] باشد<ref>ر.ک. [[محمد سعیدی مهر]]، همکار، معارف اسلامی، ج۲، ص۱۴۸.</ref>. | *علومی هستند که از طریق عادی کسب دانشهای بشری به دست نمیآید و [[ضرورت]] چنین ویژگیای از بیانی که درباره [[نیاز]] [[امت]] به [[امام]] آوردیم، روشن میشود که [[امام]] باید از تمام [[اسرار]] [[قرآن]] و [[احکام شریعت]] و پاسخ [[شبهات]] [[آگاه]] باشد<ref>ر.ک. [[محمد سعیدی مهر]]، همکار، معارف اسلامی، ج۲، ص۱۴۸.</ref>. | ||
*و [[اعلم بودن]] [[امام]] از صفات معتبر در [[افضلیت]] است<ref>جمعی از نویسندگان،[[امامتپژوهی (کتاب)|امامتپژوهی]]، ص۱۶۷.</ref>. | *و [[اعلم بودن]] [[امام]] از صفات معتبر در [[افضلیت]] است<ref>جمعی از نویسندگان، [[امامتپژوهی (کتاب)|امامتپژوهی]]، ص۱۶۷.</ref>. | ||
==[[ضرورت]] علم امام== | ==[[ضرورت]] علم امام== | ||
| خط ۳۷: | خط ۳۷: | ||
*[[امام]] به موجب [[اخبار]] کثیره، مقامیاز [[قرب]] دارد که هر چه را بخواهد به [[اذن]] [[خدا]] میتواند بداند و از آن جمله است [[علم]] به تفصیل [[مرگ]] و [[شهادت]] خود با جمیع جزئیات آن<ref>ر.ک. [[عبدالحسین خسروپناه]]، [[کلام نوین اسلامیج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ج۲، ص ۳۷۸ - ۳۸۷.</ref>. | *[[امام]] به موجب [[اخبار]] کثیره، مقامیاز [[قرب]] دارد که هر چه را بخواهد به [[اذن]] [[خدا]] میتواند بداند و از آن جمله است [[علم]] به تفصیل [[مرگ]] و [[شهادت]] خود با جمیع جزئیات آن<ref>ر.ک. [[عبدالحسین خسروپناه]]، [[کلام نوین اسلامیج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ج۲، ص ۳۷۸ - ۳۸۷.</ref>. | ||
*پس [[ائمه اطهار]]{{عم}} به [[اذن الهی]]، دارای [[علم غیب]] هستند و [[غیب]] در اصطلاح به حقایقی گفته میشود که حواس و ابزار ادارکی [[بشر]]، راهی بدان نداشته باشند<ref>ر.ک. [[عبدالحسین خسروپناه]]، [[کلام نوین اسلامیج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ج۲، ص ۳۷۸ - ۳۸۷.</ref>. | *پس [[ائمه اطهار]]{{عم}} به [[اذن الهی]]، دارای [[علم غیب]] هستند و [[غیب]] در اصطلاح به حقایقی گفته میشود که حواس و ابزار ادارکی [[بشر]]، راهی بدان نداشته باشند<ref>ر.ک. [[عبدالحسین خسروپناه]]، [[کلام نوین اسلامیج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ج۲، ص ۳۷۸ - ۳۸۷.</ref>. | ||
*پس [[اعلمیت]] [[امام]]، علاوه بر [[علوم شرعی]]، [[علوم]] غیر [[شرعی]] را هم در بر میگیرد مثل [[سحر]] و شعبده را<ref>جمعی از نویسندگان،[[امامتپژوهی (کتاب)|امامتپژوهی]]، ص۱۶۷ - ۱۶۸.</ref>. | *پس [[اعلمیت]] [[امام]]، علاوه بر [[علوم شرعی]]، [[علوم]] غیر [[شرعی]] را هم در بر میگیرد مثل [[سحر]] و شعبده را<ref>جمعی از نویسندگان، [[امامتپژوهی (کتاب)|امامتپژوهی]]، ص۱۶۷ - ۱۶۸.</ref>. | ||
*[[واجب]] نیست که [[امام]]، به کلیه امور، عالم باشد، عالم به ضمایر بودن هم از صفات [[واجب]] او نمیباشد و همچنین [[علم]] به سایر لغات. اما درباره [[ائمه معصومین]]{{عم}} اخباری رسیده که آنان چنین علومیداشتند زیرا [[خداوند]] میتواند چنین تفضلاتی را شامل حال آنها بگرداند و از طرفی [[مانع]] [[عقلی]] از وجود چنین علومیبرای [[ائمه]]{{عم}} نمیباشد<ref>جمعی از نویسندگان،[[امامتپژوهی (کتاب)|امامتپژوهی]]، ص۱۶۷ - ۱۶۸.</ref>. | *[[واجب]] نیست که [[امام]]، به کلیه امور، عالم باشد، عالم به ضمایر بودن هم از صفات [[واجب]] او نمیباشد و همچنین [[علم]] به سایر لغات. اما درباره [[ائمه معصومین]]{{عم}} اخباری رسیده که آنان چنین علومیداشتند زیرا [[خداوند]] میتواند چنین تفضلاتی را شامل حال آنها بگرداند و از طرفی [[مانع]] [[عقلی]] از وجود چنین علومیبرای [[ائمه]]{{عم}} نمیباشد<ref>جمعی از نویسندگان، [[امامتپژوهی (کتاب)|امامتپژوهی]]، ص۱۶۷ - ۱۶۸.</ref>. | ||
