تکثر قرائت دینی: تفاوت میان نسخه‌ها

جز
جایگزینی متن - 'واحد' به 'واحد'
جز (جایگزینی متن - '{{خرد}}' به '{{ویرایش غیرنهایی}}')
جز (جایگزینی متن - 'واحد' به 'واحد')
خط ۱۰: خط ۱۰:


==مقدمه==
==مقدمه==
*برداشت‌های مختلف از متون [[دینی]] از لوازم نسبیت [[معرفت]] است. مراد از "[[دین]]" در نظریه تکثر قرائت، متون [[مقدس]] [[دینی]] است و مراد از "قرائت‌ها" تفسیرها و برداشت‌های متفاوت از متون [[دینی]] است؛ مانند [[قرآن]] و [[سنت]] در [[آیین اسلام]]، [[عهد]] عتیق‌ در [[آیین یهود]]، عهدین‌ در [[مسیحیت]]، اوپانیشادها در [[هندو]] و [[اوستا]] در [[آیین زردشت]]. تکثر قرائت به معنای [[پلورالیسم دینی]] نیست؛ زیرا این نظریه به کثرت برداشت‌ها از [[دینی]] [[واحد]] نظر دارد و [[پلورالیسم دینی]] به کثرت [[ادیان]]<ref>کلام جدید، ۱۴۹.</ref>. بنابر نظریه تکثر قرائت، [[دین]] دارای قرائت رسمی [[واحد]] نیست و قرائت‌هایی متعدد می‌پذیرد و جدا از قرائت رسمی [[عالمان دینی]]، قرائت‌های دیگر نیز وجاهت و اعتبار دارند و نمی‌توان آنها را [[خطا]] پنداشت<ref>"صراط‌های مستقیم"، کیان‌، ۳۶/ ۴؛ قبض و بسط تئوریک شریعت‌، ۹۷؛ نقدی بر قرائت رسمی از دین‌، ۱۴؛ هرمنوتیک کتاب و سنت‌، ۳۳.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 192-193.</ref>.
*برداشت‌های مختلف از متون [[دینی]] از لوازم نسبیت [[معرفت]] است. مراد از "[[دین]]" در نظریه تکثر قرائت، متون [[مقدس]] [[دینی]] است و مراد از "قرائت‌ها" تفسیرها و برداشت‌های متفاوت از متون [[دینی]] است؛ مانند [[قرآن]] و [[سنت]] در [[آیین اسلام]]، [[عهد]] عتیق‌ در [[آیین یهود]]، عهدین‌ در [[مسیحیت]]، اوپانیشادها در [[هندو]] و [[اوستا]] در [[آیین زردشت]]. تکثر قرائت به معنای [[پلورالیسم دینی]] نیست؛ زیرا این نظریه به کثرت برداشت‌ها از [[دینی]] واحد نظر دارد و [[پلورالیسم دینی]] به کثرت [[ادیان]]<ref>کلام جدید، ۱۴۹.</ref>. بنابر نظریه تکثر قرائت، [[دین]] دارای قرائت رسمی واحد نیست و قرائت‌هایی متعدد می‌پذیرد و جدا از قرائت رسمی [[عالمان دینی]]، قرائت‌های دیگر نیز وجاهت و اعتبار دارند و نمی‌توان آنها را [[خطا]] پنداشت<ref>"صراط‌های مستقیم"، کیان‌، ۳۶/ ۴؛ قبض و بسط تئوریک شریعت‌، ۹۷؛ نقدی بر قرائت رسمی از دین‌، ۱۴؛ هرمنوتیک کتاب و سنت‌، ۳۳.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 192-193.</ref>.
