جنگ بدر در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

==خروج [[مسلمانان]] از [[مدینه]]==

با بازگشت کاروان از غزه به سوی [[مکّه]] [[خداوند]] پیامبرش را برای خروج از [[مدینه]] برای [[پیروزی]] بر کاروان یا [[سپاه مشرکان]] [[فرمان]] داد.{{متن قرآن|يُجَادِلُونَكَ فِي الْحَقِّ بَعْدَمَا تَبَيَّنَ كَأَنَّمَا يُسَاقُونَ إِلَى الْمَوْتِ وَهُمْ يَنْظُرُونَ وَإِذْ يَعِدُكُمُ اللَّهُ إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ أَنَّهَا لَكُمْ وَتَوَدُّونَ أَنَّ غَيْرَ ذَاتِ الشَّوْكَةِ تَكُونُ لَكُمْ وَيُرِيدُ اللَّهُ أَن يُحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ وَيَقْطَعَ دَابِرَ الْكَافِرِينَ}}<ref>با تو درباره حقّ پس از آشکار شدن آن چالش می‌ورزیدند  گویی آنان را به سوی مرگ می‌رانند و آنان می‌نگرند و (یاد کن) آنگاه را که خداوند به شما وعده می‌فرمود که (پیروزی بر) یکی از دو دسته از آن شما باشد و شما دوست می‌داشتید که آن دسته بی‌جنگ‌افزار از آن شما گردد اما خداوند می‌خواست که حقّ را با کلمات خویش تحقّق بخشد و ریشه کافران را بر کند، سوره انفال، آیه: ۶-۷.</ref> [[رسول خدا]]{{صل}} نیز با اعلام این مطلب از [[مدینه]] خارج شد.

زمان خروج از [[مدینه]] به [[اختلاف]] روز [[شنبه]]، یکشنبه و [[دوشنبه]]، هشتم یا دوازدهم [[ماه رمضان]]، نوزدهمین ماه از [[هجرت]] گفته شده است<ref>ر.ک: السیرة النبویه، ج ۲، ص ۲۶۳؛ المغازی، ج ۱، ص ۲۱؛ الطبقات، ج ۲، ص ۸.</ref>؛ اما بر اساس تقویم تطبیقی هشتم [[ماه رمضان]] و روزهای یکشنبه و [[دوشنبه]] نمی‌تواند درست باشد؛ زیرا آن زمان مصادف با روز سه [[شنبه]] است و تنها روز [[شنبه]] مصادف است با ۱۲ [[رمضان]] مطابق با ۲۵ فروردین و ۱۱ آوریل ۶۲۱ میلادی<ref>ر.ک: تقویم تطبیقی، ص ۳۵۴.</ref>. [[واقدی]] آورده است که بخشی از [[مسلمانان]] مایل نبودند با [[سپاه]] [[بدر]] اعزام شوند و می‌گفتند که ما گروهی اندک هستیم و بیرون رفتن به [[صلاح]] نیست<ref>المغازی، ج ۱، ص ۱۳۱.</ref>. در [[آیات]] {{متن قرآن|كَمَا أَخْرَجَكَ رَبُّكَ مِنْ بَيْتِكَ بِالْحَقِّ وَإِنَّ فَرِيقًا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ لَكَارِهُونَ يُجَادِلُونَكَ فِي الْحَقِّ بَعْدَمَا تَبَيَّنَ كَأَنَّمَا يُسَاقُونَ إِلَى الْمَوْتِ وَهُمْ يَنْظُرُونَ}}<ref>«چنان که پروردگارت تو را از خانه‌ات به درستی بیرون آورد با آنکه بی‌گمان دسته‌ای از مؤمنان ناخرسند بودند با تو درباره حقّ پس از آشکار شدن آن چالش می‌ورزیدند  گویی آنان را به سوی مرگ می‌رانند و آنان می‌نگرند» سوره انفال، آیه ۵-۶.</ref> اشاره شده که بخشی از [[اصحاب]] به جهت [[همراهی]] نکردن با [[پیامبر]] به بحث و [[نزاع]] پرداخته، شرکت در این [[نبرد]] را با [[مرگ]] خویش برابر می‌دانستند. گویا مؤرخانی چون [[واقدی]] با تصریح به اینکه درباره خروج از [[مدینه]]  بین [[مسلمانان]] گفت و گویی فراوان بوده، خواسته‌اند نیآمدن گروهی از [[مردم]] را، با این بیان که [[گمان]] نمی‌کردند [[جنگی]] روی دهد، توجیه کنند، چنان که وقتی [[رسول خدا]]{{صل}} با [[پیروزی]] وارد [[مدینه]] شد گروهی با این توجیه از آن [[حضرت]] عذر خواستند<ref>المغازی، ص ۲۰ - ۲۱، ۱۳۱.</ref>. [[میبدی]] نیز به [[تبعیت]] از [[واقدی]] با توجیهاتی خواسته این نقیصه را از [[اصحاب]] بزداید<ref>کشف‌الاسرار، ج ۲، ص ۵۸۸ - ۵۸۹.</ref>.