==[[دلیل علم امام]]== | ==[[دلیل علم امام]]== | ||
*[[امامت]] به مفهوم صحیح و با [[درک]] [[مسئولیت]] آن، از دیدگاه [[عقل]] و [[اسلام]]، بدون [[علم]]، نه امکان پذیر و نه قابل قبول است. [[قرآن]] و [[احادیث]]، احراز مسئولیتهای اجرائی و [[اجتماعی]] و هر نوع [[پیشرفت]] را مشروط به [[علم]] میداند<ref>سوره یونس، آیه:۳۵ و سوره زمر، آیه:۹.</ref> [[حکمت الهی]] وجود [[امامان]] عالم و اعلمیرا اقتضا میکند که جلوگیری [[مردم]] از [[گمراهی]] و تأمین [[هدایت]] آنها را تضمین کنند. در غیر این صورت عقلاً، دور یا [[تسلسل]] و یا تقدم [[مفضول]] بر [[فاضل]] لازم میآید<ref>جمعی از نویسندگان،[[امامتپژوهی (کتاب)|امامتپژوهی]]، ص۱۶۷؛ [[عبدالحسین خسروپناه]]، [[کلام نوین اسلامیج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ج۲، ص ۳۷۵ - ۳۷۷.</ref>. | *[[امامت]] به مفهوم صحیح و با [[درک]] [[مسئولیت]] آن، از دیدگاه [[عقل]] و [[اسلام]]، بدون [[علم]]، نه امکان پذیر و نه قابل قبول است. [[قرآن]] و [[احادیث]]، احراز مسئولیتهای اجرائی و [[اجتماعی]] و هر نوع [[پیشرفت]] را مشروط به [[علم]] میداند<ref>سوره یونس، آیه:۳۵ و سوره زمر، آیه:۹.</ref> [[حکمت الهی]] وجود [[امامان]] عالم و اعلمیرا اقتضا میکند که جلوگیری [[مردم]] از [[گمراهی]] و تأمین [[هدایت]] آنها را تضمین کنند. در غیر این صورت عقلاً، دور یا [[تسلسل]] و یا تقدم [[مفضول]] بر [[فاضل]] لازم میآید<ref>جمعی از نویسندگان، [[امامتپژوهی (کتاب)|امامتپژوهی]]، ص۱۶۷؛ [[عبدالحسین خسروپناه]]، [[کلام نوین اسلامیج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ج۲، ص ۳۷۵ - ۳۷۷.</ref>. | ||
*[[اعلمیت]] [[امام]] در [[علوم]] غیر [[شرعی]] به این [[دلیل]] است که تا در صورت مواجهه با ساحران و شعبده بازان، [[سحر]] آنان را خنثی نماید و از [[گمراه]] شدن [[مردم]]، جلوگیری کند<ref>جمعی از نویسندگان،[[امامتپژوهی (کتاب)|امامتپژوهی]]، ص۱۶۷.</ref>. | *[[اعلمیت]] [[امام]] در [[علوم]] غیر [[شرعی]] به این [[دلیل]] است که تا در صورت مواجهه با ساحران و شعبده بازان، [[سحر]] آنان را خنثی نماید و از [[گمراه]] شدن [[مردم]]، جلوگیری کند<ref>جمعی از نویسندگان، [[امامتپژوهی (کتاب)|امامتپژوهی]]، ص۱۶۷.</ref>. | ||
*آیۀ {{متن قرآن|هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ }}<ref> آیا آنان که میدانند با آنها که نمیدانند برابرند؟؛ سوره زمر، آیه:۹.</ref> و [[حدیث]] {{عربی|" طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِ مُسْلِمٍ "}}<ref>کلینی، الکافی، ج۲، ص۳۰.</ref> بر این مطلب دلالت دارد که [[علم]] فی حد ذاته مطلوب است<ref>جمعی از نویسندگان،[[امامتپژوهی (کتاب)|امامتپژوهی]]، ص۱۶۷.</ref>. | *آیۀ {{متن قرآن|هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ }}<ref> آیا آنان که میدانند با آنها که نمیدانند برابرند؟؛ سوره زمر، آیه:۹.</ref> و [[حدیث]] {{عربی|" طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِ مُسْلِمٍ "}}<ref>کلینی، الکافی، ج۲، ص۳۰.</ref> بر این مطلب دلالت دارد که [[علم]] فی حد ذاته مطلوب است<ref>جمعی از نویسندگان، [[امامتپژوهی (کتاب)|امامتپژوهی]]، ص۱۶۷.</ref>. | ||
==[[منابع علم امام]]== | ==[[منابع علم امام]]== | ||