==تاریخچه==
==تاریخچه==
*کلیسای اروپا قرن‌ها قرائت واحدی را به عنوان [[معرفت]] [[دینی]] به [[مردم]] عرضه می‌کرد و چنین می‌نمود که [[وحی]] آسمانی همین است و ریشه در کتاب مقدس‌ دارد؛ اما [[مسیحیان]] خود می‌دانند که‌ اناجیل‌، آن وحی‌ای نیست که بر [[عیسی]] {{ع}} فرود آمده، بلکه گردآورده [[حواریون]] است. [[کلیسا]] [[معتقد]] است که [[حواریون]] از معنویتی ویژه بهره‌مند بوده‌اند و اناجیل‌ بدانان [[الهام]] شده است و بدین سان، کتاب مقدس‌، در [[حکم]] [[وحی]] است<ref>دائرة المعارف کتاب مقدس‌، ۵.</ref>. از آن رو که مضمون‌ اناجیل‌، جنبه [[تاریخی]] دارد و در [[حقیقت]]، [[زندگینامه]] [[حضرت مسیح]] {{ع}} بوده، از [[قوانین اجتماعی]] و [[معارف]] [[زندگی]] نصیب نبرده است، [[کلیسا]] برای جبران این [[کاستی]] آمیزه‌ای از اندیشه‌های رایج و رهاوردهای [[علمی]] را فراهم آورده که پایه‌های آن بیش‌تر بر افکار [[فیلسوفان]] یونان- به ویژه ارسطو- بنا شده و این مجموعه را به عنوان آموزه‌های [[دین]] [[مسیح]] {{ع}} معرفی کرده است. [[اعتقاد]] به این مجموعه از نظر [[کلیسا]] [[واجب]] است و تخلف از آن مایه [[کفر]] و [[ارتداد]] محسوب می‌گردد. پس از بطلان برخی نظریه‌های ارسطویی و بطلمیوسی و پیدایی کشفیات جدید [[علمی]]، [[کلیسا]] نخست راه [[مقاومت]] در پیش گرفت و حتی برخی [[دانشمندان]] را به [[شکنجه]] و اعدام و یا [[توبه]] محکوم کرد؛ اما سرانجام، [[مقاومت]] را بی‌فایده دانست و در پی چاره برآمد و راه‌های متعددی را آزمود. یکی از این راه‌ها نظریه تکثر قرائت دینی بود. [[کلیسا]] اعلام کرد برداشت پیشین از کتاب مقدس‌، تنها یکی از برداشت‌های ممکن است و برداشت‌هایی دیگر نیز می‌توان داشت. این جریان به پیدایی نظریه‌ای انجامید که زبان‌ کتاب مقدس‌ یا زبان [[دین]] را زبانی ویژه می‌داند؛ چنان که زبان [[شعر]] و [[هنر]] زبانی ویژه است. نظریه یاد شده با تئوری‌های [[علمی]] [[استحکام]] یافت و شاخه‌ای از [[علوم]] [[فلسفی]] با عنوان "هرمنوتیک" از آن برخاست و [[دانشمندان]] و فیلسوفانی را به خود مشغول ساخت<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 194.</ref>.
*کلیسای اروپا قرن‌ها قرائت واحدی را به عنوان [[معرفت]] [[دینی]] به [[مردم]] عرضه می‌کرد و چنین می‌نمود که [[وحی]] آسمانی همین است و ریشه در کتاب مقدس‌ دارد؛ اما [[مسیحیان]] خود می‌دانند که‌ اناجیل‌، آن وحی‌ای نیست که بر [[عیسی]] {{ع}} فرود آمده، بلکه گردآورده [[حواریون]] است. [[کلیسا]] [[معتقد]] است که [[حواریون]] از معنویتی ویژه بهره‌مند بوده‌اند و اناجیل‌ بدانان [[الهام]] شده است و بدین سان، کتاب مقدس‌، در [[حکم]] [[وحی]] است<ref>دائرة المعارف کتاب مقدس‌، ۵.</ref>. از آن رو که مضمون‌ اناجیل‌، جنبه [[تاریخی]] دارد و در [[حقیقت]]، [[زندگینامه]] [[حضرت مسیح]] {{ع}} بوده، از [[قوانین اجتماعی]] و [[معارف]] [[زندگی]] نصیب نبرده است، [[کلیسا]] برای جبران این [[کاستی]] آمیزه‌ای از اندیشه‌های رایج و رهاوردهای [[علمی]] را فراهم آورده که پایه‌های آن بیش‌تر بر افکار [[فیلسوفان]] یونان- به ویژه ارسطو- بنا شده و این مجموعه را به عنوان آموزه‌های [[دین]] [[مسیح]] {{ع}} معرفی کرده است. [[اعتقاد]] به این مجموعه از نظر [[کلیسا]] [[واجب]] است و تخلف از آن مایه [[کفر]] و [[ارتداد]] محسوب می‌گردد. پس از بطلان برخی نظریه‌های ارسطویی و بطلمیوسی و پیدایی کشفیات جدید [[علمی]]، [[کلیسا]] نخست راه [[مقاومت]] در پیش گرفت و حتی برخی [[دانشمندان]] را به [[شکنجه]] و اعدام و یا [[توبه]] محکوم کرد؛ اما سرانجام، [[مقاومت]] را بی‌فایده دانست و در پی چاره برآمد و راه‌های متعددی را آزمود. یکی از این راه‌ها نظریه تکثر قرائت دینی بود. [[کلیسا]] اعلام کرد برداشت پیشین از کتاب مقدس‌، تنها یکی از برداشت‌های ممکن است و برداشت‌هایی دیگر نیز می‌توان داشت. این جریان به پیدایی نظریه‌ای انجامید که زبان‌ کتاب مقدس‌ یا زبان [[دین]] را زبانی ویژه می‌داند؛ چنان که زبان [[شعر]] و [[هنر]] زبانی ویژه است. نظریه یاد شده با تئوری‌های [[علمی]] [[استحکام]] یافت و شاخه‌ای از [[علوم]] [[فلسفی]] با عنوان "هرمنوتیک" از آن برخاست و [[دانشمندان]] و فیلسوفانی را به خود مشغول ساخت<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 194.</ref>.