==[[قریش]] و خروج از [[مکه]]==

از ظاهر خطاب [[آیه]] به [[مسلمانان]] برمی‌آید که [[سپاه]] اعزامی [[قریش]] پیش از [[مسلمانان]] از [[مکه]] به سوی [[بدر]] حرکت کرده‌اند. شواهدی نیز همین نکته را [[تأیید]] می‌کند؛ نخست آنکه [[کراهت]] برخی [[صحابه]] برای حضور در [[نبرد]] [[بدر]] مؤید اطلاع ایشان از تعداد و امکانات [[سپاه]] [[قریشیان]] پس از خروج از [[مکه]] است؛ همچنین تلاقی همزمان دو [[سپاه]] در [[بدر]] با اینکه [[مسلمانان]] نسبت به [[قریش]] به [[بدر]] بسیار نزدیک‌تر بوده‌اند مؤید این مطلب است. همچنان که مشخص است [[مسلمانان]] ۵ [[روزه]] (شامگاه ۱۲ تا ۱۷ [[رمضان]]) این مسافت را پیموده‌اند با توجه به اینکه فاصله [[مکه]] تا [[بدر]] نسبت به فاصله [[مدینه]] تا آنجا حدود دو برابر بوده است رسیدن [[قریش]] به [[بدر]] طی همین زمان بسیار بعید است.

*بر اساس برخی [[روایات]] [[مشرکان]] هنگام خروج از [[مکه]] [[پرده کعبه]] را گرفته، گفتند: خدایا! [[برترین]] از این دو [[سپاه]] و [[هدایت]] شده‌ترین از این دو گروه و باکرامت‌ترین این دو حزب را [[پیروز]] گردان. در [[بدر]] [[ابوجهل]] نیز از [[خدا]] خواست تا آن کسی را که پیوند [[خویشاوندی]] را گسسته و امری ناآشنا آورده [[شکست]] دهد و برای خود نیز [[فتح]] و [[پیروزی]] خواست. [[آیه]] ۱۹ سوره [[انفال]] بدین امر اشاره دارد: {{متن قرآن|إِنْ تَسْتَفْتِحُوا فَقَدْ جَاءَكُمُ الْفَتْحُ وَإِنْ تَنْتَهُوا فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَإِنْ تَعُودُوا نَعُدْ وَلَنْ تُغْنِيَ عَنْكُمْ فِئَتُكُمْ شَيْئًا وَلَوْ كَثُرَتْ وَأَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«(ای کافران!) اگر پیروزی می‌خواستید پیروزی به سراغتان آمد و اگر (از کفر و دشمنی) دست بردارید برای شما بهتر است و اگر باز گردید ما نیز باز می‌گردیم و گروه شما هرگز دستتان را نخواهند گرفت هرچند بسیار باشند و (بدانید که) خداوند با مؤمنان است» سوره انفال، آیه۱۹.</ref><ref>اسباب النزول، ص ۱۹۳؛ الکشاف، ج ۲ ص ۲۰۸.</ref>

*[[بدیهی]] است که باقی [[غنایم]] برای [[مجاهدان]] بود و [[پیامبر]]{{صل}} نیز آنها را میانشان قسمت کرد.[[رسول خدا]]{{صل}} برای کسانی که در [[مدینه]] و [[قبا]] [[جانشین]] خود کرده بود سهمی پرداختند. [[سعد بن عباده]] نیز که بر اثر مارگزیدگی نتوانست [[همراهی]] کند ولی [[انصار]] را برای حضور در [[بدر]] [[تشویق]] کرده بود سهمی به او داده شد<ref>المغازی، ج ۱، ص ۱۰۱.</ref>. بدین ترتیب [[مسلمانان]] که هنگام خروج از [[مدینه]] تنها یک یا دو اسب<ref>المغازی، ج ۱، ص ۲۷.</ref>. و ۷۰ شتر داشتند و هر دو یا سه یا ۴ نفر از یک شتر استفاده می‌کردند<ref>السیرة النبویه، ج ۲، ص ۲۶۴.</ref>. هنگام بازگشت، هر یک بر یک یا دو شتر سوار بود و برهنگان [[جامه]] پوشیده و به زاد و توشه [[قریش]] دست یافته، سیر شده بودند و چون [[فدیه]] [[آزادی]] [[اسیران]] را نیز گرفتند هر فقیری ثروتمند شد و این استجابتِ همان [[دعای پیامبر]]{{صل}} بود که هنگام حرکت از سقیا به سوی [[بدر]] گفت: خدایا! ایشان گروه پیادگان‌اند، سوارشان کن، برهنه‌اند آنان را بپوشان، گرسنه‌اند، سیرشان کن و نیازمندند، به [[فضل]] خود بی نیازشان فرمای<ref>المغازی، ج ۱، ص ۲۶.</ref>.