*انگیزه طرح نظریه تکثر قرائت دینی، سازگار ساختن متون [[دینی]] با کشفیات جدید [[علمی]] بود؛ ولی رفته رفته دامن گسترانید و از متون [[دینی]] به دیگر متون نیز راه یافت. برخی از حامیان افراطی این نظریه، بر آن‌اند که هیچ گونه قضیه [[علمی]] را نمی‌توان یافت که دارای معنای [[واحد]] متفقٌ علیه باشد و هر کس بنابر دانسته‌ها و پیش فرض‌های خود، از یک قضیه برداشت ویژه‌ای دارد<ref>نقدی بر قرائت رسمی از دین‌، ۳۷۳.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 194.</ref>.
*انگیزه طرح نظریه تکثر قرائت دینی، سازگار ساختن متون [[دینی]] با کشفیات جدید [[علمی]] بود؛ ولی رفته رفته دامن گسترانید و از متون [[دینی]] به دیگر متون نیز راه یافت. برخی از حامیان افراطی این نظریه، بر آن‌اند که هیچ گونه قضیه [[علمی]] را نمی‌توان یافت که دارای معنای واحد متفقٌ علیه باشد و هر کس بنابر دانسته‌ها و پیش فرض‌های خود، از یک قضیه برداشت ویژه‌ای دارد<ref>نقدی بر قرائت رسمی از دین‌، ۳۷۳.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 194.</ref>.
*نظریه تکثر قرائت دینی، که گریزگاه ارباب [[کلیسا]] برای حل معضلات‌ کتاب مقدس‌ بوده است، به دست [[دانش]] آموختگان ایرانی [[غرب]] به [[کشور]] وارد شد. اینان معتقدند که همان معضلات به نوعی دامان متون [[مقدس]] [[اسلامی]] را نیز گرفته است و می‌پندارند که باید این متون را با [[دانش]] جدید سازگار کرد. هواخواهان ایرانی نظریه تکثر قرائت دینی، می‌گویند: چون [[قرآن]] با [[علم]] سازگار نیست و از سوی دیگر، با متون [[دینی]] [[مسیحی]] تفاوتی ندارد، لازم است برای رفع ناسازگاری، نظریه تکثر قرائت را به [[قرآن]] نیز راه داد<ref>پاسخ استاد به جوانان پرسشگر، ۳۳.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 194.</ref>.
*نظریه تکثر قرائت دینی، که گریزگاه ارباب [[کلیسا]] برای حل معضلات‌ کتاب مقدس‌ بوده است، به دست [[دانش]] آموختگان ایرانی [[غرب]] به [[کشور]] وارد شد. اینان معتقدند که همان معضلات به نوعی دامان متون [[مقدس]] [[اسلامی]] را نیز گرفته است و می‌پندارند که باید این متون را با [[دانش]] جدید سازگار کرد. هواخواهان ایرانی نظریه تکثر قرائت دینی، می‌گویند: چون [[قرآن]] با [[علم]] سازگار نیست و از سوی دیگر، با متون [[دینی]] [[مسیحی]] تفاوتی ندارد، لازم است برای رفع ناسازگاری، نظریه تکثر قرائت را به [[قرآن]] نیز راه داد<ref>پاسخ استاد به جوانان پرسشگر، ۳۳.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 194.</ref>.
==زیرساخت‌ها==
==زیرساخت‌ها==
۲۲۴٬۷۸۹

ویرایش