*همچنین درباره [[حکم]] [[اسیران]] [[جنگی]] [[پیامبر]] پیش از [[جنگ]]، [[مسلمانان]] را از کشتن افرادی چون [[ابوالبختری]] از [[قبیله]] [[بنی اسد]] به سبب خدماتش به [[مسلمانان]] در [[مکه]] و [[حارث بن عامر بن نوفل]] و [[بنی هاشم]] را بر اثر خروج اجباری و [[زمعة بن اسود]] منع و بر [[اسیر]] کردن آنان تأکید ورزیده بود<ref>السیره‌النبویه، ج ۲، ص ۲۸۱ ـ ۲۸۲؛ المغازی، ج ۱، ص ۸۰ ـ ۸۱.</ref>. اگرچه [[مسلمانان]] بر اثر ناآشنایی با برخی از این افراد آنان را در [[جنگ]] کشتند؛ همچنین در پی اعلام [[پیامبر]] برخی از [[مسلمانان]] نیز تلاش کردند که در زمان [[جنگ]] افراد دیگری از [[سپاه قریش]] را به [[اسارت]] درآورند. شاید بتوان [[انگیزه]] این گروه از [[مسلمانان]] را در این کار [[حفظ جان]] بستگان یا [[دوستان]] خود که در [[جبهه]] مخالف قرار داشتند یا حتی انگیزه‌های [[اقتصادی]] و در یافت فدیه در برابر [[آزادی]] [[اسیران]] دانست، به هر روی [[خداوند]] در [[آیات]] ۶۷ ـ ۶۸ سوره [[انفال]] که پس از [[بدر]] نازل شد عمل این دسته از [[مسلمانان]] را [[نکوهش]] و ضمن رد [[اسارت]] گرفتن [[دشمنان]] در زمان [[جنگ]]، متخلفان از این [[دستور]] را به عذابی بزرگ [[تهدید]] کرد: {{متن قرآن|مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الْأَرْضِ تُرِيدُونَ عَرَضَ الدُّنْيَا وَاللَّهُ يُرِيدُ الْآخِرَةَ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ لَوْلَا كِتَابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ لَمَسَّكُمْ فِيمَا أَخَذْتُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«بر هیچ پیامبری روا نیست که اسیرانی داشته باشد تا (آنگاه که) در (سر) زمین (خویش دشمن را) از توان بیندازد؛ (شما از گرفتن اسیر) کالای ناپایدار  این جهان را می‌خواهید و خداوند جهان واپسین را (برای شما) می‌خواهد و خداوند پیروزمندی فرزانه است اگر در آنچه گرفته‌اید نوشته‌ای از خداوند، از پیش نبود، به یقین عذابی سترگ به شما می‌رسید» سوره انفال، آیه ۶۷-۶۸.</ref>. پس از [[جنگ]] در [[تعیین]] [[سرنوشت]] [[اسیران]] [[مشرک]] اختلاف‌هایی روی داد؛ از یک سو برخی از [[مسلمانان]] از جمله [[سعد بن معاذ]]<ref>السیره‌النبویه، ج۲، ص۲۸۱؛ المغازی، ج۱، ص۱۰۶.</ref> که از انگیزه‌های [[قوی]] [[دینی]] برخوردار بودند خواهان کشتن اسرا بودند. در این میان [[عمر بن خطاب]] نیز از کشتن اسرا <ref> السیره‌النبویه، ج۲، ص۲۸۱؛ المغازی، ج ۱، ص ۱۰۵، ۱۰۸ ـ ۱۰۹.</ref> [[حمایت]] می‌کرد و بر آن پای می‌فشرد <ref>اسباب النزول، ص ۱۹۸؛ سبل الهدی، ج ۴، ص ۹۲.</ref>. شاید بتوان گفت که از [[قبیله]] [[عمر بن خطاب]] فردی در [[سپاه قریش]] نبود<ref>المعارف، ص ۱۵۳.</ref> تا [[عمر بن خطاب]] بخواهد با [[اسارت]] گرفتن وی جانش را [[نجات]] دهد، ازاین‌رو وی به [[راحتی]] از کشتن اسرا سخن می‌گفت.